МыхӀабишды чӀел
Bahasa Rutul
Kaukasus Timur Laut (Lezgic, subkelompok Tsakhur-Rutul)
Rutul (МыхӀабишды чӀел / Myhabišdy čʼel — secara harfiah "bahasa orang Mukhad") adalah bahasa Kaukasus Timur Laut dari subkelompok Tsakhur-Rutul cabang Lezgik, yang dituturkan oleh sekitar 30.000 orang di Distrik Rutulsky di Dagestan selatan dan segelintir desa di wilayah Sheki, Azerbaijan. Di dalam cabang Lezgik, Rutul membentuk simpul terkoordinasi dengan kerabat terdekatnya, Tsakhur (tkr). Secara tipologis Rutul menunjukkan profil Lezgik kanonis: inventaris konsonan besar dengan deret ejektif dan faringealisasi, penyelarasan ergatif-absolutif, empat kelas nomina (maskulin, feminin, dua non-manusia), dan sistem kasus spasial yang rumit. Rutul baru menjadi bahasa tulis pada tahun 1990 ketika ortografi berbasis Kiril diadopsi di bawah program bahasa minoritas Dagestan, dan pengajaran dalam bahasa Rutul dimulai pada awal 1990-an.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Rutul
Air
хьед
/ħed/
Api
цӏай
/tsʼaj/
Matahari
варагъ
/waraʁ/
Bulan
ваз
/waz/
Bintang
хед
/χed/
Ibu
нин
/nin/
Ayah
дид
/did/
Saya
зы
/zɨ/
Kamu
вы
/wɨ/
Nama
дур
/dur/
Mata
ул
/ul/
Tangan
хыл
/χɨl/
Hati
юкӏ
/jukʼ/
Cinta
—
/—/
Pohon
хыл
/χɨl/
Rumah
хал
/χal/
Anjing
хыних
/χɨniχ/
Kucing
гету
/ɡetu/
Makan
ухьун
/uħun/
Minum
эджин
/edʒin/
Satu
са
/sa/
Dua
кьуьд
/qʼyd/
Halo
салам
/salam/
Terima kasih
—
/—/
Baik
йишды
/jiʃdɨ/
Burung kangkok
гиггу
/ɡiɡːu/
Sumber
- Makhmudova (2001) Morfologija rutul'skogo jazyka
- Alekseev (1994) Rutul, in The Indigenous Languages of the Caucasus, vol. 4
- Glottolog: Rutul
- Ethnologue: rut
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa NE Caucasian (Lezgic, Tsakhur-Rutul subgroup) terkait
| Arti | Bahasa Rutul | Bahasa Budukh | Bahasa Tsakhur | Bahasa Aghul | Bahasa Tabasaran | Bahasa Kryts | Bahasa Lezgi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьад /ħad/ | хьед /ħed/ | штар /ʃtar/ | xed /xed/ | яд /jad/ |
| Api | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Matahari | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | верг /verɡ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Bulan | ваз /waz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | vats /vats/ | варз /varz/ |
| Bintang | хед /χed/ | хед /χed/ | хане /χanɛ/ | гъед /ʁed/ | хяд /xæd/ | xed /xed/ | гъед /ʁed/ |
| Ibu | нин /nin/ | баб /bab/ | йед /jed/ | баб /bab/ | баб /bab/ | dada /dada/ | диде /dide/ |
| Ayah | дид /did/ | дада /dada/ | дакӏ /dakʼ/ | ада /ada/ | дад /dad/ | buba /buba/ | буба /buba/ |
| Saya | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | узу /uzu/ | zin /zin/ | зун /zun/ |
| Kamu | вы /wɨ/ | вы /wɨ/ | ғу /ʁu/ | вун /wun/ | уву /uvu/ | vun /vun/ | вун /wun/ |
| Nama | дур /dur/ | тӀвар /tʼʷar/ | до /do/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Mata | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | вил /vil/ |
| Tangan | хыл /χɨl/ | кул /kul/ | хыл /xəl/ | хил /xil/ | хил /xil/ | kul /kul/ | гъил /ʁil/ |
| Hati | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | йикӏ /jikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | рикӏ /rikʼ/ |
| Cinta | — /—/ | — /—/ | ыкӏикна /əkʼikna/ | кӏанди /kʼandi/ | ккунивал /kːunival/ | mukan /muˈkan/ | кӏан хьун /kʼan χun/ |
| Pohon | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | йывон /jəvon/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ | xer /xer/ | тар /tar/ |
| Rumah | хал /χal/ | кӏул /kʼul/ | хав /xav/ | кьали /qʼali/ | хал /xal/ | xal /xal/ | кӏвал /kʼval/ |
| Anjing | хыних /χɨniχ/ | хвар /χʷar/ | хӏвай /ħʷaj/ | хвай /xwaj/ | хю /xy/ | xveqʼ /χveqʼ/ | кицӏ /kitsʼ/ |
| Kucing | гету /ɡetu/ | — /—/ | кӏет /kʼet/ | кац /kats/ | кет /ket/ | — /—/ | кац /kats/ |
| Makan | ухьун /uħun/ | ухьун /uħun/ | аӏкӏвыс /aʕkʷʼəs/ | ифи /ifi/ | ипӏуб /ipʼub/ | ulkura /ulˈkura/ | тӏуьн /tʼyn/ |
| Minum | эджин /edʒin/ | эджи /edʒi/ | ийыхьес /iijəħes/ | ахъан /aqʼan/ | ужуб /uʒub/ | hatsra /hatsˈra/ | хъун /qun/ |
| Satu | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | саб /sab/ | sa /sa/ | сад /sad/ |
| Dua | кьуьд /qʼyd/ | къуьд /qʼʷyd/ | къвад /qʼʷad/ | кьуд /qʼud/ | кьюб /qʼyb/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьвед /qʷʼed/ |
| Halo | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Terima kasih | — /—/ | — /—/ | бахытыд /baxətəd/ | баркалла /baɾkalːa/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Baik | йишды /jiʃdɨ/ | — /—/ | йишда /jiʃda/ | хъвай /qwaj/ | ужу /uʒu/ | yiğin /jiˈʁin/ | хъсан /qsan/ |
| Burung kangkok | гиггу /ɡiɡːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | гукки /ɡukːi/ | кекку /kːekːu/ | кукум /kːukːum/ | гугу /ɡuɡu/ | кукупӀ /kːukːupʼ/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.