Qhichwa
quechua del Cusco
Quechuan (Southern, Cuzco-Collao)
Il quechua del Cusco è la varietà di prestigio del quechua meridionale, con l’antica capitale dell’Impero inca come area d’origine. Il contatto con l’aymara ha portato le occlusive aspirate ed eiettive (kh, k'), che lo distinguono dalle altre varietà di quechua. È una delle lingue ufficiali del Perù.
Dove si parla
20 parole essenziali in quechua del Cusco
Acqua
unu
/unu/
Fuoco
nina
/nina/
Sole
inti
/inti/
Luna
killa
/kiʎa/
Madre
mama
/mama/
Padre
tayta
/tajta/
Mangiare
mikhuy
/mikʰuj/
Bere
upyay
/upjaj/
Amore
munay
/munaj/
Cuore
sunqu
/suŋqu/
Albero
sachʼa
/satʃʼa/
Casa
wasi
/wasi/
Cane
allqu
/aʎqu/
Gatto
misi
/misi/
Mano
maki
/maki/
Occhio
ñawi
/ɲawi/
Ciao
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Grazie
añay
/aɲaj/
Uno
huk
/huk/
Buono
allin
/aʎin/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Quechuan (Southern, Cuzco-Collao) correlate
| Significato | quechua del Cusco | Quechua classico | quechua di Ayacucho | Quechua | aymara | Misak | Jaqaru |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | unø /unø/ | uma /uma/ |
| Fuoco | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Sole | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | ñiwi /ɲiwi/ |
| Luna | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | atru /atɾu/ | phaxshi /pʰaχʃi/ |
| Madre | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Padre | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | awki /awki/ |
| Mangiare | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mɵ /mɵ/ | mankaña /mankaɲa/ |
| Bere | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ | umaña /umaɲa/ |
| Amore | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ | munasiña /munasiɲa/ |
| Cuore | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ | chuyma /tʃujma/ |
| Albero | sachʼa /satʃʼa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | yu /ju/ | qhura /qʰuɾa/ |
| Casa | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | ya /ja/ | uta /uta/ |
| Cane | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ | anu /anu/ |
| Gatto | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ | phishi /pʰiʃi/ |
| Mano | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ | amrra /amra/ |
| Occhio | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ | nayri /najɾi/ |
| Ciao | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | ma'rik /maʔɾik/ | kamishti /kamiʃti/ |
| Grazie | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | payn /pajn/ | yuspaa /juspaː/ |
| Uno | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | kan /kan/ | maya /maja/ |
| Buono | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | kausrik /kawsɾik/ | shuma /ʃuma/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.