Юпик ситвэлкэн
Yupik della Siberia centrale
Famiglia eschimo-aleutina (ramo yupik — sorella dello yupik dell'Alaska centrale (esu) e dell'aleutino)
Lo yupik siberiano centrale (Юпик ситвэлкэн Yupik sityelken) è la lingua parlata sull'isola di San Lorenzo (USA) e sulla penisola dei Ciukci (Russia), a cavallo dello stretto di Bering tra i due paesi. Appartiene al ramo yupik della famiglia eschimo-aleutina, distinto dallo yupʼik centrale dell'Alaska (esu) e dalle varietà inuit (inupiaq ipk, inuktitut iu, groenlandese kl). La comunità yupik dell'isola di San Lorenzo, a Gambell e Savoonga, ha mantenuto la lingua nell'ambito dei programmi di istruzione bilingue dell'Alaska a partire dagli anni Settanta. Sul versante russo, i parlanti di Provideniya subiscono una maggiore pressione del russo. Dal punto di vista linguistico, la lingua presenta i tratti classici dell'eschimo-aleutino: polisintesi agglutinante con fino a oltre 100 suffissi derivazionali per parola, allineamento ergativo-assolutivo e distinzione di numero tra duale e plurale.
Dove si parla
31 parole essenziali in Yupik della Siberia centrale
Acqua
мэк
/mək/
Fuoco
кэныг
/kənəɡ/
Sole
маасьихта
/maːsʲixta/
Luna
аасʼта
/aːsʼta/
Stella
агьяӄ
/aɣjaq/
Madre
аакаг
/aːkaɡ/
Padre
аатаг
/aːtaɡ/
Io
хванга
/xʷaŋa/
Tu
элпэк
/əɬpək/
Nome
атэӄ
/atəq/
Occhio
ии
/iː/
Mano
унаак
/unaːk/
Cuore
эунгэк
/əuŋək/
Amore
сахвэк
/saxvək/
Albero
эивкʼак
/əivkʼak/
Casa
нэӈэн
/nəŋən/
Cane
кагилхак
/kaɡilxak/
Gatto
пусʼик
/pusʼik/
Mangiare
нэвлэк
/nəvlək/
Bere
эвлэк
/əvlək/
Uno
атасʼек
/atasʼek/
Due
малгʼук
/maɬʁuk/
Ciao
аипак
/aipak/
Grazie
игамсиӄанаӄ
/iɡamsiqanaq/
Buono
асʼилкʼа
/asʼilkʼa/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Eskimo-Aleut (Yupik branch — sister to Central Alaskan Yupʼik (esu) and Aleut) correlate
| Significato | Yupik della Siberia centrale | Yupik dell'Alaska centrale | Groenlandese | Inupiaq | Inuktitut | Kullui | Khmer antico |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | мэк /mək/ | meq /meq/ | imeq /imeq/ | imiq /imiq/ | ᐃᒪᖅ /imaq/ | पाणी /paːɳiː/ | ទឹក /tik/ |
| Fuoco | кэныг /kənəɡ/ | keneq /keneq/ | ikuallaq /ikuaɬːaq/ | igniq /iɡniq/ | ᐃᑯᒪ /ikuma/ | आग /aːɡ/ | ភ្លើង /pʰlɤːŋ/ |
| Sole | маасьихта /maːsʲixta/ | akerta /akerta/ | seqineq /seqineq/ | siqiñiq /siqiɲiq/ | ᓯᕿᓂᖅ /siqiniq/ | सूरज /suːɾədʒ/ | ព្រះអាទិត្យ /preh ʔaːtit/ |
| Luna | аасʼта /aːsʼta/ | iraluq /iraluq/ | qaammat /qaːmːat/ | tatqiq /tatqiq/ | ᑕᖅᑭᖅ /taqːiq/ | चांद /tʃãːd/ | ខែ /kʰae/ |
| Stella | агьяӄ /aɣjaq/ | agyaq /aɣjaq/ | ulloriaq /uɬːɔʁiaq/ | uvluġiaq /uvluʁiaq/ | ᐅᓪᓗᕆᐊᖅ /ulˈluːriaq/ | तारा /t̪aːra/ | ផ្កាយ /pkaːj/ |
| Madre | аакаг /aːkaɡ/ | aana /aːna/ | anaana /anaːna/ | aaka /aːka/ | ᐊᓈᓇ /anaːna/ | आमा /aːma/ | មាតា /maːtaː/ |
| Padre | аатаг /aːtaɡ/ | ata /ata/ | ataata /ataːta/ | aapa /aːpa/ | ᐊᑖᑕ /ataːta/ | बाबा /baːba/ | បិតា /pitaː/ |
| Io | хванга /xʷaŋa/ | wiinga /wiːŋa/ | uanga /uaŋa/ | uvaŋa /uvaŋa/ | ᐅᕙᖓ /uˈvaŋa/ | हौं /hãũ/ | អញ /ʔaɲ/ |
| Tu | элпэк /əɬpək/ | elpet /əɬpət/ | illit /iɬːit/ | ilvich /iʎvitʃ/ | ᐃᕝᕕᑦ /ivːit/ | तू /tu/ | ឯង /ʔeːŋ/ |
| Nome | атэӄ /atəq/ | ateq /atəq/ | ateq /atəq/ | atiq /atiq/ | ᐊᑎᖅ /aˈtiq/ | नां /nãː/ | ជ្មុះ /cmuəh/ |
| Occhio | ии /iː/ | ii /iː/ | isi /isi/ | iri /iri/ | ᐃᔨ /iji/ | आँख /ãːkʰ/ | ភ្នែក /pʰnɛːk/ |
| Mano | унаак /unaːk/ | unirak /unirak/ | assak /asːak/ | argak /arɡak/ | ᐊᒡᒑᖅ /aɡːaːq/ | हाथ /haːtʰ/ | ហស្ត /hast/ |
| Cuore | эунгэк /əuŋək/ | irua /irua/ | uummat /uːmːat/ | uumman /uːmːan/ | ᐆᒻᒪᑦ /uːmːat/ | मन /mən/ | ហ្ឫទ័យ /hridəj/ |
| Amore | сахвэк /saxvək/ | kenka /kenka/ | asaaq /asaːq/ | piqpaġiyaa /piqpaʁijaː/ | ᓇᒡᓕᒍᓱᒃ- /naɡliɡusuk/ | प्यार /pjaːɾ/ | ស្នេហា /snehaː/ |
| Albero | эивкʼак /əivkʼak/ | napa /napa/ | orpik /oɾpik/ | napaaqtaq /napaːqtaq/ | ᓇᐹᖅᑐᖅ /napaːqtuq/ | रूख /ɾuːkʰ/ | ដើមឈើ /daəm tʃʰəː/ |
| Casa | нэӈэн /nəŋən/ | ena /ena/ | illu /iɬːu/ | iglu /iɡlu/ | ᐃᒡᓗ /iɡlu/ | घर /ɡʱəɾ/ | គេហ /keːh/ |
| Cane | кагилхак /kaɡilxak/ | qimugta /qimuɣta/ | qimmeq /qimːeq/ | qimmiq /qimːiq/ | ᕿᒻᒥᖅ /qimːiq/ | कुकर /kukəɾ/ | ឆ្កែ /tʃʰkae/ |
| Gatto | пусʼик /pusʼik/ | qassraaraq /qassraːraq/ | qitsuk /qitsuk/ | pussiq /pusːiq/ | ᐱᓯᒃᑎ /pisikti/ | बिल्ली /bilːiː/ | ឆ្មា /tʃʰmaː/ |
| Mangiare | нэвлэк /nəvlək/ | ner'uq /nerʔuq/ | nerivoq /neɾivoq/ | niġiruq /niʁiruq/ | ᓂᕆ- /niʁi/ | खाणु /kʰaːɳu/ | ស៊ី /siː/ |
| Bere | эвлэк /əvlək/ | mertuq /mertuq/ | imerpoq /imeɾpoq/ | imiġuq /imiʁuq/ | ᐃᒥᖅ- /imiq/ | पीणु /piːɳu/ | ផឹក /pʰək/ |
| Uno | атасʼек /atasʼek/ | ataucik /atautʃik/ | ataaseq /ataːseq/ | atausiq /atausiq/ | ᐊᑕᐅᓯᖅ /atausiq/ | एक /ek/ | ឯក /ʔaek/ |
| Due | малгʼук /maɬʁuk/ | malruk /maɬʁuk/ | marluk /maɬːuk/ | malġuk /maʎɣuk/ | ᒪᕐᕈᒃ /mɑˈruːk/ | दो /d̪o/ | វ្យរ /ʋiər/ |
| Ciao | аипак /aipak/ | waqaa /waqaː/ | aluu /aluː/ | paglagvik /paɡlaɡvik/ | ᐊᐃ /aj/ | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ | សួស្តី /suəsdəj/ |
| Grazie | игамсиӄанаӄ /iɡamsiqanaq/ | quyana /qujana/ | qujanaq /qujanaq/ | quyanaq /qujanaq/ | ᓇᑯᕐᒦᒃ /nakuʁmiːk/ | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | អនុមោទនា /ʔanumoːtəna/ |
| Buono | асʼилкʼа /asʼilkʼa/ | assirtuq /asːirtuq/ | ajunngilaq /ajuŋːilaq/ | nakuuruq /nakuːruq/ | ᐱᐅᔪᖅ /piujuq/ | भलो /bʱəlo/ | ល្អ /lʔɑː/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.