Yunga
Kimochica
Mochica (yawezekana ni lugha pekee)
Mochica (Yunga, Chimú) ni lugha iliyotoweka iliyozungumzwa zamani katika pwani ya kaskazini ya Peru (Lambayeque, La Libertad, Piura) hadi karibu mwishoni mwa karne ya 19. Ilikuwa lugha ya ustaarabu wa Mochica (~100-700 BK) na baadaye Milki ya Chimú (~900-1470 BK) kabla ya ushindi wa Inka, na iliendelea kama lugha ya kienyeji ya kikanda katika kipindi chote cha ukoloni wa Kihispania. Licha ya sanaa na usanifu wa kipekee wa ustaarabu huu, Mochica imeandikwa hasa kupitia nyaraka za enzi ya ukoloni: sarufi ya Padri Fernando de la Carrera Arte de la lengua yunga (1644) na orodha za maneno za karne ya 19 zilizoandikwa na Middendorf. Uhusiano wa kijenetiki haujatatuliwa na Mochica kwa kawaida inachukuliwa kuwa lugha iliyojitenga (wakati mwingine ikiwekwa kwa kubahatisha katika kundi la Chimuan).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimochica
Maji
lā
/laː/
Moto
oc
/ok/
Jua
jiang
/dʒiaŋ/
Mwezi
si
/si/
Nyota
fanpec
/fanpɛk/
Mama
eng
/eŋ/
Baba
ef
/ef/
Mimi
moiñ
/mojɲ/
Wewe
tzhang
/tʃaŋ/
Jina
por
/por/
Jicho
lecɥ
/letʃ/
Mkono
mæcæc
/mætʃætʃ/
Moyo
polæng
/polæŋ/
Upendo
—
/—/
Mti
—
/—/
Nyumba
æn
/æn/
Mbwa
fanu
/fanu/
Paka
—
/—/
Kula
—
/—/
Kunywa
—
/—/
Moja
onæc
/onæk/
Mbili
aput
/aput/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
peñaeñ
/peɲaeɲ/
Vyanzo
- Carrera (1644) Arte de la lengua yunga
- Cerrón-Palomino (1995) La lengua de Naimlap (Reconstrucción y obsolescencia del mochica)
- Glottolog: moch1259
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Mochica (likely isolate) zinazohusiana
| Maana | Kimochica | Kiubykh | Kiyangkaal | Kiumbria | Kifrigia | Proaustroasia | Kiluvian |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | lā /laː/ | bzə /bzə/ | ngogo /ŋoɡo/ | utur /ˈu.tur/ | — /—/ | *ɗaːk /ɗaːk/ | wār /waːr/ |
| Moto | oc /ok/ | mzʼə /mzʼə/ | ngida /ŋida/ | pir /pir/ | — /—/ | *ʔuːs /ʔuːs/ | — /—/ |
| Jua | jiang /dʒiaŋ/ | dəɣʷa /dəɣʷa/ | wargu /waɾɡu/ | — /—/ | — /—/ | *tŋiːʔ /tŋiːʔ/ | 𔖖𔓚 /ˈtiwad/ |
| Mwezi | si /si/ | mazə /mazə/ | waldar /waldaɾ/ | — /—/ | masê /maˈseː/ | — /—/ | 𔓜𔒄𔗦 /ˈarmas/ |
| Nyota | fanpec /fanpɛk/ | tʃʷʼakʲ /tʃʷʼakʲʼ/ | thurara /t̪uɾaɾa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mama | eng /eŋ/ | nan /nan/ | ngama /ŋama/ | matrer /ˈma.trer/ | mater /ˈmater/ | *maʔ /maʔ/ | anni- /ˈanni/ |
| Baba | ef /ef/ | tʷə /tʷə/ | kanda /kanda/ | patre /ˈpa.tre/ | atas /aˈtas/ | — /—/ | 𔐞𔑣𔓯𔗔 /ˈtadis/ |
| Mimi | moiñ /mojɲ/ | sʁʷa /sʁʷa/ | ngada /ŋada/ | — /—/ | az /az/ | *ʔaɲ /ʔaɲ/ | 𔐀 /ˈamu/ |
| Wewe | tzhang /tʃaŋ/ | wʁʷa /wʁʷa/ | nyingka /ɲiŋka/ | tu /tuː/ | — /—/ | — /—/ | tu /tu/ |
| Jina | por /por/ | pʼtsʼa /pʼtsʼa/ | warra /wara/ | nome /ˈnome/ | — /—/ | — /—/ | 𔐓𔓇𔒄𔖪 /ˈalamantsa/ |
| Jicho | lecɥ /letʃ/ | bla /bla/ | miibul /miːbul/ | — /—/ | — /—/ | *mat /mat/ | tawi- /ˈtawi/ |
| Mkono | mæcæc /mætʃætʃ/ | ɂa /ʔa/ | — /—/ | manuv-e /ma.ˈnu.we/ | — /—/ | *tiːʔ /tiːʔ/ | 𔑁𔓯𔑶𔖸 /ˈistri/ |
| Moyo | polæng /polæŋ/ | gʷə /ɡʷə/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyumba | æn /æn/ | tʷəna /tʷəna/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 𔔙𔐤𔖪 /ˈparnantsa/ |
| Mbwa | fanu /fanu/ | la /la/ | — /—/ | — /—/ | kan /kan/ | *cɔː /cɔː/ | zuwana- /tsuˈwana/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | *ɟaː /ɟaː/ | ad- /ad/ |
| Kunywa | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | onæc /onæk/ | za /za/ | — /—/ | unu /ˈu.nu/ | — /—/ | *muːj /muːj/ | — /—/ |
| Mbili | aput /aput/ | tqʷʼa /tqʷʼa/ | kiyarrngka /kijaraŋka/ | dur /dur/ | — /—/ | *ɓaːr /ɓaːr/ | — /—/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | peñaeñ /peɲaeɲ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | wasu- /ˈwaːsu/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.