वैदिक संस्कृतम्
वैदिक संस्कृत
भारोपीय (भारत-ईरानी, हिंद-आर्य; पुरातन इंडो-आर्य) · ऐतिहासिक / छिपी किस्म
वैदिक संस्कृत संस्कृत का सबसे प्राचीन ज्ञात रूप है और वेदों की भाषा है, जिसमें इन पवित्र ग्रंथों में सबसे पुराना ऋग्वेद भी शामिल है। यह भारोपीय भाषा-परिवार की भारत-ईरानी शाखा के प्राचीन भारतीय-आर्य चरण से संबंधित है और लगभग दूसरी सहस्राब्दी ईसा पूर्व के मध्य से पहली सहस्राब्दी ईसा पूर्व के मध्य तक उत्तरी भारतीय उपमहाद्वीप में बोली जाती थी। लिखे जाने से पहले सदियों तक इसे अद्भुत परिशुद्धता के साथ मौखिक रूप से प्रेषित किया गया; आज इसका कोई मातृभाषी नहीं है और यह एक ऐतिहासिक व अनुष्ठानिक भाषा के रूप में जीवित है, जो अपने स्वराघात तथा समृद्ध विभक्ति एवं क्रिया-रूपविज्ञान के लिए उल्लेखनीय है।
कहाँ बोली जाती है
वैदिक संस्कृत में 31 मूल शब्द
पानी
आपः
/aːpaɦ/
आग
अग्निः
/aɡniɦ/
सूरज
सूर्यः
/suːrjaɦ/
चाँद
चन्द्रमाः
/tɕandramaːɦ/
तारा
तारा
/taːˈraː/
माता
माता
/maːtaː/
पिता
पिता
/pitaː/
मैं
अहम्
/ɐˈɦɐm/
तुम
त्वम्
/tʋɐm/
नाम
नाम
/naːmɐ/
आँख
अक्षि
/akʂi/
हाथ
हस्तः
/hastaɦ/
दिल
हृदयम्
/hr̩dajam/
प्रेम
स्नेहः
/sneːɦaɦ/
पेड़
वृक्षः
/vr̩kʂaɦ/
घर
गृहम्
/ɡr̩ham/
कुत्ता
श्वा
/ɕwaː/
बिल्ली
मार्जारः
/maːrdʑaːraɦ/
खाना
अत्ति
/atti/
पीना
पिबति
/pibati/
एक
एकः
/eːkaɦ/
दो
द्वौ
/dʋɐu/
नमस्ते
स्वस्ति
/swasti/
धन्यवाद
—
/—/
अच्छा
साधु
/saːdʱu/
कंप्यूटर
गणक
/ɡɐɳɐkɐ/
शब्दों की तुलना
Indo-European (Indo-Iranian, Indo-Aryan; Old Indo-Aryan) संबंधित भाषाओं से तुलना
| अर्थ | वैदिक संस्कृत | सरल आधुनिक संस्कृत | संस्कृत | पाली | शिक्षणीय पालि (थेरवाद) | महाराष्ट्री प्राकृत | हिन्दी |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | आपः /aːpaɦ/ | जलम् /dʑalam/ | जलम् /dʑalam/ | उदक /udaka/ | udaka /udaka/ | उदग /udaɡa/ | पानी /paːniː/ |
| आग | अग्निः /aɡniɦ/ | अग्निः /aɡniɦ/ | अग्निः /aɡniɦ/ | अग्गि /aɡːi/ | aggi /aɡːi/ | अग्गि /aɡɡi/ | आग /aːɡ/ |
| सूरज | सूर्यः /suːrjaɦ/ | सूर्यः /suːɾjaɦ/ | सूर्यः /suːɾjaɦ/ | सुरिय /surija/ | suriya /suɾija/ | सूर /suːɾa/ | सूरज /suːɾədʒ/ |
| चाँद | चन्द्रमाः /tɕandramaːɦ/ | चन्द्रः /tɕandɾaɦ/ | चन्द्रः /tɕandɾaɦ/ | चन्द /tɕanda/ | canda /tɕanda/ | चंद /tʃanda/ | चाँद /tʃãːd/ |
| तारा | तारा /taːˈraː/ | तारा /t̪aːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | tārā /ˈt̪aːraː/ | तारा /taːɾaː/ | तारा /taːɾaː/ |
| माता | माता /maːtaː/ | माता /maːtaː/ | माता /maːtaː/ | माता /maːtaː/ | mātā /maːtaː/ | माय /maːja/ | माँ /mãː/ |
| पिता | पिता /pitaː/ | पिता /pitaː/ | पिता /pitaː/ | पिता /pitaː/ | pitā /pitaː/ | पिअ /piaː/ | पिता /pitaː/ |
| मैं | अहम् /ɐˈɦɐm/ | अहम् /ɐɦɐm/ | अहम् /ɐɦɐm/ | अहं /ahaŋ/ | ahaṃ /ɐˈhɐŋ/ | अहं /ahan/ | मैं /mɛ̃ː/ |
| तुम | त्वम् /tʋɐm/ | त्वम् /t̪ʋɐm/ | त्वम् /tʋɐm/ | त्वं /tvaŋ/ | tvaṃ /t̪ʋɐŋ/ | तुमं /tuman/ | तुम /tʊm/ |
| नाम | नाम /naːmɐ/ | नाम /naːmɐ/ | नाम /naːmɐ/ | नाम /naːma/ | nāma /ˈnaːma/ | णाम /ɳaːma/ | नाम /naːm/ |
| आँख | अक्षि /akʂi/ | अक्षि /akʂi/ | नेत्रम् /neːtɾam/ | चक्खु /tɕakːʰu/ | cakkhu /tɕakːʰu/ | अच्छि /atʃːʰi/ | आँख /ãːkʰ/ |
| हाथ | हस्तः /hastaɦ/ | हस्तः /hastaɦ/ | हस्तः /hastaɦ/ | हत्थ /hatːʰa/ | hattha /hatːʰa/ | हत्थ /hatːʰa/ | हाथ /haːtʰ/ |
| दिल | हृदयम् /hr̩dajam/ | हृदयम् /hr̩dajam/ | हृदयम् /hr̩dajam/ | हदय /hadaja/ | hadaya /hadaja/ | हिअ /hiaː/ | दिल /dil/ |
| प्रेम | स्नेहः /sneːɦaɦ/ | स्नेहः /sneːhaɦ/ | प्रेम /preːma/ | पेम /pema/ | mettā /metːaː/ | पेम /peːma/ | प्यार /pjaːɾ/ |
| पेड़ | वृक्षः /vr̩kʂaɦ/ | वृक्षः /vr̩kʂaɦ/ | वृक्षः /vr̩kʂaɦ/ | रुक्ख /rukːʰa/ | rukkha /rukːʰa/ | रुक्ख /rukːʰa/ | पेड़ /peːɽ/ |
| घर | गृहम् /ɡr̩ham/ | गृहम् /ɡr̩ham/ | गृहम् /ɡr̩ham/ | घर /ɡʱara/ | gehā /ɡehaː/ | घर /ɡʱaɾa/ | घर /ɡʱəɾ/ |
| कुत्ता | श्वा /ɕwaː/ | कुक्कुरः /kukːuɾaɦ/ | श्वा /ɕvaː/ | सुनख /sunakʰa/ | sunakha /sunakʰa/ | सुणग /suɳaɡa/ | कुत्ता /kutːaː/ |
| बिल्ली | मार्जारः /maːrdʑaːraɦ/ | मार्जारः /maːɾdʑaːɾaɦ/ | मार्जारः /maːɾdʑaːɾaɦ/ | बिळाल /biɭaːla/ | biḷāra /biɭaːɾa/ | मज्जार /madʒːaːra/ | बिल्ली /bilːiː/ |
| खाना | अत्ति /atti/ | खादति /kʰaːdati/ | खादति /kʰaːdati/ | खादति /kʰaːdati/ | bhuñjati /bʱuɲdʒati/ | खा /kʰaː/ | खाना /kʰaːnaː/ |
| पीना | पिबति /pibati/ | पिबति /pibati/ | पिबति /pibati/ | पिवति /pivati/ | pivati /pivati/ | पिब /piba/ | पीना /piːnaː/ |
| एक | एकः /eːkaɦ/ | एकः /eːkaɦ/ | एकः /eːkaɦ/ | एक /eka/ | eka /eka/ | एग /eɡa/ | एक /eːk/ |
| दो | द्वौ /dʋɐu/ | द्वे /d̪ʋeː/ | द्वि /dvi/ | द्वे /dve/ | dve /d̪ʋe/ | दो /do/ | दो /d̪oː/ |
| नमस्ते | स्वस्ति /swasti/ | नमस्कारः /namaskaːɾaɦ/ | नमस्ते /namasteː/ | नमो /namo/ | namo /namo/ | — /—/ | नमस्ते /namasteː/ |
| धन्यवाद | — /—/ | धन्यवादाः /dʱanjaʋaːdaːɦ/ | धन्यवादः /dʱanjaʋaːdaɦ/ | अनुमोदामि /anumodaːmi/ | anumodanā /anumodanaː/ | — /—/ | धन्यवाद /dʱanjaʋaːd/ |
| अच्छा | साधु /saːdʱu/ | साधु /saːdʱu/ | साधु /saːdʱu/ | साधु /saːdʱu/ | kusala /kusala/ | साहु /saːhu/ | अच्छा /atʃːʰaː/ |
| कंप्यूटर | गणक /ɡɐɳɐkɐ/ | संगणकः /sɐŋɡɐɳɐkɐh/ | गणक /ɡɐ.ɳɐ.kɐ/ | गणक /ɡɐɳɐkɐ/ | gaṇaka /ɡɐɳɐkɐ/ | — | कंप्यूटर /kəm.pjuː.ʈəɾ/ |
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।