Cần Tày
Kitày
Kikra-Dai (Tai, kati)
Kitày ndiyo lugha kubwa zaidi ya kabila dogo nchini Vietnam, yenye uhusiano wa karibu na Kinùng (mara nyingi huchukuliwa kuwa kundi moja la Tày-Nùng) na Kizhuang katika eneo jirani la Guangxi (China). Ni lugha ya Kitai cha Kati yenye toni sita, na huzungumzwa katika majimbo ya Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, na Bắc Kạn. Kitày kilikuwa na mapokeo ya kifasihi ya kihistoria yaliyotumia Nôm Tày, mfumo wa maandishi uliotoholewa kutoka herufi za Kichina kwa kufuata mfano wa Chữ Nôm cha Kivietnam, uliotumika kwa maandishi ya kiibada na ushairi wa kienyeji hadi karne ya 20.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitày
Maji
nặm
/naːm˨˩/
Moto
phầy
/fəj˨˩/
Jua
tha vằn
/tʰaː˧˧vən˨˩/
Mwezi
bươn
/bɯən˧˧/
Nyota
đao
/daːw/
Mama
mẻ
/mɛ˨˩˧/
Baba
pò
/pɔ˨˩/
Mimi
khỏi
/xɔːj/
Wewe
mừng
/mɯŋ/
Jina
chứ
/ɕɯ/
Jicho
tha
/tʰaː˧˧/
Mkono
mừ
/mɯ˨˩/
Moyo
chầy
/tʃəj˨˩/
Upendo
hắc
/hak˧˥/
Mti
mạy
/maːj˨˩/
Nyumba
rườn
/zɯən˨˩/
Mbwa
ma
/maː˧˧/
Paka
meo
/meo˧˧/
Kula
kin
/kin˧˧/
Kunywa
uống
/uəŋ˧˥/
Moja
nưng
/nɯŋ˧˧/
Mbili
soong
/soːŋ/
Habari
chào
/tʃaːw˨˩/
Asante
cảm ơn
/kaːm˨˩˧ɤn˧˧/
Nzuri
đây
/ɗəj˧˧/
Kekeo
khảm khắc
/kʰaːm˨˩˧ kʰak˥/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Kra-Dai (Tai, Central) zinazohusiana
| Maana | Kitày | Kinùng | Kithai cha Song | Kilao | Kithai (Kaskazini) | Tai Dam | Kithai (Isan) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nặm /naːm˨˩/ | nặm /naːm˨˩/ | น้ำ /nam˧˩/ | ນ້ຳ /naːm˥˩/ | น้ำ /nam˧˥/ | ꪙꪾꫂ /nam˦/ | น้ำ /nam˧˥/ |
| Moto | phầy /fəj˨˩/ | fầy /fəj˨˩/ | ไฟ /faj˧˩/ | ໄຟ /faj˥/ | ไฟ /faj˥/ | ꪼꪡ /fai˨˦/ | ไฟ /faj˥/ |
| Jua | tha vằn /tʰaː˧˧vən˨˩/ | tha vằn /tʰaː˧˧vən˨˩/ | ตะวัน /ta˩˧ wan˧/ | ຕາເວັນ /taː˩˧ ven˥/ | ตะวัน /ta˨˩wan˥/ | ꪼꪎ /sai˨˦/ | ตะเว็น /ta˨˩wen˥/ |
| Mwezi | bươn /bɯən˧˧/ | boon /boːn˧˧/ | เดือน /dɯːan˧/ | ດວງເດືອນ /duaŋ˩˧ dɯːan˩˧/ | เดือน /dɯːan˥/ | ꪒꪮꪙ /don˨˦/ | เดือน /dɯːan˥/ |
| Nyota | đao /daːw/ | đao /daːw/ | ดาว /daːw˩/ | ດາວ /dàːw/ | ดาว /daːw˧/ | ꪒꪱꪫ /daːw˧/ | ดาว /daːw˧/ |
| Mama | mẻ /mɛ˨˩˧/ | mé /mɛ˨˩˧/ | แม่ /mɛː˧˩/ | ແມ່ /mɛː˨˩/ | แม่ /mɛː˥˩/ | ꪵꪶꪀ /mɛː˨˦/ | แม่ /mɛː˥˩/ |
| Baba | pò /pɔ˨˩/ | pò /pɔ˨˩/ | พ่อ /pʰɔː˧˩/ | ພໍ່ /pʰɔː˨˩/ | พ่อ /pʰɔː˥˩/ | ꪶꪜ /pɔ˨˦/ | พ่อ /pʰɔː˥˩/ |
| Mimi | khỏi /xɔːj/ | khỏi /xɔːj/ | กู /kuː˧/ | ຂ້ອຍ /kʰɔːj˧˩/ | ตู /tuː˩/ | kau /kaw˥/ | ข้อย /kʰɔːj˧/ |
| Wewe | mừng /mɯŋ/ | mưng /mɯŋ/ | มึง /mɯŋ˧/ | ເຈົ້າ /tɕâːw/ | ตั๋ว /tua˩˩˦/ | ꪣꪳꪉ /mɯŋ˧/ | เจ้า /tɕaːw˧/ |
| Jina | chứ /ɕɯ/ | chứ /ɕɯ/ | ชื่อ /tɕɯː˧˩/ | ຊື່ /sɯː˧/ | จื้อ /tɕɯː˧/ | chư /tɕɯ˧˩/ | ซื่อ /sɨː˧/ |
| Jicho | tha /tʰaː˧˧/ | tha /tʰaː˧˧/ | ตา /taː˧/ | ຕາ /taː˩˧/ | ต๋า /taː˩˧/ | ꪁꪎ /taː˨˦/ | ตา /taː˥/ |
| Mkono | mừ /mɯ˨˩/ | mừ /mɯ˨˩/ | มือ /mɯː˧/ | ມື /mɯː˥/ | มือ /mɯː˥/ | ꪐꪮ /mɯ˨˦/ | มือ /mɯː˥/ |
| Moyo | chầy /tʃəj˨˩/ | cấy /kəj˨˩˧/ | ใจ /tɕaj˧/ | ໃຈ /tɕaj˩˧/ | ใจ๋ /tɕaj˩˧/ | ꪈꪲꪒ /tɕai˧/ | ใจ /tɕaj˥/ |
| Upendo | hắc /hak˧˥/ | rắc /rak˧˥/ | ฮัก /hak˥/ | ຮັກ /hak˥/ | ฮัก /hak˧˥/ | ꪥꪮꪀ /hak˧˩/ | ฮัก /hak˧˥/ |
| Mti | mạy /maːj˨˩/ | mạy /maːj˨˩/ | ต้นไม้ /ton˧˩ maj˧˩/ | ຕົ້ນໄມ້ /ton˥˩ maj˥˩/ | ต้นไม้ /ton˧˥maj˧˥/ | ꪶꪕꪙ ꪼꪮꪉ /ton mai˨˦/ | ต้นไม้ /ton˧˥maj˧˥/ |
| Nyumba | rườn /zɯən˨˩/ | rườn /zɯən˨˩/ | เรือน /rɯːan˧/ | ເຮືອນ /hɯːan˥/ | เฮือน /hɯːan˥/ | ꪙꪮꪙ /hɯan˧˨/ | เฮือน /hɯːan˥/ |
| Mbwa | ma /maː˧˧/ | ma /maː˧˧/ | หมา /maː˩˧/ | ໝາ /maː˩˧/ | หมา /maː˩˧/ | ꪢꪱ /maː˨˦/ | หมา /maː˩˧/ |
| Paka | meo /meo˧˧/ | meo /meo˧˧/ | แมว /mɛːw˩˧/ | ແມວ /mɛːw˥/ | แมว /mɛːw˥/ | ꪵꪙꪺ /mɛːu˨˦/ | แมว /mɛːw˥/ |
| Kula | kin /kin˧˧/ | kin /kin˧˧/ | กิน /kin˧/ | ກິນ /kin˩˧/ | กิ๋น /kin˩˧/ | ꪀꪲꪙ /kin˨˦/ | กิน /kin˥/ |
| Kunywa | uống /uəŋ˧˥/ | kin nặm /kin˧˧naːm˨˩/ | ดื่ม /dɯːm˧˩/ | ດື່ມ /dɯːm˨˩/ | ดื่ม /dɯːm˥˩/ | ꪀꪲꪙ ꪙꪾꫂ /kin˨˦ nam˦/ | ดื่ม /dɯːm˥˩/ |
| Moja | nưng /nɯŋ˧˧/ | nưng /nɯŋ˧˧/ | หนึ่ง /nɯŋ˩/ | ໜຶ່ງ /nɯŋ˩˧/ | หนึ่ง /nɯŋ˨˩/ | ꪙꪲꪮꪉ /nɯŋ˨˦/ | หนึ่ง /nɯŋ˨˩/ |
| Mbili | soong /soːŋ/ | soong /soːŋ/ | สอง /sɔːŋ˩˧/ | ສອງ /sɔ̌ːŋ/ | สอง /sɔːŋ˩/ | ꪎꪮꪉ /sɔːŋ˧˩/ | สอง /sɔːŋ˩/ |
| Habari | chào /tʃaːw˨˩/ | choà /tʃɔaː˨˩/ | สบายดี /sa˩˧ baːj˩˧ diː˩˧/ | ສະບາຍດີ /sa˨ baːj˩˧ diː˩˧/ | สวัสดี /sa˨˩wat˨˩diː˥/ | ꪎꪺꪎꪒꪲ /sa wad dii/ | สะบายดี /sa˨˩baːj˥diː˥/ |
| Asante | cảm ơn /kaːm˨˩˧ɤn˧˧/ | ơn rể /ɤn˧˧zɛ˨˩˧/ | ขอบใจ /kʰɔːp˩˧ tɕaj˩˧/ | ຂອບໃຈ /kʰɔːp˥ tɕaj˩˧/ | ขอบคุณ /kʰɔːp˨˩kʰun˥/ | ꪒꪲ ꪎꪶꪙ /tɕɔp tɕai/ | ขอบใจ /kʰɔːp˨˩tɕaj˥/ |
| Nzuri | đây /ɗəj˧˧/ | đây /ɗəj˧˧/ | ดี /diː˩˧/ | ດີ /diː˩˧/ | ดี /diː˥/ | ꪒꪲ /diː˨˦/ | ดี /diː˥/ |
| Kekeo | khảm khắc /kʰaːm˨˩˧ kʰak˥/ | khảm khắc /kʰaːm˨˩˧ kʰak˥/ | — | ນົກກັກກູ /nok˧ kak˧˥ kuː˩˧/ | นกคัคคู /nok˦˥ kʰak˦˥kʰuː˧/ | — | นกคัคคู /nok˦˥ kʰak˦˥kʰuː˧/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.