Åarjelsaemien gïele
סאמית דרומית
אוראלית (סאמי, מערבי)
ידוע גם כ: Southern Sami, Aarjelsaemiengiele
הסאמית הדרומית (Åarjelsaemien gïele) היא השפה הסאמית השורדת השונה ביותר, המדוברת במרכז נורווגיה (מחוזות טרונדלאג ונורדלנד) ובשוודיה (ימטלנד והרֶיֶדאלן) בפי כ-500 עד 600 דוברים. היא בסכנת הכחדה חמורה ואינה מובנת הדדית עם הסאמית הצפונית (השפה הסאמית הגדולה ביותר); יש לה מערכת תנועות עשירה יותר ותכונות מורפולוגיות ייחודיות. היא מוכרת כשפת מיעוט הן בנורווגיה והן בשוודיה. כתיב תקני פותח בשנת 1978 תוך שימוש נרחב בסימנים דיאקריטיים. היא מקיימת תרבות פעילה של גידול איילי צפון אך נתונה באיום חמור.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בסאמית דרומית
מים
tjaetsie
/tʃaeʰtsie/
אש
dolle
/dolːe/
שמש
biejjie
/pie̯jːie/
ירח
aske
/askə/
כוכב
naaste
/ˈnaːste/
אמא
tjidtjie
/tʃitːʃie/
אבא
aehtjie
/aeʰtʃie/
אני
manne
/ˈmanːe/
אתה
datne
/ˈtatne/
שם
nomme
/ˈnomːe/
עין
tjelmie
/tʃelmie/
יד
gïete
/kiːte/
לב
vaajmoe
/vaːjmoe/
אהבה
gieriesvoete
/ɡieriesvuəte/
עץ
moere
/moːrə/
בית
gåetie
/ɡoətie/
כלב
bïenje
/piːnje/
חתול
gaahtoe
/ɡaːhtoe/
לאכול
byöpmedidh
/pyœpmedih/
לשתות
jovkedh
/jovkəh/
אחד
akte
/aktə/
שתיים
göökte
/ˈkøːkte/
שלום
buerie biejjie
/puerie pie̯jːie/
תודה
gæjhtoe
/kæjhtoe/
טוב
hijven
/hijven/
קוקייה
gïeke
/ˈɡie̯ke/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Uralic (Saami, Western) קשורות
| משמעות | סאמית דרומית | סאמית לולה | סאמית אינארי | סאמית צפונית | סאמית סקולט | סאמית קילדינית | פינית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | tjaetsie /tʃaeʰtsie/ | tjáhtje /tʃaːhtje/ | čääci /tʃæːtsi/ | čáhci /tʃaːhtsi/ | čääʹcc /tʃæːtsʲː/ | чадзь /tʃadzʲ/ | vesi /ʋesi/ |
| אש | dolle /dolːe/ | dålla /tolːa/ | tollâ /tolːa/ | dolla /dolːa/ | toll /tolː/ | тоалл /toallʲ/ | tuli /tuli/ |
| שמש | biejjie /pie̯jːie/ | biejvve /pie̯jvːe/ | peivi /peivi/ | beaivi /peɑjvi/ | peeiʹvv /peːjvʲː/ | пе̄ййв /peːjjv/ | aurinko /ɑuriŋko/ |
| ירח | aske /askə/ | mánno /maːnːo/ | máánu /maːnu/ | mánnu /maːnːu/ | mään /mæːn/ | ма̄нн /maːnn/ | kuu /kuː/ |
| כוכב | naaste /ˈnaːste/ | náste /ˈnaːste/ | násti /ˈnaːsti/ | násti /ˈnaːsti/ | nâ´stt /naːstː/ | нӣзесь /nʲiːzesʲ/ | tähti /ˈtæhti/ |
| אמא | tjidtjie /tʃitːʃie/ | iedne /iedne/ | enni /enːi/ | eadni /eɑdni/ | jeäʹnn /jæːnʲː/ | е̄ннҍ /jeːnnʲ/ | äiti /æiti/ |
| אבא | aehtjie /aeʰtʃie/ | áhttje /aːhtːje/ | eeči /eːtʃi/ | áhčči /aːhtʃːi/ | eeʹǩǩ /eːkʲː/ | а̄джь /aːdʒʲ/ | isä /isæ/ |
| אני | manne /ˈmanːe/ | mån /mɔn/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mon /mon/ | мунн /munː/ | minä /ˈminæ/ |
| אתה | datne /ˈtatne/ | dån /tɔn/ | tun /tun/ | don /ton/ | ton /ton/ | тонн /tonː/ | sinä /ˈsinæ/ |
| שם | nomme /ˈnomːe/ | namma /ˈnamːa/ | nommâ /ˈnommɑ/ | namma /ˈnamma/ | nõmm /nõmː/ | нэмм /nemː/ | nimi /ˈnimi/ |
| עין | tjelmie /tʃelmie/ | tjalmme /tʃalmːe/ | čalme /tʃalme/ | čalbmi /tʃalpmi/ | čââlm /tʃæːlm/ | чальм /tʃalʲm/ | silmä /silmæ/ |
| יד | gïete /kiːte/ | gietta /kietːa/ | kietâ /kieta/ | giehta /kiehta/ | ǩeätt /kʲætː/ | кэдт /kʲedt/ | käsi /kæsi/ |
| לב | vaajmoe /vaːjmoe/ | vájmmo /vajmːo/ | váimu /vaːjmu/ | váibmu /vajpmu/ | väimm /væimː/ | кӯттҍк /kuːtʲːk/ | sydän /sydæn/ |
| אהבה | gieriesvoete /ɡieriesvuəte/ | ráhkesvuohta /raːhkesvuɔhta/ | rähisvuotâ /ræhisvuotɐ/ | ráhkisvuohta /raːhkisvuɔhta/ | rääʹǩǩesvuõtt /ræːkʲːesvuɘtː/ | шоабпшэ /ʃoabpʃe/ | rakkaus /rɑkkɑus/ |
| עץ | moere /moːrə/ | muorra /muɔrːa/ | muorâ /muɔra/ | muorra /muɔrːa/ | muõrr /muɔrː/ | муэрр /muerr/ | puu /puː/ |
| בית | gåetie /ɡoətie/ | viesso /viesːo/ | stuobbâ /stuɔbːa/ | viessu /viesːu/ | kåʹdd /kɔdʲː/ | пэ̄ҏҏт /peːrrt/ | talo /tɑlo/ |
| כלב | bïenje /piːnje/ | bena /pena/ | peenâg /peːnaɡ/ | beana /peɑna/ | piânnaj /pianːaj/ | пенне /penne/ | koira /koirɑ/ |
| חתול | gaahtoe /ɡaːhtoe/ | kássa /kaːsːa/ | kissá /kisːaː/ | bussá /pusːa/ | kõõšš /kɵːʃː/ | ке̄ршш /keːrʃː/ | kissa /kissɑ/ |
| לאכול | byöpmedidh /pyœpmedih/ | bårråt /porːot/ | porrâđ /porːað/ | borrat /porːat/ | poorrâd /porːad/ | пӯрраҥе /puːrraŋe/ | syödä /syødæ/ |
| לשתות | jovkedh /jovkəh/ | juhkat /juhkat/ | jukkâđ /jukːað/ | juhkat /juhkat/ | juukkâd /juːkːad/ | югкаҥе /jukkaŋe/ | juoda /juodɑ/ |
| אחד | akte /aktə/ | aktan /aktan/ | ohtâ /ohta/ | okta /okta/ | õhtt /ɵhtː/ | ыкт /ɨkt/ | yksi /yksi/ |
| שתיים | göökte /ˈkøːkte/ | guokta /ˈkuoktɑ/ | kyehti /ˈkyehti/ | guokte /ˈkuokte/ | kuõˊhtt /kuõhtː/ | кӯхьть /kuːxʲtʲ/ | kaksi /ˈkɑksi/ |
| שלום | buerie biejjie /puerie pie̯jːie/ | buoris /puɔris/ | tiervâ /tierva/ | bures /pures/ | tiõrv /tiɵrv/ | тиерв /tʲierv/ | hei /hei/ |
| תודה | gæjhtoe /kæjhtoe/ | gijttuo /kijtːuɔ/ | tiittu /tiːtːu/ | giitu /kiːtu/ | späʹsseb /spæsʲːeb/ | пасьпе /pasʲpe/ | kiitos /kiːtos/ |
| טוב | hijven /hijven/ | buorre /puɔrːe/ | pyere /pyere/ | buorre /puɔrːe/ | šiõǥǥ /ʃiɵɣː/ | шӣгг /ʃiːɡː/ | hyvä /hyʋæ/ |
| קוקייה | gïeke /ˈɡie̯ke/ | giehka /ˈkie̯hka/ | kiehâ /ˈkie̯hɐ/ | giehka /ˈkie̯hka/ | ǩiõkk /ˈkʲiɔkː/ | кӣгк /kiːɡk/ | käki /ˈkæki/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.