Numu
उत्तरी पाइयूट
यूटो-एज़्टेक (नुमिक शाखा, पश्चिमी)
उत्तरी पाइयूट (नुमु "लोग") ग्रेट बेसिन की एक पश्चिमी नूमिक भाषा है, जो पूर्वी ओरेगन से होकर नेवादा होते हुए कैलिफ़ोर्निया और आइडाहो तक बोली जाती है। इसमें स्वर सामंजस्य, अंतिम-विशेषक अघोषीकरण, और पूर्ववर्ती संज्ञा या उपसर्ग द्वारा प्रेरित शब्द-अंत्य व्यंजन परिवर्तनों (श्रेणीकरण) की एक जटिल प्रणाली पाई जाती है।
कहाँ बोली जाती है
उत्तरी पाइयूट में 31 मूल शब्द
पानी
paa
/paː/
आग
kuna
/kuna/
सूरज
tabe
/tape/
चाँद
mua
/mu.a/
तारा
pasohoobʉ
/pasohoːbɨ/
माता
pia
/pi.a/
पिता
naa
/naː/
मैं
nʉʉ
/nɨː/
तुम
ʉʉ
/ɨː/
नाम
nia
/niʔa/
आँख
pui
/pui/
हाथ
mai
/mai/
दिल
piwi
/piwi/
प्रेम
suabetɨ
/suapetɨ/
पेड़
hupi
/hupi/
घर
nobi
/nopi/
कुत्ता
isha
/iʃa/
बिल्ली
mosa
/mosa/
खाना
tɨka
/tɨka/
पीना
hibi
/hipi/
एक
simɨ
/simɨ/
दो
waha
/waha/
नमस्ते
maikwa
/maikwa/
धन्यवाद
pesa
/pesa/
अच्छा
pesa
/pesa/
कोयल
poboyooha'a
/poboˈjoːhaʔa/
स्रोत
- Snapp, Allen, John Anderson & Joy Anderson (1982) Northern Paiute. In: Studies in Uto-Aztecan Grammar 3, SIL/UTA, pp. 1-92.
- Thornes, Tim (2003) A Northern Paiute Grammar with Texts. PhD diss., University of Oregon.
- Yerington Paiute Tribe (1987) Numu Yadooape: Northern Paiute Language Dictionary.
- Glottolog: Northern Paiute
शब्दों की तुलना
Uto-Aztecan (Numic, Western) संबंधित भाषाओं से तुलना
| अर्थ | उत्तरी पाइयूट | कोमांचे भाषा | विक्सारिका | तराहूमारा | कोरा | प्रोटो-यूटो-एज़्टेकन | सकीज़ाया |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | paa /paː/ | paa /paː/ | ha /ha/ | bawí /bawi/ | hapɨn /hapɨn/ | *paʔ /paʔ/ | nanum /nanum/ |
| आग | kuna /kuna/ | kohtopʉ /kohtopɨ/ | tai /tai/ | nahí /nahi/ | ta'ai /taʔai/ | *na- /na-/ | lamal /lamal/ |
| सूरज | tabe /tape/ | taabe /taːbe/ | tau /tau/ | rayó /ɾajo/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | *ta /ta/ | cidal /tʃidal/ |
| चाँद | mua /mu.a/ | mʉa /mɨa/ | metsa /metsa/ | mecá /metʃa/ | mɨhka /mɨhka/ | *mɨca /mɨca/ | bulad /bulad/ |
| तारा | pasohoobʉ /pasohoːbɨ/ | tatsinuupi /tatsinuːpi/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sopolí /sopoli/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | — /—/ | bo'is /boʔis/ |
| माता | pia /pi.a/ | pia /pia/ | nana /nana/ | iyé /ije/ | naana /naːna/ | — /—/ | ina /ina/ |
| पिता | naa /naː/ | ahpʉ /ahpɨ/ | yawe /jawe/ | onó /ono/ | hahuá /hahwa/ | — /—/ | ama /ama/ |
| मैं | nʉʉ /nɨː/ | nʉ /nɨ/ | nee /neː/ | nejé /nehe/ | neʼu /ˈneʔu/ | *nɨ /nɨ/ | zaku /ʐaku/ |
| तुम | ʉʉ /ɨː/ | ʉ /ɨ/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | mujé /muhe/ | aʼu /ˈaʔu/ | — /—/ | kisu /kisu/ |
| नाम | nia /niʔa/ | nahnia /nahnia/ | tewa /ˈtewa/ | riwá /ɾiwa/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | *tewa /tewa/ | ngangan /ŋaŋan/ |
| आँख | pui /pui/ | puui /puːi/ | tukite /tukite/ | pusí /pusi/ | húi /hwi/ | *pusi /pusi/ | mata /mata/ |
| हाथ | mai /mai/ | mo'o /moʔo/ | mama /mama/ | sekuá /sekwa/ | mam /mam/ | *maʔ /maʔ/ | kamay /kamai/ |
| दिल | piwi /piwi/ | — /—/ | iyari /ijari/ | surí /suɾi/ | hɨurí /hɨuri/ | — /—/ | gawang /ɡawaŋ/ |
| प्रेम | suabetɨ /suapetɨ/ | wʊʊʰa /wʊːhɑ/ | kanenki /kanenki/ | nakí /naki/ | ka'na /kaʔna/ | — /—/ | maolah /maolah/ |
| पेड़ | hupi /hupi/ | huupi /huːpi/ | kiyé /kije/ | gokó /ɡoko/ | kɨré /kɨre/ | — /—/ | kilang /kilaŋ/ |
| घर | nobi /nopi/ | kahni /kahni/ | ki /ki/ | kalí /kali/ | kíh /kih/ | *ki /ki/ | luma /luma/ |
| कुत्ता | isha /iʃa/ | sarii /saɾiː/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | kochí /kotʃi/ | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | — /—/ | waco /watʃo/ |
| बिल्ली | mosa /mosa/ | ɨsʉ /ɪsɨ/ | mitsu /mitsu/ | misí /misi/ | mistú /mistu/ | — /—/ | posi /posi/ |
| खाना | tɨka /tɨka/ | tʉhkarʉ /tɨhkarɨ/ | kuye /kuje/ | koʼa /koʔa/ | kuá /kwa/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | hekal /hekal/ |
| पीना | hibi /hipi/ | hibi /hibi/ | hi'eka /hiʔeka/ | bahí /bahi/ | hi'i /hiʔi/ | — /—/ | mihecak /mihetʃak/ |
| एक | simɨ /simɨ/ | sʉmʉ /sɨmɨ/ | xevi /ʃevi/ | bilé /bile/ | cei /tsei/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | cacay /tʃatʃai/ |
| दो | waha /waha/ | waha /waha/ | huta /huˈta/ | okuá /okwa/ | huapoa /waˈpoa/ | *wo /wo/ | tusa /tusa/ |
| नमस्ते | maikwa /maikwa/ | marʉawe /maɾɨawe/ | kekuanenki /kekwanenki/ | kuira /kuiɾa/ | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | — /—/ | marayas /maɾajas/ |
| धन्यवाद | pesa /pesa/ | ʉra /ɨɾa/ | pa'iwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | matéterabá /mateteɾaba/ | atsipiraá /atsipiraː/ | — /—/ | lalumahan /lalumahan/ |
| अच्छा | pesa /pesa/ | tsaatʉ /tsaːtɨ/ | waxa /waʃa/ | galá /ɡala/ | huá'i /hwaʔi/ | — /—/ | kapah /kapah/ |
| कोयल | poboyooha'a /poboˈjoːhaʔa/ | — /—/ | — | — | — | — | — |
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।