Chimakonde
Makonde
Rumpun Atlantik-Kongo (Bantu, Yao-Makonde)
Makonde (Chimakonde, juga Shimakonde) adalah bahasa Bantu yang membentang di kedua sisi perbatasan Tanzania-Mozambik di Dataran Tinggi Makonde. Orang Makonde terkenal di seluruh dunia karena tradisi pahatan kayu ebони mereka (topeng mapiko, benda upacara lipico) — UNESCO mengakui pertunjukan topeng mapiko Makonde sebagai Warisan Takbenda pada 2008. Orang Makonde Mozambik memimpin perjuangan bersenjata FRELIMO untuk kemerdekaan (1964-74), yang memberi bahasa ini identitas politik yang kuat di selatan perbatasan. Ragam utara (Tanzania) dan selatan (Mozambik) berbeda secara mencolok; batasnya sebagian adalah Sungai Ruvuma.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Makonde
Air
mashi
/maʃi/
Api
moto
/moto/
Matahari
lyuva
/ʎuβa/
Bulan
mwedi
/mwedi/
Bintang
ntondwa
/ntondwa/
Ibu
mama
/mama/
Ayah
baba
/baba/
Saya
une
/une/
Kamu
uve
/uve/
Nama
lina
/lina/
Mata
liso
/liso/
Tangan
nkono
/nkono/
Hati
mtima
/mtima/
Cinta
kupenda
/kupenda/
Pohon
mti
/mti/
Rumah
nyumba
/ɲumba/
Anjing
nshenye
/nʃeɲe/
Kucing
paka
/paka/
Makan
kulya
/kuʎa/
Minum
kukumbila
/kukumbila/
Satu
nimo
/nimo/
Dua
vavili
/vaʋili/
Halo
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
Terima kasih
nashukuru
/naʃukuɾu/
Baik
shibwana
/ʃibwana/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) terkait
| Arti | Makonde | Sangu | Yao | Shambala | Sena | Nyamwezi | Bahasa Nyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | mashi /maʃi/ | ameenzi /ameːnzi/ | mesi /mesi/ | mazi /mazi/ | madzi /madzi/ | minzi /minzi/ | maazi /maːzi/ |
| Api | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Matahari | lyuva /ʎuβa/ | liluga /liluɡa/ | lyuwa /ʎuwa/ | zuwa /zuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | izuba /izuβa/ | nzua /nzua/ |
| Bulan | mwedi /mwedi/ | umwesi /umwesi/ | mwesi /mwesi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | umweri /umweɾi/ |
| Bintang | ntondwa /ntondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | ndondwa /ndondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| Ibu | mama /mama/ | mama /mama/ | amao /amaː/ | mama /mama/ | mai /mai/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ |
| Ayah | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ |
| Saya | une /une/ | une /une/ | une /une/ | niye /nije/ | ine /ine/ | nene /ˈnene/ | une /une/ |
| Kamu | uve /uve/ | uwe /uwe/ | mmwe /mːwe/ | weye /weje/ | iwe /iwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | uwe /uwe/ |
| Nama | lina /lina/ | litawa /litawa/ | lina /lina/ | izina /izina/ | dzina /dzina/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ |
| Mata | liso /liso/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | izo /izo/ | diso /diso/ | liso /liso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| Tangan | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | ngaila /ŋɡaila/ | ukono /ukono/ | nkono /nkono/ | ikobo /ikoβo/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Hati | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ |
| Cinta | kupenda /kupenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | chikondi /tʃikondi/ | kwenda /kwenda/ | kufuna /kufuna/ | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Pohon | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ |
| Rumah | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ |
| Anjing | nshenye /nʃeɲe/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Kucing | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Makan | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ |
| Minum | kukumbila /kukumbila/ | kunwa /kunwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Satu | nimo /nimo/ | imo /imo/ | mo /mo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | imo /imo/ | umwe /umwe/ |
| Dua | vavili /vaʋili/ | avili /aβili/ | iŵili /iβili/ | mbili /mbili/ | piŵiri /piwiri/ | ibili /iβili/ | aviri /aβiri/ |
| Halo | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | salama /salama/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mwadita /mwadita/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Terima kasih | nashukuru /naʃukuɾu/ | nashukulu /naʃukulu/ | nakwete /nakwete/ | asante /asante/ | ndatenda /ndatenda/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /aˈsante/ |
| Baik | shibwana /ʃibwana/ | kwifwa /kwifwa/ | chechete /tʃetʃete/ | hedi /hedi/ | nadidi /nadidi/ | lihi /lihi/ | kihi /kihi/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.