Taqbaylit
קבילית
אפרו-אסייתית (ברברית, צפוני)
ידוע גם כ: Kabyle, Taqbaylit
הקבילית (Taqbaylit, ⵜⴰⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵜ) היא אחת השפות הברבריות המדוברות ביותר והווריאנט הברברי הכתוב והמתוקנן ביותר, עם כ-6 מיליון דוברים באזור ההררי קבּיליה שבצפון אלג'יריה (טיזי אוזו, בג'איה, בואירה) ובקהילת התפוצה הגדולה בצרפת. התנועה התרבותית הברברית הקבילית עמדה בחזית המאבק הרחב יותר למען זכויות התמאזיע'ת, ובכלל זה התקוממות 'האביב הברברי' של 1980, שהובילה לכך שהתמאזיע'ת קיבלה מעמד של שפה לאומית ב-2002 ומעמד רשמי מלא לצד הערבית ב-2016. יש לה מסורת שבעל-פה עשירה (אוספיו של מולוד ממרי) וזירה ספרותית ומוזיקלית מודרנית ותוססת, ובהם מולוד פראעון והזמר אידיר.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בקבילית
מים
aman
/aman/
אש
times
/timəs/
שמש
iṭij
/itˤiʒ/
ירח
aggur
/aɡːuɾ/
כוכב
itri
/itri/
אמא
yemma
/jəmːa/
אבא
baba
/baba/
אני
nekk
/nəkː/
אתה
kečč
/kətʃː/
שם
isem
/isəm/
עין
tiṭ
/titˤ/
יד
afus
/afus/
לב
ul
/ul/
אהבה
tayri
/tajɾi/
עץ
ttejra
/tːəʒɾa/
בית
axxam
/aχːam/
כלב
aydi
/ajdi/
חתול
amcic
/amʃiʃ/
לאכול
ečč
/ətʃː/
לשתות
sew
/səw/
אחד
yiwen
/jiwən/
שתיים
sin
/sin/
שלום
azul
/azul/
תודה
tanemmirt
/tanəmːiɾt/
טוב
yelha
/jəlħa/
קוקייה
ṭikkuk
/tˤikˈkuk/
מחשב
aselkim
/asəlkim/
מקורות
- Ethnologue: kab
- Naït-Zerrad (2001) Grammaire du berbère contemporain (Kabyle)
- HCA — Haut Commissariat à l'Amazighité
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Afro-Asiatic (Berber, Northern) קשורות
| משמעות | קבילית | תמאזיגת אטלס המרכזי | תאשלחית | תמאזיגת מרוקאית תקנית | שאוויה | תאריפית | תמאשק (טוארג) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | aman /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | aman /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ |
| אש | times /timəs/ | ⵜⵉⵎⵙ /times/ | ⵜⵉⵎⵙⵉ /timsi/ | ⵜⵉⵎⵙⵙⵉ /timsːi/ | times /times/ | ⵜⵎⵙⵙⵉ /θmesːi/ | ⵜⵎⵙⵉ /təmsi/ |
| שמש | iṭij /itˤiʒ/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ittij /itːiʒ/ | ⵜⴼⵓⵢⵜ /θfujθ/ | ⵜⴰⴼⵓⴽ /tafuk/ |
| ירח | aggur /aɡːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːur/ | ayur /ajuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵓⵔ /ajor/ |
| כוכב | itri /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | itri /iθri/ | ⵉⵜⵔⵉ /iθri/ | ⴰⵜⵔⵉ /atri/ |
| אמא | yemma /jəmːa/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ima /ima/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | ⴰⵏⵏⴰ /anːa/ |
| אבא | baba /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | baba /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴰⴱⴱⴰ /abba/ |
| אני | nekk /nəkː/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | ⵏⴽⴽⵉ /nəkːi/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | nec /nətʃ/ | ⵏⵜⵛ /nətʃ/ | ⵏⴽⴽ /nækː/ |
| אתה | kečč /kətʃː/ | ⵛⴽⴽ /ʃəkː/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | cek /ʃək/ | ⵛⴽ /ʃək/ | ⴽⵢ /kæj/ |
| שם | isem /isəm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | ⵉⵙⵎ /ism/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | isem /isəm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | ⴻⵙⵎ /esæm/ |
| עין | tiṭ /titˤ/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | tiṭ /titˤ/ | ⵜⵉⵟ /θitˤ/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ |
| יד | afus /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | afus /afus/ | ⴼⵓⵙ /fus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ |
| לב | ul /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ul /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ |
| אהבה | tayri /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajri/ | tayri /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵔⴰ /tara/ |
| עץ | ttejra /tːəʒɾa/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /asəklu/ | aseklu /asekːlu/ | ⴰⵙⵖⴰⵔ /asʁaɾ/ | ⴰⵛⴽ /aʃək/ |
| בית | axxam /aχːam/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡəmːi/ | axxam /axːam/ | ⵜⴰⴷⴷⴰⵔⵜ /θadːaɾt/ | ⴻⵀⵏ /ehən/ |
| כלב | aydi /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | aydi /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ |
| חתול | amcic /amʃiʃ/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛⵛ /amutʃː/ | mucc /mutʃː/ | ⵎⵓⵛⵛ /mutʃː/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ |
| לאכול | ečč /ətʃː/ | ⵛⵛ /etʃː/ | ⵛⵛ /tʃː/ | ⵛⵛ /ətʃː/ | etš /etʃ/ | ⵜⵛ /etʃ/ | ⴽⵛ /əkʃ/ |
| לשתות | sew /səw/ | ⵙⵡ /səw/ | ⵙⵙⵓ /sːu/ | ⵙⵓ /su/ | su /su/ | ⵙⵓ /su/ | ⵙⵓ /əsu/ |
| אחד | yiwen /jiwən/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ijj /ijː/ | ⵉⵊⵊ /ijː/ | ⵉⵢⵏ /ijən/ |
| שתיים | sin /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | sen /sən/ | ⵜⵏⴰⵢⵏ /θnajən/ | ⵛⵛⵉⵏ /əʃːin/ |
| שלום | azul /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | azul /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⵎⴰ ⵜⵍⵍⴰ /ma təlːa/ |
| תודה | tanemmirt /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːirt/ | tanmirt /tanmiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ |
| טוב | yelha /jəlħa/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ighwdha /iʁʷða/ | ⵛⵏⵎⵓ /ʃenmu/ | ⵉⵀⵓⵙⵙⵏ /ihosːən/ |
| קוקייה | ṭikkuk /tˤikˈkuk/ | — | — | — | — | — | — |
| מחשב | aselkim /asəlkim/ | — | — | ⴰⵎⵙⵙⵓⴷⵙ /amsːuds/ | — | — | — |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.