Kalam
Kikalam
Trans-New Guinea (Madang, Kalam-Kobon)
Kalam (jina la asili "Kalam") ni lugha ya Trans-New Guinea ya safu ya milima ya Schrader katika nyanda za juu za Jimbo la Madang, Papua New Guinea. Ni maarufu kiisimu kwa sababu mbili: (1) "lugha ya pandanus" — msamiati sambamba wa kitamaduni unaotumika wakati wa kuvuna njugu za pandanus ambao husaidia kubadilisha kwa utaratibu mizizi mbadala badala ya maneno ya kila siku; na (2) uunganishaji wa vitenzi uliokithiri (miundo ya vitenzi mfululizo ambapo kiarifa kimoja cha kisarufi kinaweza kujumuisha hadi mizizi 6 au zaidi ya vitenzi), uliorekodiwa kwa ukamilifu katika Dictionary of Kalam (2011) ya Pawley na Bulmer yenye kurasa zaidi ya 1500, inayochanganya uchambuzi wa kiisimu na nyaraka pana za kiethnobiolojia za mimea, wanyama, na maarifa ya jadi. Wakalam pia ni mashuhuri kiisimu kwa mifumo ya uthibitisho (evidentiality) na istilahi ngumu za udugu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikalam
Maji
ñeb
/ɲeb/
Moto
nged
/ŋɡed/
Jua
nb
/nəb/
Mwezi
ñag
/ɲaɡ/
Nyota
gaŋ
/ɡaŋ/
Mama
ag
/aɡ/
Baba
mam
/mam/
Mimi
yad
/jad/
Wewe
nad
/nad/
Jina
yb
/jɨb/
Jicho
ck
/tʃək/
Mkono
tn
/tən/
Moyo
mngm
/məŋɡəm/
Upendo
kn-
/kən/
Mti
mon
/mon/
Nyumba
kab
/kab/
Mbwa
kayn
/kajn/
Paka
pus
/pus/
Kula
ñb
/ɲəb/
Kunywa
ñ-
/ɲə/
Moja
mdmagn
/mədmaɡən/
Mbili
erakt
/erakt/
Habari
ñn
/ɲən/
Asante
ñib
/ɲib/
Nzuri
kayb
/kajb/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Trans-New Guinea (Madang, Kalam-Kobon) zinazohusiana
| Maana | Kikalam | Kiserer | Kidrung | Pidgin ya Nigeria | Kihote | Kimalayalamu | Kisorbia cha Chini |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ñeb /ɲeb/ | mbox /mbɔx/ | ʃə /ʃə/ | wọtá /wɔta/ | lua /lua/ | വെള്ളം /ʋeɭːəm/ | woda /ˈvɔda/ |
| Moto | nged /ŋɡed/ | ngir /ŋɡiɾ/ | məə /məː/ | faya /faja/ | eve /eve/ | തീ /tiː/ | wogeń /ˈvɔɡɛɲ/ |
| Jua | nb /nəb/ | naangu /naːŋɡu/ | nɯ /nɯ/ | sọn /sɔn/ | ari /aɾi/ | സൂര്യൻ /suːɾjən/ | słyńco /ˈswɨntsɔ/ |
| Mwezi | ñag /ɲaɡ/ | weer /weːɾ/ | məŋ /məŋ/ | mun /mun/ | kalam /kalam/ | ചന്ദ്രൻ /tʃəndɾən/ | mjasec /ˈmʲasɛts/ |
| Nyota | gaŋ /ɡaŋ/ | xôr /xɔːr/ | əkɯr /əkɯr/ | star /staː/ | puling /puliŋ/ | നക്ഷത്രം /nakʂat̪ram/ | gwězda /ɡvʲɛzda/ |
| Mama | ag /aɡ/ | yaay /jaːj/ | ma /ma/ | mama /mama/ | ne /ne/ | അമ്മ /əmːə/ | maś /maɕ/ |
| Baba | mam /mam/ | baay /baːj/ | pa /pa/ | papa /papa/ | ma /ma/ | അച്ഛൻ /ətʃːʰən/ | nan /nan/ |
| Mimi | yad /jad/ | mi /mi/ | nga /ŋa/ | A /a/ | yah /jah/ | ഞാൻ /ɲaːn/ | ja /ja/ |
| Wewe | nad /nad/ | wo /wo/ | nə /nə/ | you /ju/ | oh /ʔoh/ | നീ /niː/ | ty /tɨ/ |
| Jina | yb /jɨb/ | sant /sant/ | bɯng /bɯŋ/ | nem /nɛm/ | aling /aliŋ/ | പേര് /peːrɨ/ | mě /mʲɛ/ |
| Jicho | ck /tʃək/ | kën /kən/ | mik /mik/ | ai /aɪ/ | mata /mata/ | കണ്ണ് /kəɳːə/ | woko /ˈwɔkɔ/ |
| Mkono | tn /tən/ | ɓod /ɓɔd/ | kə /kə/ | hand /hand/ | mok /mok/ | കൈ /kəi/ | ruka /ˈruka/ |
| Moyo | mngm /məŋɡəm/ | xol /xɔl/ | ʃəŋ /ʃəŋ/ | hat /hat/ | mun /mun/ | ഹൃദയം /ɦɾudəjəm/ | wutšoba /ˈvutʃɔba/ |
| Upendo | kn- /kən/ | mbutu /mbutu/ | ʃit /ʃit/ | lọv /lɔv/ | voŋ /voŋ/ | സ്നേഹം /sneːɦəm/ | lubosć /ˈlubɔɕtɕ/ |
| Mti | mon /mon/ | garab /ɡaɾab/ | sim /sim/ | tri /tɾi/ | len /len/ | മരം /məɾəm/ | bom /bɔm/ |
| Nyumba | kab /kab/ | kër /kəɾ/ | im /im/ | haus /haʊs/ | ya /ja/ | വീട് /ʋiːʈə/ | dom /dɔm/ |
| Mbwa | kayn /kajn/ | xaj /xaj/ | kʰja /kʰja/ | dọg /dɔɡ/ | nyam /ɲam/ | നായ /naːjə/ | pjas /pʲas/ |
| Paka | pus /pus/ | mboor /mboːɾ/ | tsa /tsʰa/ | pus /pus/ | pus /pus/ | പൂച്ച /puːtʃːə/ | kócka /ˈkɛtska/ |
| Kula | ñb /ɲəb/ | niam /ɲam/ | ʃə /ʃə/ | chọp /tʃɔp/ | gen /ɡen/ | കഴിക്കുക /kəɻɪkːukə/ | jěsć /jɛɕtɕ/ |
| Kunywa | ñ- /ɲə/ | ñam /ɲam/ | pə /pə/ | drink /dɾiŋk/ | nun /nun/ | കുടിക്കുക /kuɖɪkːukə/ | piś /piɕ/ |
| Moja | mdmagn /mədmaɡən/ | leeng /leːŋɡ/ | tik /tik/ | wan /wan/ | lon /lon/ | ഒന്ന് /onːə/ | jaden /ˈjadɛn/ |
| Mbili | erakt /erakt/ | ɗak /ɗak/ | əni /əni/ | tu /tu/ | yu /ju/ | രണ്ട് /raɳɖɯ/ | dwa /dva/ |
| Habari | ñn /ɲən/ | nam fiyo /nam fijo/ | ŋeŋ /ŋeŋ/ | how far /haʊ faː/ | kaye /kaje/ | നമസ്കാരം /nəməskaːɾəm/ | witaj /ˈvitaj/ |
| Asante | ñib /ɲib/ | jaaraama /dʒaːɾaːma/ | tʃʰɔ /tʃʰɔ/ | tenki /tɛnki/ | fau /fau/ | നന്ദി /nəndi/ | źěkujom se /ˈdʑɛkujɔm sɛ/ |
| Nzuri | kayb /kajb/ | xaal /xaːl/ | la /la/ | fain /faɪn/ | vovo /vovo/ | നല്ല /nəlːə/ | dobry /ˈdɔbrɨ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.