Чӑваш чӗлхи
Kichuvash
Kituruki (Oghur)
Kichuvash (Чӑвашла Čăvašla) ndilo lugha pekee iliyosalia ya Kituruki cha Oghur na linawakilisha mgawanyiko wa kina zaidi katika familia ya Kituruki — Kituruki cha Pamoja upande mmoja na Kichuvash (Oghur) upande mwingine, likiwa na wazungumzaji wapatao milioni 1 kando ya Volga ya kati. Linahifadhi sifa za Proto-Kituruki zilizopotea kwingine katika Kituruki: rhotacism (Kituruki cha Pamoja z ↔ Kichuvash r, k.m. Kituruki cha Pamoja "ökü͡z" ng'ombe ↔ Kichuvash "văkăr") na lambdacism (Kituruki cha Pamoja š ↔ Kichuvash l), jambo linalolifanya kuwa muhimu kwa ujenzi upya wa kihistoria wa babu wa Proto-Kituruki. Likiwa mzao wa moja kwa moja wa lugha ya Volga Bulgar ya enzi za kati iliyothibitishwa kwenye mawe ya makaburi ya karne ya 13-14, Kichuvash ni lugha rasmi pamoja na Kirusi katika Jamhuri ya Chuvashia (mji mkuu Cheboksary). Hati ya Kisirili yenye alama za sauti (Ӑ ӑ Ӗ ӗ Ҫ ҫ Ӳ ӳ) imekuwa ya kawaida tangu 1872 (othografia ya Yakovlev), ikibadilisha majaribio mafupi ya awali ya hati za Kiarabu na Kilatini.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kichuvash
Maji
шыв
/ʃɯv/
Moto
вут
/vut/
Jua
хӗвел
/xɘvel/
Mwezi
уйӑх
/ujəx/
Nyota
ҫӑлтӑр
/ɕɔlˈtor/
Mama
анне
/anne/
Baba
атте
/atte/
Mimi
эпӗ
/ˈebə/
Wewe
эсӗ
/eˈzə/
Jina
ят
/jat/
Jicho
куҫ
/kuɕ/
Mkono
алӑ
/ˈalə/
Moyo
чӗре
/tɕɘre/
Upendo
юрату
/juratu/
Mti
йывӑҫ
/jɯvəɕ/
Nyumba
ҫурт
/ɕurt/
Mbwa
йытӑ
/jɯtə/
Paka
кушак
/kuʃak/
Kula
ҫиес
/ɕies/
Kunywa
ӗҫес
/ɘɕes/
Moja
пӗр
/pɘr/
Mbili
иккӗ
/ikˈkə/
Habari
салам
/salam/
Asante
тав
/tav/
Nzuri
лайӑх
/lajəx/
Kekeo
куккук
/kukˈkuk/
Kompyuta
компьютер
/kəmˈpjuter/
Sushi
суши
/suˈʃi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Turkic (Oghur) zinazohusiana
| Maana | Kichuvash | Kikarachay-Balkar | Kituva | Kikirigizi | Kikumyk | Kinogai | Kikarakalpak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | шыв /ʃɯv/ | суу /suw/ | суг /suɣ/ | суу /suː/ | сув /suv/ | сув /suv/ | suw /suw/ |
| Moto | вут /vut/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | ot /ot/ |
| Jua | хӗвел /xɘvel/ | кюн /kyn/ | хүн /xyn/ | күн /kyn/ | гюн /ɡyn/ | күн /kyn/ | kún /kyn/ |
| Mwezi | уйӑх /ujəx/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /ɑj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ay /aj/ |
| Nyota | ҫӑлтӑр /ɕɔlˈtor/ | жулдуз /ʒulˈduz/ | сылдыс /sɯlˈdɯs/ | жылдыз /dʒɯɫˈdɯz/ | юлдуз /julduz/ | юлдыз /juldɯz/ | juldız /ʒuldɯz/ |
| Mama | анне /anne/ | ана /ana/ | ава /ava/ | эне /ene/ | ана /ana/ | ана /ana/ | ana /ana/ |
| Baba | атте /atte/ | ата /ata/ | ача /atɕa/ | ата /ɑtɑ/ | ата /ata/ | атай /ataj/ | ata /ata/ |
| Mimi | эпӗ /ˈebə/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | men /men/ |
| Wewe | эсӗ /eˈzə/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | sen /sen/ |
| Jina | ят /jat/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | at /ɑt/ |
| Jicho | куҫ /kuɕ/ | кёз /køz/ | карак /karak/ | көз /køz/ | гёз /ɡøz/ | коьз /køz/ | kóz /køz/ |
| Mkono | алӑ /ˈalə/ | къол /qol/ | хол /xol/ | кол /kol/ | къол /qol/ | къол /qol/ | qol /qol/ |
| Moyo | чӗре /tɕɘre/ | джюрек /dʒyrek/ | чүрек /tɕyrek/ | жүрөк /dʒyɾøk/ | юрек /jyrek/ | юрек /jyrek/ | júrek /ʒyɾek/ |
| Upendo | юрату /juratu/ | сюймеклик /syjmeklik/ | ынакшыл /ɯnakʃɯl/ | сүйүү /syjyː/ | сюйюв /syjyv/ | суьюв /syjyv/ | muhabbat /muhabbat/ |
| Mti | йывӑҫ /jɯvəɕ/ | терек /terek/ | ыяш /ɯjaʃ/ | жыгач /dʒɯɡɑtʃ/ | терек /terek/ | терек /terek/ | ag'ash /aʁaʃ/ |
| Nyumba | ҫурт /ɕurt/ | юй /yj/ | бажың /baʒɯŋ/ | үй /yj/ | уьй /yj/ | уьй /yj/ | úy /yj/ |
| Mbwa | йытӑ /jɯtə/ | ит /it/ | ыт /ɯt/ | ит /ɪt/ | ит /it/ | ит /it/ | iyt /ijt/ |
| Paka | кушак /kuʃak/ | киштик /kiʃtik/ | диис /diːs/ | мышык /mɯʃɯk/ | мишик /miʃik/ | мысык /məsəq/ | pishik /piʃik/ |
| Kula | ҫиес /ɕies/ | ашаргъа /aʃarʁa/ | чиир /tɕiːr/ | жеш /dʒeʃ/ | ашамакъ /aʃamaq/ | аш /aʃ/ | jew /ʒew/ |
| Kunywa | ӗҫес /ɘɕes/ | ичерге /itʃerɡe/ | ижер /iʒer/ | ичүү /ɪtʃyː/ | ичмек /itʃmek/ | иш /iʃ/ | ishiw /iʃiw/ |
| Moja | пӗр /pɘr/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бир /bɪɾ/ | бир /bir/ | бир /bir/ | bir /biɾ/ |
| Mbili | иккӗ /ikˈkə/ | эки /eˈki/ | ийи /iˈji/ | эки /eˈki/ | эки /eki/ | эки /eki/ | eki /eki/ |
| Habari | салам /salam/ | салам /salam/ | экии /ekiː/ | салам /sɑlɑm/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | salam /salam/ |
| Asante | тав /tav/ | сау бол /saw bol/ | четтирдим /tɕetːirdim/ | рахмат /ɾɑxmɑt/ | савбол /savbol/ | сав бол /sav bol/ | rahmet /ɾaχmet/ |
| Nzuri | лайӑх /lajəx/ | ариу /ariw/ | эки /eki/ | жакшы /dʒɑkʃɯ/ | яхшы /jaχʃə/ | яксы /jaksə/ | jaqsi /ʒaqsɯ/ |
| Kekeo | куккук /kukˈkuk/ | гугук /ɡuˈɡuk/ | хек /xek/ | күкүк /kyˈkyk/ | атъёкъ /atˈjoq/ | коькек /køˈkek/ | átshók /ætˈʃøk/ |
| Kompyuta | компьютер /kəmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | kompyuter /kompjuˈter/ |
| Sushi | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | sushi /suˈʃi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.