Reʻo Paʻumotu
Tuamotuano
Austronésia (Polinésia)
O tuamotuano, também chamado pa'umotu ou Reo Pa'umotu (ISO 639-3: pmt), é uma língua polinésia oriental falada no arquipélago de Tuamotu, na Polinésia Francesa. Compreende sete áreas linguísticas regionais—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata e Nāpuka—distribuídas pelos atóis muito afastados do arquipélago. A língua está ameaçada: os adultos, especialmente a geração dos avós, continuam a usá-la, mas cada vez menos crianças a adquirem plenamente em casa, enquanto o taitiano e o francês dominam muitos espaços públicos. O tuamotuano é escrito com uma ortografia de base latina que marca a duração vocálica e as oclusivas glotais. A academia Kāruru Vānaga, criada em 2008, trabalha para codificar a língua, incentivar o ensino e apoiar a transmissão; currículos escolares adaptados também fornecem materiais de aprendizagem do pa'umotu.
Onde é falada
31 palavras essenciais em Tuamotuano
Água
vai
/wai/
Fogo
afi
/afi/
Sol
ra
/ra/
Lua
marama
/marama/
Estrela
fetū
/feˈtuː/
Mãe
metua vahine
/metua vahine/
Pai
metua tane
/metua tane/
Eu
au
/au/
Tu
koe
/koe/
Nome
ingoa
/iˈŋoa/
Olho
mata
/mata/
Mão
rima
/rima/
Coração
—
/—/
Amor
aroha
/ʔaroha/
Árvore
rait
/rait/
Casa
fare
/fare/
Cão
kuri
/kuri/
Gato
—
/—/
Comer
kai
/kai/
Beber
inu
/inu/
Um
tahi
/tahi/
Dois
rua
/rua/
Olá
—
/—/
Obrigado
—
/—/
Bom
maiata
/maiata/
Palavras comparadas
Comparado com línguas Austronesian (Polynesian) relacionadas
| Significado | Tuamotuano | Niueano | Toquelauano | Tuvaluano | Maori das Ilhas Cook | Rapanui | Tonganês |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | vai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fogo | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ |
| Sol | ra /ra/ | lā /laː/ | la /la/ | laa /laː/ | rā /raː/ | raʻā /raʔaː/ | laʻā /laʔaː/ |
| Lua | marama /marama/ | mahina /mahina/ | malama /malama/ | masina /masina/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ |
| Estrela | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | etū /eˈtuː/ | hetuʻu /heˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Mãe | metua vahine /metua vahine/ | matua fifine /matua fifine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | māmā /maːmaː/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | faʻē /faʔeː/ |
| Pai | metua tane /metua tane/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | pāpā /paːpaː/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamai /tamai/ |
| Eu | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Tu | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Nome | ingoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| Olho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mão | rima /rima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | nima /nima/ |
| Coração | — /—/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ | mahatu /mahatu/ | loto /loto/ |
| Amor | aroha /ʔaroha/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | aro'a /aɾoʔa/ | hanga /haŋa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| Árvore | rait /rait/ | akau /akau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu rākau /tumu raːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| Casa | fare /fare/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ |
| Cão | kuri /kuri/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ | paihega /paiheŋa/ | kulī /kuliː/ |
| Gato | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ | kati /kati/ | pusi /pusi/ |
| Comer | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Beber | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ |
| Um | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | ta'i /taʔi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ |
| Dois | rua /rua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | rua /ˈrua/ | rua /ˈrua/ | ua /ua/ |
| Olá | — /—/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| Obrigado | — /—/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | meitaki /meitaki/ | maururu /mauɾuɾu/ | mālō /maːloː/ |
| Bom | maiata /maiata/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | meitaki /meitaki/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ |
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.