Chilunda
Lunda
Niger-Congo > Atlantic-Congo > Benue-Congo > Bantu (Guthrie zone L.52)
Lunda, atau Chilunda, adalah bahasa Bantu zona Guthrie L.52 yang dituturkan di daerah perbatasan tempat Provinsi North-Western Zambia bertemu Angola dan Republik Demokratik Kongo. Penuturnya adalah orang Lunda-Ndembu, yang kehidupan ritualnya menjadi terkenal dalam antropologi melalui kerja lapangan Victor Turner pada 1950-an. Ia bahasa Bantu yang khas dengan sistem kelas nomina yang lengkap — kawa 'anjing' jamak tuwa, mutondu 'pohon' jamak nyitondu, katumbwa 'bintang' jamak tutumbwa — dan ortografinya menonjol di antara bahasa-bahasa Zambia karena memakai huruf ŋ (Nzambi 'Tuhan', kukeŋa 'mencintai', itaŋwa 'matahari'). Lunda memiliki Alkitab lengkap (1962, direvisi 2004) dan dipakai di sekolah dan radio, tetapi leksikografi sehari-harinya tipis: tidak ada kamus Lunda yang substansial tersedia bebas secara daring, sehingga sebagian besar kosakata modern tidak terdokumentasi dalam sumber publik. Pewarisan tetap kuat di distrik pedesaan Mwinilunga dan Zambezi.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Lunda
Air
meji
/medʒi/
Api
kesi
/kesi/
Matahari
itaŋwa
/itaŋwa/
Bulan
kakweji
/kakwedʒi/
Bintang
katumbwa
/katumbwa/
Ibu
mama
/mama/
Ayah
tata
/tata/
Saya
ami
/ami/
Kamu
eyi
/eji/
Nama
ijina
/idʒina/
Mata
disu
/disu/
Tangan
chikasa
/tʃikasa/
Hati
muchima
/mutʃima/
Cinta
kukeŋa
/kukeŋa/
Pohon
mutondu
/mutondu/
Rumah
itala
/itala/
Anjing
kawa
/kawa/
Kucing
—
/—/
Makan
kudya
/kudja/
Minum
kunwa
/kunwa/
Satu
wumu
/wumu/
Dua
ayedi
/ajedi/
Halo
mwani
/mwani/
Terima kasih
nasakalili
/nasakalili/
Baik
chachiwahi
/tʃatʃiwahi/
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Niger-Congo > Atlantic-Congo > Benue-Congo > Bantu (Guthrie zone L.52) terkait
| Arti | Lunda | Luvale | Bahasa Kimbundu | Bahasa Luba-Kasai | Bahasa Kaonde | Bahasa Bemba | Sena |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | meji /medʒi/ | meya /meja/ | menha /meɲa/ | mâyi /maːji/ | mema /mema/ | amenshi /amenʃi/ | madzi /madzi/ |
| Api | kesi /kesi/ | kakahya /kakahja/ | tubia /tubja/ | kapia /kapia/ | mujilo /mudʒilo/ | umulilo /umulilo/ | moto /moto/ |
| Matahari | itaŋwa /itaŋwa/ | likumbi /likumbi/ | muanya /mwaɲa/ | dîba /diːba/ | juba /dʒuba/ | akasuba /akasuba/ | dzuwa /dzuwa/ |
| Bulan | kakweji /kakwedʒi/ | kakweji /kakwedʒi/ | ngonde /ŋɡonde/ | ngondo /ŋɡondo/ | ñondo /ɲondo/ | umweshi /umweʃi/ | mwedzi /mwedzi/ |
| Bintang | katumbwa /katumbwa/ | tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ | tetembwa /teˈtembwa/ | mutoto /mutoto/ | lutanda /lutanda/ | intanda /intanda/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Ibu | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mâmu /maːmu/ | bama /bama/ | bamayo /bamajo/ | mai /mai/ |
| Ayah | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tâtu /taːtu/ | batata /batata/ | bataata /bataːta/ | baba /baba/ |
| Saya | ami /ami/ | ami /ami/ | eme /eme/ | meme /meme/ | amiwa /amiwa/ | ine /ine/ | ine /ine/ |
| Kamu | eyi /eji/ | ove /ove/ | eie /eje/ | wewe /wewe/ | obewa /obewa/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ |
| Nama | ijina /idʒina/ | lijina /liˈʒina/ | dijina /diˈʒina/ | dîna /diːna/ | jizhina /dʒiʒina/ | ishina /iʃina/ | dzina /dzina/ |
| Mata | disu /disu/ | liso /liso/ | dixi /diʃi/ | dîsu /diːsu/ | jiso /dʒiso/ | ilinso /ilinso/ | diso /diso/ |
| Tangan | chikasa /tʃikasa/ | livoko /livoko/ | lukwaku /lukwaku/ | tshianza /tʃianza/ | kuboko /kuboko/ | ukuboko /ukuboko/ | nkono /nkono/ |
| Hati | muchima /mutʃima/ | mutima /mutima/ | muxima /muʃima/ | mucima /mutʃima/ | muchima /mutʃima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ |
| Cinta | kukeŋa /kukeŋa/ | zangi /zaŋɡi/ | henda /henda/ | dinanga /dinaŋɡa/ | butemwe /butemwe/ | ukutemwa /ukutemwa/ | kufuna /kufuna/ |
| Pohon | mutondu /mutondu/ | mutondo /mutondo/ | mukune /mukune/ | mutshi /mutʃi/ | kichi /kitʃi/ | icimuti /itʃimuti/ | mtengo /mteŋɡo/ |
| Rumah | itala /itala/ | zuvo /zuvo/ | inzo /inzo/ | nzubu /nzubu/ | nzubo /nzubo/ | ing'anda /iŋːanda/ | nyumba /ɲumba/ |
| Anjing | kawa /kawa/ | kawa /kawa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Kucing | — /—/ | katako /katako/ | kasalu /kasalu/ | nyao /ɲao/ | kapuso /kapuso/ | pushi /puʃi/ | paka /paka/ |
| Makan | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kudia /kudia/ | kuja /kudʒa/ | ukulya /ukulja/ | kudya /kudja/ |
| Minum | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunua /kunua/ | kutoma /kutoma/ | ukunwa /ukunwa/ | kumwa /kumwa/ |
| Satu | wumu /wumu/ | -mwe /mwe/ | -moxi /moʃi/ | umue /umue/ | umo /umo/ | cimo /tʃimo/ | posi /posi/ |
| Dua | ayedi /ajedi/ | -vali /vali/ | -iadi /jaːdi/ | bibidi /bibidi/ | bibili /bibili/ | fibili /fibili/ | piŵiri /piwiri/ |
| Halo | mwani /mwani/ | mwane /mwane/ | kiebi /kiebi/ | moyo /mojo/ | mwapoñai /mwapoɲai/ | muli shani /muli ʃani/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ |
| Terima kasih | nasakalili /nasakalili/ | nasakwilila /nasakwilila/ | kishukutu /kiʃukutu/ | tuasakidila /tuasakidila/ | nasakwilila /nasakwilila/ | natotela /natotela/ | ndatenda /ndatenda/ |
| Baik | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | -mwaza /mwaza/ | kiá /kja/ | bimpe /bimpe/ | kyawama /kjawama/ | chisuma /tʃisuma/ | nadidi /nadidi/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.