Chiyao
Yao
Rumpun Atlantik-Kongo (Bantu, Yao-Makonde)
Yao (chiyao, juga dieja ciyawo) adalah bahasa Bantu P21 yang membentang di perbatasan tiga negara Mozambik-Malawi-Tanzania di ujung selatan Danau Malawi. Orang Yao merupakan pemimpin perdagangan kafilah utama pada abad ke-19, menguasai jalur dari pesisir Zanzibar hingga Danau Malawi — salah satu alasan bahasa Yao menyebar sebagai lingua franca kawasan. Mereka mayoritas Muslim (sebuah pengecualian yang mencolok di antara populasi Bantu sekitarnya yang sebagian besar Kristen atau animis). Ritus inisiasi perempuan unyago merupakan institusi budaya yang menjadi ciri khas. Bersifat tonal dengan lima tinggi nada yang kontrastif.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Yao
Air
mesi
/mesi/
Api
moto
/moto/
Matahari
lyuwa
/ʎuwa/
Bulan
mwesi
/mwesi/
Bintang
ndondwa
/ndondwa/
Ibu
amao
/amaː/
Ayah
atati
/atati/
Saya
une
/une/
Kamu
mmwe
/mːwe/
Nama
lina
/lina/
Mata
liso
/liso/
Tangan
ngaila
/ŋɡaila/
Hati
mtima
/mtima/
Cinta
chikondi
/tʃikondi/
Pohon
mtela
/mtela/
Rumah
nyumba
/ɲumba/
Anjing
mbwa
/mbwa/
Kucing
paka
/paka/
Makan
kulya
/kuʎa/
Minum
kumwa
/kumwa/
Satu
mo
/mo/
Dua
iŵili
/iβili/
Halo
salama
/salama/
Terima kasih
nakwete
/nakwete/
Baik
chechete
/tʃetʃete/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) terkait
| Arti | Yao | Makonde | Chewa | Sena | Sangu | Nyamwezi | Shambala |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | mesi /mesi/ | mashi /maʃi/ | madzi /madzi/ | madzi /madzi/ | ameenzi /ameːnzi/ | minzi /minzi/ | mazi /mazi/ |
| Api | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Matahari | lyuwa /ʎuwa/ | lyuva /ʎuβa/ | dzuwa /dzuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | liluga /liluɡa/ | izuba /izuβa/ | zuwa /zuwa/ |
| Bulan | mwesi /mwesi/ | mwedi /mwedi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | umwesi /umwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwezi /mwezi/ |
| Bintang | ndondwa /ndondwa/ | ntondwa /ntondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Ibu | amao /amaː/ | mama /mama/ | amayi /amaji/ | mai /mai/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ |
| Ayah | atati /atati/ | baba /baba/ | abambo /abambo/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| Saya | une /une/ | une /une/ | ine /ine/ | ine /ine/ | une /une/ | nene /ˈnene/ | niye /nije/ |
| Kamu | mmwe /mːwe/ | uve /uve/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | weye /weje/ |
| Nama | lina /lina/ | lina /lina/ | dzina /dzina/ | dzina /dzina/ | litawa /litawa/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ |
| Mata | liso /liso/ | liso /liso/ | diso /diso/ | diso /diso/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | izo /izo/ |
| Tangan | ngaila /ŋɡaila/ | nkono /nkono/ | dzanja /dzandʒa/ | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | ikobo /ikoβo/ | ukono /ukono/ |
| Hati | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ |
| Cinta | chikondi /tʃikondi/ | kupenda /kupenda/ | chikondi /tʃikondi/ | kufuna /kufuna/ | ulungu /uluŋɡu/ | butogwa /butoɡwa/ | kwenda /kwenda/ |
| Pohon | mtela /mtela/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mtengo /mteŋɡo/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mti /mti/ |
| Rumah | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ |
| Anjing | mbwa /mbwa/ | nshenye /nʃeɲe/ | galu /ɡalu/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Kucing | paka /paka/ | paka /paka/ | mphaka /mpʰaka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Makan | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ |
| Minum | kumwa /kumwa/ | kukumbila /kukumbila/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Satu | mo /mo/ | nimo /nimo/ | chimodzi /tʃimodzi/ | posi /posi/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ |
| Dua | iŵili /iβili/ | vavili /vaʋili/ | awiri /awiri/ | piŵiri /piwiri/ | avili /aβili/ | ibili /iβili/ | mbili /mbili/ |
| Halo | salama /salama/ | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | moni /moni/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mbasala /mbasala/ | mwadita /mwadita/ | nashukuru /naʃukuɾu/ |
| Terima kasih | nakwete /nakwete/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | zikomo /zikomo/ | ndatenda /ndatenda/ | nashukulu /naʃukulu/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /asante/ |
| Baik | chechete /tʃetʃete/ | shibwana /ʃibwana/ | chabwino /tʃabwino/ | nadidi /nadidi/ | kwifwa /kwifwa/ | lihi /lihi/ | hedi /hedi/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.