Guugu Yimidhirr
गूगू इमिथिर
पामा-न्युंगन (पामन शाखा, पूर्वी केप यॉर्क)
गूगू यिमिधिर (Guugu Yimidhirr भी; ISO 639-3: kky) पामा-न्युंगन परिवार के पामन समूह की भाषा है, जो पारंपरिक रूप से ऑस्ट्रेलिया के सुदूर उत्तरी क्वींसलैंड में एंडेवर नदी के आसपास के क्षेत्र में बोली जाती थी। अब इसका केंद्र कुकटाउन के उत्तर में होप वेल और आसपास के समुदाय हैं। यह स्थान-संदर्भ की उस प्रणाली के लिए प्रसिद्ध है जिसमें वहाँ उत्तर और दक्षिण जैसी निरपेक्ष दिशाओं का बार-बार उपयोग होता है जहाँ बहुत-सी भाषाएँ बाएँ और दाएँ जैसे वक्ता-केंद्रित शब्दों का प्रयोग करती हैं। इस प्रणाली के शोध ने गूगू यिमिधिर को भाषा, संज्ञान और स्थानिक दिशा-बोध के अध्ययन में महत्वपूर्ण बनाया है। अंग्रेज़ी शब्द kangaroo गूगू यिमिधिर के gangurru से निकला है, जिसे जेम्स कुक के अभियान के सदस्यों ने 1770 में एंडेवर नदी पर स्थानीय वक्ताओं से दर्ज किया था।
कहाँ बोली जाती है
गूगू इमिथिर में 31 मूल शब्द
पानी
buurraay
/buːraːj/
आग
—
/—/
सूरज
ngalan
/ŋalan/
चाँद
giitha
/ɡiːt̪a/
तारा
biidhi
/biːt̪i/
माता
ngamu
/ŋamu/
पिता
biiba
/biːba/
मैं
ngayu
/ŋaju/
तुम
nyundu
/ɲundu/
नाम
gadil
/ˈkatil/
आँख
miil
/miːl/
हाथ
mungal
/muŋal/
दिल
—
/—/
प्रेम
—
/—/
पेड़
yugu
/juɡu/
घर
bayan
/bajan/
कुत्ता
gudaa
/ɡudaː/
बिल्ली
buthigan
/but̪iɡan/
खाना
budal
/budal/
पीना
—
/—/
एक
nubuun
/nubuːn/
दो
gudhirra
/kut̪ira/
नमस्ते
—
/—/
धन्यवाद
—
/—/
अच्छा
awuun
/awuːn/
स्रोत
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
शब्दों की तुलना
Pama-Nyungan (Paman, eastern Cape York) संबंधित भाषाओं से तुलना
| अर्थ | गूगू इमिथिर | लुवियन | लार्दिल | यांगकाल | प्यू | बुकर-सादोंग बिदायुह | वालमजरी भाषा |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | buurraay /buːraːj/ | wār /waːr/ | kantha /kanθa/ | ngogo /ŋoɡo/ | ʔuy /uj/ | piin /piːn/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| आग | — /—/ | — /—/ | jalul /dʒalul/ | ngida /ŋida/ | vyaŋ /wjaŋ/ | apui /aˈpui/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| सूरज | ngalan /ŋalan/ | 𔖖𔓚 /ˈtiwad/ | thurara /θuɾaɾa/ | wargu /waɾɡu/ | ño /ɲo/ | biduh /biˈduh/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ |
| चाँद | giitha /ɡiːt̪a/ | 𔓜𔒄𔗦 /ˈarmas/ | kirdikir /kiɖikir/ | waldar /waldaɾ/ | hla /hla/ | bulan /buˈlan/ | pira /ˈpira/ |
| तारा | biidhi /biːt̪i/ | — /—/ | kambin /kambin/ | thurara /t̪uɾaɾa/ | kar /karʔ/ | bitun /bitun/ | wirl /wiɭ/ |
| माता | ngamu /ŋamu/ | anni- /ˈanni/ | ngama /ŋama/ | ngama /ŋama/ | na /na/ | sindo /sinˈdoʔ/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| पिता | biiba /biːba/ | 𔐞𔑣𔓯𔗔 /ˈtadis/ | — /—/ | kanda /kanda/ | paʔ /paʔ/ | samah /saˈmah/ | kirta /ˈkiʈa/ |
| मैं | ngayu /ŋaju/ | 𔐀 /ˈamu/ | ngada /ŋada/ | ngada /ŋada/ | ŋa /ŋa/ | aku /aku/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| तुम | nyundu /ɲundu/ | tu /tu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nyingka /ɲiŋka/ | naŋ /naŋ/ | muh /muh/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| नाम | gadil /ˈkatil/ | 𔐓𔓇𔒄𔖪 /ˈalamantsa/ | wangalk /waŋalk/ | warra /wara/ | miŋ /miŋ/ | ngaran /ŋaran/ | yini /jini/ |
| आँख | miil /miːl/ | tawi- /ˈtawi/ | mela /mela/ | miibul /miːbul/ | mik /mik/ | bateh /baˈteh/ | purlka /ˈpuɭka/ |
| हाथ | mungal /muŋal/ | 𔑁𔓯𔑶𔖸 /ˈistri/ | marra /maɾa/ | — /—/ | lak /lak/ | təŋən /tə̆ˈŋən/ | marnin /ˈmaɳin/ |
| दिल | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ |
| प्रेम | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| पेड़ | yugu /juɡu/ | — /—/ | tungal /tuŋal/ | — /—/ | siŋ /siŋ/ | kayuh /kaˈjuh/ | watiya /waˈtija/ |
| घर | bayan /bajan/ | 𔔙𔐤𔖪 /ˈparnantsa/ | — /—/ | — /—/ | vaiŋ /waiŋ/ | ramin /raˈmin/ | ngurra /ˈŋura/ |
| कुत्ता | gudaa /ɡudaː/ | zuwana- /tsuˈwana/ | ngawu /ŋawu/ | — /—/ | kwiy /kwij/ | kaso /kaˈsoʔ/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| बिल्ली | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| खाना | budal /budal/ | ad- /ad/ | jitha /dʒiθa/ | — /—/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | kuman /kuˈman/ | nga- /ŋa/ |
| पीना | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ŋinum /ŋiˈnum/ | nga- /ŋa/ |
| एक | nubuun /nubuːn/ | — /—/ | kunngirr /kuŋŋir/ | — /—/ | te /te/ | isaʔ /iˈsaʔ/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ |
| दो | gudhirra /kut̪ira/ | — /—/ | kiyarrng /kijaraŋ/ | kiyarrngka /kijaraŋka/ | nit /nit/ | duɔh /duɔh/ | kujarra /kuɟara/ |
| नमस्ते | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| धन्यवाद | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| अच्छा | awuun /awuːn/ | wasu- /ˈwaːsu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | biis /biːs/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ |
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।