Tiếng Mường
Kimuong
Kiaustroasia (Vietic)
Kimuong (Tiếng Mường; ISO 639-3: mtq) ni lugha ya Kivietiki katika familia ya Kiaustroasia, inayozungumzwa hasa na jamii za Wamuong kaskazini mwa Vietnam, hususan Hòa Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ na mikoa jirani. Ni ya kundi la Viet–Mường na inahusiana kwa karibu na Kivietinamu, ikiwa na ulinganifu wa sauti wa kawaida na msamiati mwingi uliorithiwa, lakini ina lahaja kadhaa za kikanda badala ya umbo moja linalofanana. Lahaja za Kimuong ni za toni; idadi na matamshi ya toni hutofautiana kwa eneo, na baadhi huhifadhi tofauti au mikusanyiko ya konsonanti iliyopotea katika Kivietinamu. Lugha kwa kiasi kikubwa ni changanuzi, kwa kawaida hufuata mpangilio kiima–kitenzi–yambwa na hutumia viainishi, chembe na miundo ya vitenzi mfululizo. Maandishi ya kisasa hutumia othografia za Kilatini zilizoiga Kivietinamu kwa sehemu, huku usanifishaji wa kikanda na juhudi za kusoma na kuandika zikisaidia elimu, uchapishaji, utangazaji na uhifadhi wa utamaduni.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimuong
Maji
đác
/ɗaːk/
Moto
lửa
/lɨə/
Jua
mặt côi
/mət koːi/
Mwezi
rằng
/raŋ/
Nyota
sao
/saːw/
Mama
mệ
/meː/
Baba
bố
/bo/
Mimi
tôi
/toj/
Wewe
mầy
/məj/
Jina
tên
/ten/
Jicho
mặt
/mət/
Mkono
thay
/tʰaːi/
Moyo
tlái côi
/tlaːi koːi/
Upendo
thương
/tʰɨəŋ/
Mti
cẳl
/kal/
Nyumba
nhà
/ɲaː/
Mbwa
chó
/tʃɔ/
Paka
meo
/meo/
Kula
ăn
/an/
Kunywa
uống
/uəŋ/
Moja
mộch
/moːtʃ/
Mbili
hal
/haːl/
Habari
đám rộ
/ɗaːm roː/
Asante
cám ơn
/kaːm ɤn/
Nzuri
lành
/laːɲ/
Vyanzo
- Ethnologue 27: Muong
- Diffloth, G. & Zide, N. (1992) Austroasiatic Languages. In W. Bright (ed.) International Encyclopedia of Linguistics. Oxford University Press.
- Glottolog: Muong
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austroasiatic (Vietic) zinazohusiana
| Maana | Kimuong | Kivietinamu cha Kati | Kivietnam (Chữ Nôm) | Kivietinamu | Kivietinamu cha Kusini | Kuy | Kibahnar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | đác /ɗaːk/ | nước /nɨːk˧˥/ | 渃 /nɨək˧˥/ | nước /nɨək˧˥/ | nước /nɨək˧˥/ | ɗaːʔ /ɗaʔ/ | dak /dak/ |
| Moto | lửa /lɨə/ | lửa /lɨə˧˩/ | 焒 /lɨə˧˩˧/ | lửa /lɨə˧˩˧/ | lửa /lɨə˨˩˥/ | fəj /fəj/ | unh /uɲ/ |
| Jua | mặt côi /mət koːi/ | mặt trời /maːk˨˨ ʈɤːj˧˨/ | 𩈘𡗶 /mət˨˩ tɕɤːj˨˩/ | mặt trời /mət˨˩ tɕɤːj˨˩/ | mặt trời /mak˨˩˨ ʈɤːj˨˩/ | tʰaj /tʰaj/ | mat trơ /mat trə/ |
| Mwezi | rằng /raŋ/ | mặt trăng /maːk˨˨ ʈaːŋ˥/ | 𩈘𢁋 /mət˨˩ tɕaŋ˧/ | mặt trăng /mət˨˩ tɕaŋ˧/ | mặt trăng /mak˨˩˨ ʈaŋ˥/ | luəŋ /luəŋ/ | khe /kʰe/ |
| Nyota | sao /saːw/ | sao /saːw˧/ | 𣋀 /saːw˧/ | sao /saːw˧/ | sao /ʂaːw˧/ | simʔaang /simʔaːŋ/ | hmang /hmaːŋ/ |
| Mama | mệ /meː/ | mạ /maː˨˨/ | 媄 /mɛ˨˩/ | mẹ /mɛ˨˩/ | má /maː˧˥/ | mə /mə/ | mei /mei/ |
| Baba | bố /bo/ | bọ /ɓɔː˨˨/ | 布 /ɓo˧˥/ | bố /ɓo˧˥/ | ba /ɓaː˥/ | pə /pə/ | bă /bə/ |
| Mimi | tôi /toj/ | tôi /toj˧/ | 碎 /toj˧/ | tôi /toj˧/ | tôi /toj˧/ | aɲ /ʔaɲ/ | inh /iɲ/ |
| Wewe | mầy /məj/ | bạn /ɓaːŋ˨˩ˀ/ | 眉 /maj˨˩/ | bạn /ɓaːn˨˩ˀ/ | bạn /ɓaːŋ˨˩˨/ | may /mɛː/ | ih /ʔih/ |
| Jina | tên /ten/ | tên /teːŋ˧/ | 𠸜 /ten˧/ | tên /ten˧/ | tên /teŋ˧/ | ngaan /ŋaːn/ | anĕ /anɛ/ |
| Jicho | mặt /mət/ | mắt /maːk˧˥/ | 眜 /mat˧˥/ | mắt /mat˧˥/ | mắt /mak˧˥/ | mɜ̤t /mɜt/ | mat /mat/ |
| Mkono | thay /tʰaːi/ | tay /taːj˥/ | 𢬣 /taj˧/ | tay /taj˧/ | tay /taj˥/ | təy /təj/ | ti /ti/ |
| Moyo | tlái côi /tlaːi koːi/ | trái tim /ʈaːj˩˧ tiːm˥/ | 𢁑𢙭 /tɕaːj˧˥ tim˧/ | trái tim /tɕaːj˧˥ tim˧/ | trái tim /ʈaːj˧˥ tim˥/ | chlaj /tʂlaj/ | blei /blei/ |
| Upendo | thương /tʰɨəŋ/ | thương /tʰɨəŋ˥/ | 𢞅 /iəw˧/ | yêu /iəw˧/ | thương /tʰɨəŋ˥/ | phɯ /pʰɯ/ | rơngư /rəŋɨ/ |
| Mti | cẳl /kal/ | cây /kəːj˥/ | 𣘃 /kəj˧/ | cây /kəj˧/ | cây /kəj˥/ | ʔəŋ /ʔəŋ/ | lông /loŋ/ |
| Nyumba | nhà /ɲaː/ | nhà /ɲaː˧˨/ | 茹 /ɲaː˨˩/ | nhà /ɲaː˨˩/ | nhà /ɲaː˨˩/ | pno /pno/ | hnam /hnam/ |
| Mbwa | chó /tʃɔ/ | chó /tɕɔː˩˧/ | 㹥 /tɕɔ˧˥/ | chó /tɕɔ˧˥/ | chó /ɕɔ˧˥/ | sŋaːʔ /ŋaʔ/ | cho /tʃo/ |
| Paka | meo /meo/ | mèo /mɛːw˧˨/ | 猫 /mɛw˨˩/ | mèo /mɛw˨˩/ | mèo /mɛw˨˩/ | chhlɔːk /tʂɔk/ | miao /miao/ |
| Kula | ăn /an/ | ăn /aːn˥/ | 𫗒 /an˧/ | ăn /an˧/ | ăn /aŋ˥/ | sap /sap/ | sa /sa/ |
| Kunywa | uống /uəŋ/ | uống /uəŋ˩˧/ | 㕵 /uəŋ˧˥/ | uống /uəŋ˧˥/ | uống /uəŋ˧˥/ | suəm /suəm/ | ngoah /ŋoah/ |
| Moja | mộch /moːtʃ/ | một /moːk˨˨/ | 𠬠 /mot˨˩/ | một /mot˨˩/ | một /mok˨˩˨/ | mṳːy /muj/ | minh /miɲ/ |
| Mbili | hal /haːl/ | hai /haːj˧/ | 𠄩 /haːj˧/ | hai /haːj˧/ | hai /haːj˧/ | bar /ɓaːr/ | bar /ɓaːr/ |
| Habari | đám rộ /ɗaːm roː/ | xin chào /siːn˥ tɕaːw˧˨/ | 吀嘲 /sin˧ tɕaːw˨˩/ | xin chào /sin˧˧ tɕaːw˨˩/ | xin chào /siŋ˥ ɕaːw˨˩/ | sabaaj /sabaːj/ | ô /o/ |
| Asante | cám ơn /kaːm ɤn/ | cảm ơn /kaːm˧˩ əːn˥/ | 感恩 /kaːm˧˩˧ əːn˧/ | cảm ơn /kaːm˧˩˧ əːn˥/ | cảm ơn /kaːm˨˩˥ əːn˥/ | khɔp /kʰɔp/ | kơbi /kəbi/ |
| Nzuri | lành /laːɲ/ | tốt /toːk˧˥/ | 卒 /tot˧˥/ | tốt /tot˧˥/ | tốt /tok˧˥/ | ɟɔ /dʑɔ/ | ling /liŋ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.