Mbyá Guaraní
Bahasa Mbyá Guaraní
Tupi (Tupií-Guaranií)
Guaraní Mbyá (ISO 639-3: gun) adalah bahasa Tupí–Guaraní yang terancam dan dituturkan oleh komunitas Mbyá di Paraguay, Brasil selatan dan tenggara, Provinsi Misiones di Argentina, serta sebagian Uruguay. Para penuturnya mempertahankan jaringan di seluruh kawasan Hutan Atlantik, dan bahasa ini tetap menjadi pusat praktik keagamaan, tradisi lisan, dan identitas komunitas. Mbyá berbeda dari Guaraní Paraguay dan Ñandeva, meskipun semuanya termasuk subkelompok Guaraní; perkiraan yang telah terbit menempatkan populasi penutur asli pada kisaran puluhan ribu. Sistem bunyinya memiliki 6 vokal oral /a e i o u ɨ/ beserta padanan sengau dan harmoni sengau yang luas, sedangkan ejaan regional menggunakan aksara Latin dengan beberapa perbedaan antarnegara.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Mbyá Guaraní
Air
y
/ɨ/
Api
tata
/ta.ˈta/
Matahari
nhamandu
/ɲã.mɑ̃.ˈdu/
Bulan
jaxy
/ʒa.ˈʃɨ/
Bintang
jaxy tata
/dʒaʃɨ taˈta/
Ibu
sy
/ˈsɨ/
Ayah
tupa
/ˈtu.pa/
Saya
xee
/ʃeː/
Kamu
ndee
/ndeː/
Nama
téra
/ˈteɾa/
Mata
ãg̃u
/ɑ̃.ɡ̃u/
Tangan
tape
/ta.ˈpe/
Hati
py'a
/pɨ.ˈa/
Cinta
rohayhu
/ro.ha.ˈɨ.u/
Pohon
yvyra
/ɨ.vɨ.ˈra/
Rumah
óga
/ˈo.ɡa/
Anjing
asu
/a.ˈsu/
Kucing
jaguá
/ʒa.ɡu.ˈa/
Makan
jepota
/ʒe.ˈpo.ta/
Minum
inumbo
/i.ˈnum.bo/
Satu
peteĩ
/pe.te.ˈĩ/
Dua
mokõi
/mokõˈĩ/
Halo
mba'éichapa
/m.ba.ˈe.i.ʃa.pa/
Terima kasih
aguyje
/a.ɡu.ˈɨ.ʒe/
Baik
porã
/po.ˈrɑ̃/
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Tupian (Tupí-Guaraní) terkait
| Arti | Bahasa Mbyá Guaraní | Guaraní | Bahasa Tupinambá | Bahasa Xavante | Bahasa Nheengatu | Bahasa Portugis (Kep. Verde) | Bahasa Yunani |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | y /ɨ/ | y /ɨ/ | 'y /ʔɨ/ | a'ri /aʔɾi/ | ig /iɡ/ | água /ˈa.ɣwɐ/ | νερό /neˈɾo/ |
| Api | tata /ta.ˈta/ | tata /tata/ | tatá /taˈta/ | tsadã /tsaˈdɐ̃/ | tatá /tata/ | fogo /ˈfo.ɣu/ | φωτιά /foˈtʲa/ |
| Matahari | nhamandu /ɲã.mɑ̃.ˈdu/ | kuarahy /kwaɾahɨ/ | kuarasy /kwaɾaˈsɨ/ | marã /maˈɾɐ̃/ | kuarasi /kwaɾasi/ | sol /ˈsɔɫ/ | ήλιος /ˈiʎos/ |
| Bulan | jaxy /ʒa.ˈʃɨ/ | jasy /dʒasɨ/ | iasy /jaˈsɨ/ | damã /daˈmɐ̃/ | yasi /jasi/ | lua /ˈlu.ɐ/ | φεγγάρι /feˈŋɡaɾi/ |
| Bintang | jaxy tata /dʒaʃɨ taˈta/ | mbyja /mbɨˈdʒa/ | jasytata /jasɨtaˈta/ | wasi /waˈsi/ | yasytatá /jasɨtaˈta/ | estrela /ʃˈtɾelɐ/ | αστέρι /aˈsteri/ |
| Ibu | sy /ˈsɨ/ | sy /sɨ/ | sy /sɨ/ | atéze /aˈteze/ | mãi /mãi/ | mãe /ˈmɐ̃j̃/ | μητέρα /miˈteɾa/ |
| Ayah | tupa /ˈtu.pa/ | túva /tuva/ | tuba /ˈtuβa/ | adzé /aˈdze/ | paiá /paja/ | pai /ˈpaj/ | πατέρας /paˈteɾas/ |
| Saya | xee /ʃeː/ | che /ʃe/ | ixé /iˈʃɛ/ | wa /wa/ | ixé /iˈʃe/ | eu /ew/ | εγώ /eˈɣo/ |
| Kamu | ndee /ndeː/ | nde /nde/ | endé /ẽˈdɛ/ | ã /ã/ | indé /ĩˈde/ | tu /tu/ | εσύ /eˈsi/ |
| Nama | téra /ˈteɾa/ | téra /ˈtera/ | tera /ˈtɛra/ | 'madö'ö /maˈdɤʔɤ/ | sera /seˈɾa/ | nome /ˈnomɨ/ | όνομα /ˈonoma/ |
| Mata | ãg̃u /ɑ̃.ɡ̃u/ | tesa /tesa/ | t-esá /teˈsa/ | watimhã /watiˈmɦɐ̃/ | sesa /sesa/ | olho /ˈo.ʎu/ | μάτι /ˈmati/ |
| Tangan | tape /ta.ˈpe/ | po /po/ | pó /po/ | wahé /waˈhe/ | pó /po/ | mão /ˈmɐ̃w̃/ | χέρι /ˈçeɾi/ |
| Hati | py'a /pɨ.ˈa/ | pyʼa /pɨʔa/ | nhe'ã /ɲẽˈʔã/ | rimé /ɾiˈme/ | py'ã /pɨʔã/ | coração /ku.ɾɐˈsɐ̃w̃/ | καρδιά /kaɾˈðʲa/ |
| Cinta | rohayhu /ro.ha.ˈɨ.u/ | hayhu /haɨhu/ | aûsub /aˈwsuβ/ | tsiboze /tsiˈboze/ | saysu /sajsu/ | amor /ɐˈmoɾ/ | αγάπη /aˈɣapi/ |
| Pohon | yvyra /ɨ.vɨ.ˈra/ | yvyra /ɨvɨɾa/ | yby'rá /ɨβɨˈɾa/ | wazá /waˈza/ | mira-vra /miɾavɾa/ | árvore /ˈaɾ.vu.ɾɨ/ | δέντρο /ˈðendɾo/ |
| Rumah | óga /ˈo.ɡa/ | óga /oɡa/ | oka /ˈoka/ | hoze /ˈhoze/ | oka /oka/ | casa /ˈka.zɐ/ | σπίτι /ˈspiti/ |
| Anjing | asu /a.ˈsu/ | jagua /dʒaɡwa/ | îagûara /jaˈɣwaɾa/ | wahopré /wahoˈpɾe/ | yawara /jawaɾa/ | cão /kɐ̃w̃/ | σκύλος /ˈscilos/ |
| Kucing | jaguá /ʒa.ɡu.ˈa/ | mbarakaja /mbaɾakadʒa/ | marakaîá /maɾakaˈja/ | tsabizá /tsabiˈza/ | mariwa /maɾiwa/ | gato /ɡa.tu/ | γάτα /ˈɣata/ |
| Makan | jepota /ʒe.ˈpo.ta/ | karu /kaˈɾu/ | 'u /ʔu/ | adzé /aˈdze/ | ku /ku/ | comer /kuˈmeɾ/ | τρώω /ˈtɾo.o/ |
| Minum | inumbo /i.ˈnum.bo/ | yʼu /ɨʔu/ | 'u /ʔu/ | a'ri /aʔɾi/ | yú /ju/ | beber /bɨˈβeɾ/ | πίνω /ˈpino/ |
| Satu | peteĩ /pe.te.ˈĩ/ | peteĩ /peteĩ/ | oîepé /ojeˈpe/ | dzama /ˈdzama/ | yepé /jepe/ | um /ˈũ/ | ένα /ˈena/ |
| Dua | mokõi /mokõˈĩ/ | mokõi /mokõĩ/ | mokõi /moˈkõj/ | maparané /mapaɾaˈnɛ/ | mukũi /muˈkũĩ/ | dois /dojʃ/ | δύο /ˈðio/ |
| Halo | mba'éichapa /m.ba.ˈe.i.ʃa.pa/ | mbaʼéichapa /mbaʔeitʃapa/ | ereîubé /eɾejuˈβe/ | wazéimhõ /wazeˈimɦɔ̃/ | poranga /poɾaŋɡa/ | olá /ɔˈla/ | γεια σου /ˈʝa su/ |
| Terima kasih | aguyje /a.ɡu.ˈɨ.ʒe/ | aguyje /aɡuɨdʒe/ | — /—/ | adzé roma /aˈdze ˈɾoma/ | katu /katu/ | obrigado /ɔ.βɾiˈɣa.ðu/ | ευχαριστώ /efxaɾiˈsto/ |
| Baik | porã /po.ˈrɑ̃/ | porã /poɾã/ | katu /kaˈtu/ | a'rama /aʔaˈɾama/ | katu /katu/ | bom /ˈbõ/ | καλό /kaˈlo/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.