Runa simi
Quechua classico
Quechuan · varietà storica / nascosta
Il quechua classico (Runa simi) era la lingua franca dell'Impero Inca (Tawantinsuyu) nei secoli 15-16. Gli Inca non avevano un vero sistema di scrittura ma usavano i khipu (cordini annodati). Il quechua di Cuzco moderno è la varietà vivente più vicina.
Dove si parla
20 parole essenziali in Quechua classico
Acqua
yaku
/jaku/
Fuoco
nina
/nina/
Sole
inti
/inti/
Luna
killa
/kiʎa/
Madre
mama
/mama/
Padre
tayta
/tajta/
Mangiare
mikhuy
/mikʰuj/
Bere
upyay
/upjaj/
Amore
munay
/munaj/
Cuore
sunqu
/suŋqu/
Albero
sach'a
/satʃʼa/
Casa
wasi
/wasi/
Cane
allqu
/aʎqu/
Gatto
misi
/misi/
Mano
maki
/maki/
Occhio
ñawi
/ɲawi/
Ciao
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Grazie
añay
/aɲaj/
Uno
huk
/huk/
Buono
allin
/aʎin/
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Quechuan correlate
| Significato | Quechua classico | quechua del Cusco | quechua di Ayacucho | Quechua | aymara | Misak | Papiamento |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | yaku /jaku/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | unø /unø/ | awa /awa/ |
| Fuoco | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | kandela /kandela/ |
| Sole | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | solo /solo/ |
| Luna | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | atru /atɾu/ | luna /luna/ |
| Madre | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Padre | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ |
| Mangiare | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mɵ /mɵ/ | kome /kome/ |
| Bere | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ | bebe /bebe/ |
| Amore | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ | amor /amor/ |
| Cuore | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ | kurason /kurason/ |
| Albero | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | yu /ju/ | palu /palu/ |
| Casa | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | ya /ja/ | kas /kas/ |
| Cane | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ | kacho /katʃo/ |
| Gatto | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ | pushi /puʃi/ |
| Mano | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ | man /man/ |
| Occhio | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ | wowo /wowo/ |
| Ciao | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | ma'rik /maʔɾik/ | bon dia /bon dia/ |
| Grazie | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | payn /pajn/ | danki /daŋki/ |
| Uno | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | kan /kan/ | un /un/ |
| Buono | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | kausrik /kawsɾik/ | bon /bon/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.