Wiradjuri
וירדג'ורי
Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric)
וירדג'ורי היא השפה הפאמה-נְיוּנְגָנית של אומת הווירדג'ורי, שארצה מכסה את השליש המרכזי של ניו סאות' ויילס בין הנהרות ומבול (מקווארי), קאלארי (לקלן) והמורומבידג'י — שטח השפה היחידה הגדול ביותר במדינה. שמה עצמו הוא פיסת דקדוק: wirray 'לא' בתוספת הסופית -dhuray 'בעל', הדרך המקובלת שבה עמים שכנים כינו זה את זה. מערכת ההגאים אופיינית לפנים אוסטרליה, ומנגידה בין חיתוכים שיניים (dh, nh), חכיים (dy, ny) ומכתשיים פשוטים, על פני שלוש איכויות תנועה המבחינות באורך, ושיטת הספירה היא בסיס חמש, הבנויה על marra, שמשמעה גם 'יד' וגם 'חמש'. ההעברה הרציפה כשפת אם נפסקה במהלך המאה העשרים, אך משנות ה-80 הזקן הווירדג'ורי סטן גרנט האב והבלשן ג'ון ראדר הרכיבו מחדש מילון של יותר מ-8,000 מילים מתוך תיעודים מן המאה התשע-עשרה ומתוך ידע ששרד, וכיום השפה נלמדת מבית הספר היסודי ועד הרמה האוניברסיטאית. רוב השימוש המודרני בווירדג'ורי, ובכלל זה הצורות המובאות כאן, נובע ממפעל ההשבה הזה ולא מדיבור יומיומי רצוף.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בוירדג'ורי
מים
galing
/ˈɡaliŋ/
אש
wiiny
/wiːɲ/
שמש
yiray
/ˈjiɻaj/
ירח
giwang
/ˈɡiwaŋ/
כוכב
giralang
/ˈɡiɻalaŋ/
אמא
gunhi
/ˈɡun̪i/
אבא
babiin
/ˈbabiːn/
אני
ngadhu
/ˈŋad̪u/
אתה
ngindhu
/ˈŋind̪u/
שם
yuwin
/ˈjuwin/
עין
miil
/miːl/
יד
marra
/ˈmara/
לב
giiny
/ɡiːɲ/
אהבה
—
/—/
עץ
madhan
/ˈmad̪an/
בית
ngurang
/ˈŋuɻaŋ/
כלב
mirri
/ˈmiri/
חתול
—
/—/
לאכול
dharra
/ˈd̪ara/
לשתות
widyarra
/ˈwiɟara/
אחד
ngumbaay
/ˈŋumbaːj/
שתיים
bula
/ˈbula/
שלום
yaama
/ˈjaːma/
תודה
mandaang guwu
/ˈmandaːŋ ˈɡuwu/
טוב
marang
/ˈmaɻaŋ/
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric) קשורות
| משמעות | וירדג'ורי | דירבל | מקסאה | ואלמג׳ארי | איטלקית | נגונוואל | איטלקית (תקופת דנטה) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | galing /ˈɡaliŋ/ | bana /ˈbana/ | ira /ˈira/ | ngapa /ˈŋapa/ | acqua /ˈakkwa/ | kungal /kuŋal/ | acqua /ˈakːwa/ |
| אש | wiiny /wiːɲ/ | buni /ˈbuni/ | ata /ˈata/ | warlu /ˈwaɭu/ | fuoco /ˈfwɔːko/ | warba /waɻba/ | foco /ˈfɔko/ |
| שמש | yiray /ˈjiɻaj/ | garri /ˈɡari/ | watu /ˈwatu/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ | sole /ˈsoːle/ | guma /ɡuma/ | sole /ˈsole/ |
| ירח | giwang /ˈɡiwaŋ/ | gagara /ɡaˈɡara/ | uru /ˈuru/ | pira /ˈpira/ | luna /ˈluːna/ | birrang /biɻaŋ/ | luna /ˈluna/ |
| כוכב | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | ipi /ipi/ | wirl /wiɭ/ | stella /ˈstɛlla/ | dyurra /ɟura/ | stella /ˈstella/ |
| אמא | gunhi /ˈɡun̪i/ | gumbu /ˈɡumbu/ | ina /ˈina/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | madre /ˈmaːdre/ | guni /ɡuni/ | madre /ˈmaːdre/ |
| אבא | babiin /ˈbabiːn/ | ngumi /ˈŋumi/ | baba /ˈbaba/ | kirta /ˈkiʈa/ | padre /ˈpaːdre/ | pumba /pumba/ | padre /ˈpaːdre/ |
| אני | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngaja /ŋaɟa/ | ani /ani/ | ngaju /ŋaɟu/ | io /ˈio/ | ngaya /ŋaja/ | io /ˈio/ |
| אתה | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nginda /ŋinda/ | ai /ai/ | nyuntu /ɲuntu/ | tu /tu/ | ngindu /ŋindu/ | tu /ˈtu/ |
| שם | yuwin /ˈjuwin/ | yidyi /jiɟi/ | naran /naran/ | yini /jini/ | nome /ˈnome/ | yini /jini/ | nome /ˈnoːme/ |
| עין | miil /miːl/ | jili /ˈɟili/ | nana /ˈnana/ | purlka /ˈpuɭka/ | occhio /ˈɔkkjo/ | mil /mil/ | occhio /ˈɔkːjo/ |
| יד | marra /ˈmara/ | mala /ˈmala/ | tana /ˈtana/ | marnin /ˈmaɳin/ | mano /ˈmaːno/ | mara /maɻa/ | mano /ˈmano/ |
| לב | giiny /ɡiːɲ/ | mugu /ˈmuɡu/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ | cuore /ˈkwɔːre/ | gauar /ɡauar/ | core /ˈkɔre/ |
| אהבה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | amore /aˈmoːre/ | marmit /maɻmit/ | amore /aˈmore/ |
| עץ | madhan /ˈmad̪an/ | yugu /ˈjuɡu/ | ate /ˈate/ | watiya /waˈtija/ | albero /ˈalbero/ | warabi /waɻabi/ | albero /ˈalbero/ |
| בית | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | mija /ˈmiɟa/ | oma /ˈoma/ | ngurra /ˈŋura/ | casa /ˈkaːsa/ | kuni /kuni/ | casa /ˈkasa/ |
| כלב | mirri /ˈmiri/ | guda /ˈɡuda/ | defa /ˈdɛfa/ | kunyarr /kuˈɲar/ | cane /ˈkaːne/ | mirri /miɻi/ | cane /ˈkane/ |
| חתול | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | gatto /ˈɡatto/ | poosi /puːsi/ | gatto /ˈɡatːo/ |
| לאכול | dharra /ˈd̪ara/ | janganyu /ɟaŋˈaɲu/ | nawa /ˈnawa/ | nga- /ŋa/ | mangiare /manˈdʒaːre/ | daring /daɻiŋ/ | mangiare /manˈdʒare/ |
| לשתות | widyarra /ˈwiɟara/ | jiwuli /ɟiˈwuli/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | nga- /ŋa/ | bere /ˈbeːre/ | nyu /ɲu/ | bevere /ˈbevere/ |
| אחד | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | yara /ˈjara/ | u /ʔu/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ | uno /ˈuːno/ | guma /ɡuma/ | uno /ˈuno/ |
| שתיים | bula /ˈbula/ | bulgany /bulɡaɲ/ | lolae /loˈlae/ | kujarra /kuɟara/ | due /ˈdue/ | bula /bula/ | due /ˈduːe/ |
| שלום | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ciao /ˈtʃaːo/ | yumalundi /jumalundi/ | salute /saˈlute/ |
| תודה | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | grazie /ˈɡrattsje/ | miyamala /mijamala/ | mercede /merˈtʃede/ |
| טוב | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ | rau /rau/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ | buono /ˈbwɔːno/ | walunga /waluŋa/ | buono /ˈbwɔno/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.