Tetun
Тетум
австронезийский (центральный малайско-полинезийский)
Тетум (Tetun; ISO 639-3: tet) — австронезийский язык и, согласно Конституции Тимора-Лешти 2002 года, один из двух официальных языков страны наряду с португальским. Тетун-дили, также называемый тетун-праса, служит основной общенациональной лингва-франка и основой официального тетума; многовековые контакты дали ему обширную португальскую лексику. Тетун-терик включает более консервативные региональные разновидности и сохраняет грамматические черты, сокращённые или утраченные в тетун-дили. Для тетума обычно характерен порядок подлежащее–сказуемое–дополнение и преимущественно аналитический строй: многие грамматические отношения выражаются порядком слов, частицами и служебными словами, а не развитой флексией; местоимения различают инклюзивное и эксклюзивное первое лицо множественного числа. Постановление правительства 1/2004 утвердило разработанную Национальным институтом лингвистики стандартную латинскую орфографию официального тетума для государственной администрации, образования и публичной коммуникации.
Где на нём говорят
31 основных слов на языке Тетум
Вода
bee
/beː/
Огонь
ahi
/ahi/
Солнце
loron
/loɾon/
Луна
fulan
/fulan/
Звезда
fitun
/ˈfitun/
Мать
inan
/inan/
Отец
aman
/aman/
Я
ha'u
/haʔu/
Ты
ó
/ɔ/
Имя
naran
/ˈnaran/
Глаз
matan
/matan/
Рука
liman
/liman/
Сердце
fuan
/fuan/
Любовь
domin
/domin/
Дерево
ai
/ai/
Дом
uma
/uma/
Собака
asu
/asu/
Кошка
busa
/busa/
Есть
han
/han/
Пить
hemu
/hemu/
Один
ida
/ida/
Два
rua
/ˈrua/
Привет
bondia
/bondia/
Спасибо
obrigadu
/obɾiɡadu/
Хороший
di'ak
/diʔak/
Компьютер
komputadór
/komputaˈdoɾ/
Сравнение слов
Сравнение с родственными языками Austronesian (Central Malayo-Polynesian)
| Значение | Тетум | Атони | Маранский | Чиа-чиа | Моту | Батак-Ангкола | Праавстронезийский язык |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | bee /beː/ | oe /oe/ | ig /iɡ/ | we'e /weʔe/ | ranu /ɾanu/ | aek /aek/ | *daNum /daNum/ |
| Огонь | ahi /ahi/ | ai /ai/ | apoy /apoj/ | api /api/ | lahi /lahi/ | api /api/ | *Sapuy /Sapuy/ |
| Солнце | loron /loɾon/ | manas /manas/ | alongan /aloŋan/ | holeo /holeo/ | dina /dina/ | mata ni ari /mata ni ari/ | *waRi /waRi/ |
| Луна | fulan /fulan/ | fun /fun/ | bolan /bolan/ | wula /wula/ | hua /hua/ | bulan /bulan/ | *bulaN /bulaN/ |
| Звезда | fitun /ˈfitun/ | kfu /kfuʔ/ | bito-on /bitoʔon/ | wicuko /witʃuko/ | hisiu /hisiu/ | bintang /bintaŋ/ | *bituqen /bituqen/ |
| Мать | inan /inan/ | ainaf /ainaf/ | ina /ina/ | ina /ina/ | sinana /sinana/ | inang /inaŋ/ | *ina /ina/ |
| Отец | aman /aman/ | amat /amat/ | ama /ama/ | ama /ama/ | tamana /tamana/ | amang /amaŋ/ | *ama /ama/ |
| Я | ha'u /haʔu/ | au /au/ | ako /ako/ | indau /indau/ | lau /lau/ | au /au/ | *aku /aku/ |
| Ты | ó /ɔ/ | ho /ho/ | seka /sɵka/ | iso'o /isoʔo/ | oi /oi/ | ho /ho/ | *iSu /iSu/ |
| Имя | naran /ˈnaran/ | kanan /ˈkanan/ | ngaran /ŋaran/ | ngea /ŋea/ | ladana /ladana/ | goar /goar/ | *ŋajan /ŋajan/ |
| Глаз | matan /matan/ | matan /matan/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matana /matana/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ |
| Рука | liman /liman/ | ʼniman /ʔniman/ | lima /lima/ | lima /lima/ | ima /ima/ | tangan /taŋan/ | *lima /lima/ |
| Сердце | fuan /fuan/ | nesa /nesa/ | pusoʔ /pusoʔ/ | lalo /lalo/ | kudouna /kudouna/ | roha /roha/ | *pusuq /pusuq/ |
| Любовь | domin /domin/ | nekat /nekat/ | kalimo /kalimo/ | pe'elu /peʔelu/ | lalokau /lalokau/ | holong /holoŋ/ | — /—/ |
| Дерево | ai /ai/ | hau /hau/ | kayo /kajo/ | sau /sau/ | au /au/ | hayu /haju/ | *kaSiw /kaSiw/ |
| Дом | uma /uma/ | ume /ume/ | walay /walaj/ | ka'ana /kaʔana/ | ruma /ɾuma/ | bagas /baɡas/ | *Rumaq /Rumaq/ |
| Собака | asu /asu/ | asu /asu/ | aso /aso/ | au /au/ | sisia /sisia/ | asu /asu/ | *asu /asu/ |
| Кошка | busa /busa/ | mose /mose/ | pusa /pusa/ | mbuta /mbuta/ | gosi /ɡosi/ | huting /hutiŋ/ | — /—/ |
| Есть | han /han/ | ah /ah/ | mangan /maŋan/ | ma'a /maʔa/ | aniani /aniani/ | mangan /maŋan/ | *kaen /kaen/ |
| Пить | hemu /hemu/ | ninu /ninu/ | minom /minom/ | poroku /poroku/ | inuinu /inuinu/ | minum /minum/ | *inum /inum/ |
| Один | ida /ida/ | mese /mese/ | isa /isa/ | ise /ise/ | ta /ta/ | sada /sada/ | *isa /isa/ |
| Два | rua /ˈrua/ | nua /ˈnua/ | dowa /dowa/ | rua /rua/ | rua /rua/ | dua /dua/ | *duSa /duSa/ |
| Привет | bondia /bondia/ | neut /neut/ | kapian /kapijan/ | Assalamu'alaikum /asalamu ʔalaikum/ | namo gida /namo ɡida/ | horas /horas/ | — /—/ |
| Спасибо | obrigadu /obɾiɡadu/ | neno biluk /neno biluk/ | salamat /salamat/ | tarima kasi /tarima kasi/ | oi namo /oi namo/ | mauliate /mauliate/ | — /—/ |
| Хороший | di'ak /diʔak/ | malaek /malaek/ | mapia /mapija/ | umela /umela/ | namo /namo/ | denggan /deŋɡan/ | — /—/ |
| Компьютер | komputadór /komputaˈdoɾ/ | — | kompyuter /komˈpjutɛr/ | — | — | komputer /komˈputər/ | — |
Часть LangMap — проекта визуализации языков. Это статическое, индексируемое резюме; интерактивные карты предлагают аудио произношения, фильтры и вид глобуса.