Tachiwíin
טוטונאק קויוטלה
טוטונאקי
טוטונק קויוטלה היא אחת מכמה גרסאות של טוטונק המדוברות בהרי סיירה דה פפנטלה בצפון ורקרוס שבמקסיקו. משפחת השפות הטוטונקאניות היא אחת הקטנות במזואמריקה, ושני ענפיה היחידים הם הטוטונק (כ-250 אלף דוברים בסך הכול על פני כל הגרסאות) והטפהואה; אין לה קרבה ניתנת להוכחה לאף משפחה גדולה יותר, על אף תווים אזוריים משותפים עם שפות האוטומנגי והאוטו-אצטקי השכנות. דוברי הטוטונק נודעים ברחבי העולם בזכות טקס הוולאדורס — רקדנים אוויריים פולחניים ילידים היורדים על חבלים מעמוד בגובה 30 מטר, מנהג שנרשם ברשימה הייצוגית של המורשת התרבותית הבלתי-מוחשית של האנושות של אונסק"ו (2009). קויוטלה וגרסאות סיירה נוספות משמרות גם את גידול הווניל המסורתי, צמח שביית הטוטונק שהפך לבעל חשיבות עולמית באמצעות הסחר הקולוניאלי הספרדי.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בטוטונאק קויוטלה
מים
xkán
/ʃkán/
אש
lhk'uyat
/ɬkʼujat/
שמש
chichiní
/tʃitʃiní/
ירח
papá
/papá/
כוכב
staku
/staku/
אמא
tsé
/tsé/
אבא
tlat
/tɬat/
אני
kit
/kit/
אתה
wix
/wiʃ/
שם
tuwán
/tuwan/
עין
lakgastapu
/lakɡastapu/
יד
maka
/maka/
לב
naku
/naku/
אהבה
pa'ksuu
/paʔksuː/
עץ
k'iwi
/kʼiwi/
בית
chiki
/tʃiki/
כלב
chichi
/tʃitʃi/
חתול
mishtu
/miʃtu/
לאכול
waan
/waːn/
לשתות
oqoo
/oqoː/
אחד
aktum
/aktum/
שתיים
aktuy
/aktuj/
שלום
tlen lhítat
/tɬen ɬítat/
תודה
pa'xkatkatsiniyán
/paʔʃkatkatsiniján/
טוב
tlen
/tɬen/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Totonacan קשורות
| משמעות | טוטונאק קויוטלה | פיפיל | שיפיבו-קוניבו | אגוואקטקו | בסקית | מלאית מלוקו צפונית | קונסו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | xkán /ʃkán/ | at /at/ | jene /hene/ | aʼ /aʔ/ | ur /ur/ | aer /aer/ | pishaa /piʃaː/ |
| אש | lhk'uyat /ɬkʼujat/ | tit /tit/ | chii /tʃiː/ | qʼaq /qʼaq/ | su /su/ | api /api/ | apitta /apitːa/ |
| שמש | chichiní /tʃitʃiní/ | tunal /tunal/ | bari /bari/ | qʼijl /qʼihl/ | eguzki /eɣuski/ | matahari /matahari/ | piirtuta /piːrtuta/ |
| ירח | papá /papá/ | metsti /metsti/ | oxe /oʃe/ | xahaw /ʃahaw/ | ilargi /ilaɾɣi/ | bulan /bulan/ | leya /leja/ |
| כוכב | staku /staku/ | sital /ˈsital/ | wishati /wiʃati/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | izar /is̻ar/ | bintang /bintaŋ/ | hikkitta /hikːitːa/ |
| אמא | tsé /tsé/ | nan /nan/ | tita /tita/ | naa /naː/ | ama /ama/ | mama /mama/ | aayyaa /aːjːaː/ |
| אבא | tlat /tɬat/ | tat /tat/ | papa /papa/ | mam /mam/ | aita /aita/ | papa /papa/ | aappaa /aːpːaː/ |
| אני | kit /kit/ | naja /ˈnaha/ | ea /ea/ | in /in/ | ni /ni/ | kita /kita/ | anti /anti/ |
| אתה | wix /wiʃ/ | taja /ˈtaha/ | mia /mia/ | naʼ /naʔ/ | hi /hi/ | ngana /ŋana/ | atti /atti/ |
| שם | tuwán /tuwan/ | tukay /ˈtukaj/ | jane /ˈhane/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | izen /is̻en/ | nama /nama/ | maχχa /maχːa/ |
| עין | lakgastapu /lakɡastapu/ | ish /iʃ/ | bero /bero/ | witzʼ /witsʼ/ | begi /beɣi/ | mata /mata/ | ilta /ilta/ |
| יד | maka /maka/ | mey /mei/ | mëken /mɯken/ | qʼab /qʼab/ | esku /esku/ | tangang /taŋaŋ/ | harka /harka/ |
| לב | naku /naku/ | yulu /julu/ | joínti /hoˈinti/ | kʼuum /kʼuːm/ | bihotz /biots/ | hati /hati/ | sataʔta /sataʔta/ |
| אהבה | pa'ksuu /paʔksuː/ | tasujta /tasuhta/ | noi /noi/ | xajan /ʃahan/ | maitasun /maitasun/ | cinta /tʃinta/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ |
| עץ | k'iwi /kʼiwi/ | kwawit /kʷawit/ | jiwi /xiwi/ | tzeʼ /tseʔ/ | zuhaitz /suaits/ | pohong /pohoŋ/ | ʛoyra /ʛojra/ |
| בית | chiki /tʃiki/ | kal /kal/ | xobo /ʃobo/ | nya /ɲa/ | etxe /etʃe/ | ruma /ruma/ | tika /tika/ |
| כלב | chichi /tʃitʃi/ | chichi /tʃitʃi/ | ochiti /otʃiti/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | txakur /tʃakur/ | anjing /andʒiŋ/ | kuta /kuta/ |
| חתול | mishtu /miʃtu/ | mishin /miʃin/ | mishi /miʃi/ | mis /mis/ | katu /katu/ | ikung /ikuŋ/ | aturraata /aturːaːta/ |
| לאכול | waan /waːn/ | takwa /takwa/ | piti /piti/ | wii /wiː/ | jan /jan/ | makang /makaŋ/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ |
| לשתות | oqoo /oqoː/ | ati /ati/ | xeati /ʃeati/ | uuk /uːk/ | edan /eðan/ | minong /minoŋ/ | ikiyaa /ikijaː/ |
| אחד | aktum /aktum/ | se /se/ | westíora /westioɾa/ | jun /hun/ | bat /bat/ | satu /satu/ | takka /takːa/ |
| שתיים | aktuy /aktuj/ | ume /ˈume/ | rabé /ɾaˈbe/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | bi /bi/ | dua /dua/ | lakki /lakːi/ |
| שלום | tlen lhítat /tɬen ɬítat/ | ne pakua /ne pakwa/ | jakon raoma /xakon raoma/ | kʼamta /kʼamta/ | kaixo /kaiʃo/ | cerang /tʃeraŋ/ | nakaytaa /nakajtaː/ |
| תודה | pa'xkatkatsiniyán /paʔʃkatkatsiniján/ | padiush /padjuʃ/ | irake /iɾake/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | eskerrik asko /esˈkerik ˈasko/ | tarima kase /tarima kase/ | — /—/ |
| טוב | tlen /tɬen/ | kwahli /kʷahli/ | jakon /xakon/ | saqʼ /saqʼ/ | on /on/ | bae /bae/ | paʛaari /paʛaːri/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.