jušen gisun
ג'ורצ'נית
טונגוסית > דרומי טונגוסית (אב קדמון of מנצ'ורית)
הג'ורצ'נית (jušen gisun) הייתה שפה טונגוסית של הג'ורצ'נים, מייסדי שושלת ג'ין (1115–1234) ואבות קדמוניים ישירים של המנצ'ורית. המקורות העיקריים הם מילון Nüzhen Yiyu מתקופת מינג (כ-900 מילים) ומילונו של ג'ין צ'יזונג (1984). התעתיק עוקב אחר שיטת קיין (1989); רשומות שאינן מתועדות מסומנות בקו מפריד.
היכן מדוברת
קריאות תווי האן בג'ורצ'נית
| תו | משמעות | קריאה | צורה | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | emu | /emu/ | |
| 二 | two | juwe | /dʑuwe/ | |
| 三 | three | ilan | /ilan/ | |
| 四 | four | duin | /duin/ | |
| 五 | five | sunja | /sundʑa/ | |
| 六 | six | ninggun | /niŋɡun/ | |
| 七 | seven | nadan | /nadan/ | |
| 八 | eight | jakūn | /dʑakɯn/ | |
| 九 | nine | uyun | /ujun/ | |
| 十 | ten | juwan | /dʑuwan/ | |
| 日 | sun | šun | /ʃun/ | |
| 月 | moon | biya | /bija/ | |
| 山 | mountain | alin | /alin/ | |
| 水 | water | muke | /muke/ | |
| 火 | fire | tuwa | /tuwa/ | |
| 木 | tree | moo | /moː/ | |
| 土 | soil | boihon | /boixon/ | |
| 天 | sky | abka | /abka/ | |
| 地 | ground | na | /na/ | |
| 海 | sea | mederi | /mederi/ | |
| 龍 | dragon | muduri | /muduri/ | |
| 虎 | tiger | tasha | /taʃa/ | |
| 犬 | dog | indahūn | /indaxɯn/ | |
| 馬 | horse | morin | /morin/ | |
| 鳥 | bird | gasha | /ɡaʃa/ | |
| 魚 | fish | nimaha | /nimaxa/ | |
| 牛 | ox | ihan | /ixan/ | |
| 羊 | sheep | honin | /xonin/ | |
| 人 | person | niyalma | /njalma/ | |
| 手 | hand | gala | /ɡala/ | |
| 足 | foot | bethe | /betxe/ | |
| 目 | eye | yasa | /jasa/ | |
| 耳 | ear | šan | /ʃan/ | |
| 口 | mouth | angga | /aŋɡa/ | |
| 頭 | head | uju | /udʑu/ | |
| 心 | heart | niyaman | /niaman/ | |
| 血 | blood | senggi | /səŋɡi/ | |
| 肉 | meat | yali | /jali/ | |
| 上 | up | dele | /dələ/ | |
| 下 | down | fejile | /fəjilə/ | |
| 中 | middle | dulin | /dulin/ | |
| 央 | center | dulimbai | /dulimbai/ | |
| 左 | left | hashū | /haʃɯ/ | |
| 右 | right | ici | /itɕi/ | |
| 東 | east | dergi | /dərɡi/ | |
| 西 | west | wargi | /warɡi/ | |
| 南 | south | julergi | /dʑulərɡi/ | |
| 北 | north | amargi | /amarɡi/ | |
| 行 | go | yabu- | /jabu-/ | |
| 来 | come | ji- | /dʑi-/ | |
| 去 | leave | gene- | /ɡənə-/ | |
| 見 | see | sabu- | /sabu-/ | |
| 聞 | hear | donji- | /dondʑi-/ | |
| 食 | eat | je- | /dʑe-/ | |
| 飲 | drink | omi- | /omi-/ | |
| 走 | run | suju- | /sudʑu-/ | |
| 坐 | sit | te- | /te-/ | |
| 立 | stand | ili- | /ili-/ |
מקורות
- Kane, Daniel. The Sino-Jurchen Vocabulary of the Bureau of Interpreters. Indiana University, 1989.
- 女真譯語 (Nüzhen Yiyu), Ming Bureau of Translators / Bureau of Interpreters, c. 1500.
- 金啟孮 (Jin Qizong). 女真文辭典 (Dictionary of the Jurchen Script). Wenwu Press, Beijing, 1984.
- Grube, Wilhelm. Die Sprache und Schrift der Jučen. Leipzig, 1896.
- Wiktionary: Jurchen language entries (cross-checked against Kane and 女真譯語).
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Tungusic (Jurchen-Manchu) קשורות
| משמעות | ג'ורצ'נית | מנצ'ורית | סיבית | נאנאית | ח'יתאנית | אודגית | אוונית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | muke /muke/ | ᠮᡠᡴᡝ /mukə/ | ᠮᡠᡴᡝ /mukə/ | муэ /mue/ | muri /muri/ | уй /uj/ | мӯ /muː/ |
| אש | tuwa /tuwa/ | ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/ | ᡨᡠᠸᠠ /tuwa/ | това /tova/ | niár /niar/ | тогбо /toɡbo/ | тоог /toːɡ/ |
| שמש | šun /ʃun/ | ᡧᡠᠨ /ʃun/ | ᠰᡠᠨ /sun/ | сиун /siun/ | 𘲺 /nair/ | даигаси /daiɡasi/ | нөлтэн /nølten/ |
| ירח | biya /bija/ | ᠪᡳᠶᠠ /bija/ | ᠪᡳᠶᠠ /bija/ | биа /bia/ | 𘭧 /sair/ | биа /bia/ | бяг /bjaɡ/ |
| כוכב | usiha /usixa/ | ᡠᠰᡳᡥᠠ /usiˈχa/ | ᡠᠰᡳᡥᠠ /usˈχa/ | хосякта /xoˈsʲakta/ | od /od/ | ваикта /ˈwaikta/ | осикат /oˈsikat/ |
| אמא | eme /eme/ | ᡝᠨᡳᠶᡝ /ənijə/ | ᡝᠨᡞᠶᡝ /ənije/ | энин /enin/ | eme /eme/ | энэ /ene/ | эньэн /eɲen/ |
| אבא | ama /ama/ | ᠠᠮᠠ /ama/ | ᠠᠮᠠ /ama/ | ама /ama/ | ai /ai/ | амэ /amə/ | аман /aman/ |
| אני | bi /bi/ | ᠪᡳ /bi/ | ᠪᡳ /bi/ | ми /mi/ | bi /bi/ | би /bi/ | би /bi/ |
| אתה | si /ʃi/ | ᠰᡳ /si/ | ᠰᡳ /ɕi/ | си /si/ | ši /ʃi/ | си /si/ | хи /hiː/ |
| שם | gebu /gəbu/ | ᡤᡝᠪᡠ /ɡəbu/ | ᡤᡝᠪᡠ /ɡəˈvu/ | гэрбу /gərˈbu/ | niru /niru/ | гэгбэ /gəgˈbə/ | гэрбэ /gərˈbə/ |
| עין | yasa /jasa/ | ᠶᠠᠰᠠ /jasa/ | ᠶᠠᠰᠠ /jasa/ | насал /nasal/ | nït /nit/ | яа /jaː/ | яса /jasa/ |
| יד | gala /ɡala/ | ᡤᠠᠯᠠ /ɡala/ | ᡤᠠᠯᠠ /ɡala/ | нгала /ŋala/ | ɣar /ɣar/ | нала /nala/ | нгал /ŋal/ |
| לב | niyaman /nijaman/ | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ /nijaman/ | ᠨᡳᠶᠠᠮᠠᠨ /nijaman/ | миаван /miavan/ | niyàmen /nijamen/ | миаван /miavan/ | мяван /mjavan/ |
| אהבה | gosi /ɡosi/ | ᡥᠠᡳᡵᠠᠮᠪᡳ /xairambi/ | ᠴᡳᠯᡨᡠᠮᠪᡳ /tʃiltumbi/ | эйини /ejini/ | nasun /nasun/ | чисанай /tʃisanaj/ | аякан /ajakan/ |
| עץ | mo /mo/ | ᠮᠣᠣ /moː/ | ᠮᠣᠯᠣ /molo/ | мо /mo/ | mau /mau/ | мо /mo/ | мо /mo/ |
| בית | boo /boː/ | ᠪᠣᠣ /boː/ | ᠪᠣᠣ /boː/ | дё /dʒo/ | boo /boː/ | дзугди /dzuɡdi/ | дьу /dʒu/ |
| כלב | indahǔn /indahuːn/ | ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨ /indaxuːn/ | ᡳᠨᡩᠠᡥᡡᠨ /indaxun/ | инда /inda/ | 𘰕𘯛 /niaqan/ | инай /inaj/ | нгин /ŋin/ |
| חתול | kesike /kesike/ | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ /kəsikə/ | ᡴᡝᠰᡳᡴᡝ /kəsikə/ | коси /kosi/ | — /—/ | кошк /koʃk/ | кошка /koʂka/ |
| לאכול | jefu /dʒefu/ | ᠵᡝᠮᠪᡳ /dʒəmbi/ | ᠵᡝᠮᠪᡞ /dʒəmbi/ | депу /depu/ | idi /idi/ | джевэ /dʒevə/ | дьэб /dʒeb/ |
| לשתות | omi /omi/ | ᠣᠮᡳᠪᡳ /omibi/ | ᠣᠮᡳᠪᡞ /omibi/ | омичи /omitʃi/ | umi /umi/ | омимэ /omimə/ | ум /um/ |
| אחד | emu /emu/ | ᠡᠮᡠ /əmu/ | ᡝᠮᡠ /əmu/ | эмун /emun/ | 𘬣 /omsu/ | омо /omo/ | омэн /omen/ |
| שתיים | juwe /dʑuwə/ | ᠵᡠᠸᡝ /dʒuwə/ | ᠵᡠᠸᡝ /dʒuə/ | дюэр /dʒuˈər/ | jur /dʒuːr/ | дюэ /dʒuˈə/ | дёр /dʲoːr/ |
| שלום | — /—/ | ᠰᡳ ᠰᠠᡳᠨ /si sain/ | ᠨᡳᠩᡤᡝ ᠰᠠᡳᠨ /niŋɡe sain/ | банди-банди /bandi bandi/ | — /—/ | бандиба /bandiba/ | дорова /dorova/ |
| תודה | — /—/ | ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ /banixa/ | ᠪᠠᠨᡳᡥᠠ /banixa/ | банихан /banihan/ | — /—/ | нюхча /ɲuxtʃa/ | пасиба /pasiba/ |
| טוב | sain /sain/ | ᠰᠠᡳᠨ /sain/ | ᠰᠠᡳᠨ /sain/ | ая /aja/ | sayïn /sajin/ | ая /aja/ | ай /aj/ |
עמוד 1/4
השוואת קריאות האן
בהשוואה לשפות Tungusic > Southern Tungusic (ancestor of Manchu) קשורות
| תו | ג'ורצ'נית | מנצ'ורית | סיבית | פרוטו טונגוסית | פרוטו מונגולי | ח'יתאנית | סינו-יפנית עתיקה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | emu /emu/ | emu /emu/ | emu /əmu/ | *əmun /*əmun/ | *nigen /*niɡen/ | om /əm/ | iti /iti/ |
| 二 | juwe /dʑuwe/ | juwe /dʒuwə/ | juwe /dʑuwə/ | *dʒuər /*dʒuər/ | *qoyar /*qojar/ | jur /dʒur/ | ni /ɲi/ |
| 三 | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *ilan /*ilan/ | *gurba(n) /*gurban/ | gur /ɡur/ | sam /sam/ |
| 四 | duin /duin/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *dügin /*dyɡin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | dur /dur/ | si /ɕi/ |
| 五 | sunja /sundʑa/ | sunja /sundʒa/ | sunja /sundʑa/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | *tabu(n) /*tabun/ | tau /tau/ | go /ŋo/ |
| 六 | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɢun/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | nil /nil/ | roku /roku/ |
| 七 | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *nadan /*nadan/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | dalu /dalu/ | siti /ɕiti/ |
| 八 | jakūn /dʑakɯn/ | jakūn /dʒakʰuːn/ | jakūn /dʑakɯn/ | *dʒapkun /*dʒapkun/ | *nayima(n) /*najiman/ | naim /naim/ | pati /pati/ |
| 九 | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *xəgün /*xəɡyn/ | *yersü(n) /*jersyn/ | isen /isen/ | kiu /kiu/ |
| 十 | juwan /dʑuwan/ | juwan /dʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | *dʒuwan /*dʒuwan/ | *harba(n) /*harban/ | par /par/ | zipu /ʑipu/ |
| 日 | šun /ʃun/ | šun /ʃun/ | šun /ɕun/ | *siun /*siun/ | *naran /*naran/ | nair /nair/ | niti /ɲiti/ |
| 月 | biya /bija/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *bēga /*beːɡa/ | *sara(n) /*saran/ | sair /sair/ | gwati /ŋwati/ |
| 山 | alin /alin/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *xada /*xada/ | *agula /*aɣula/ | ula /ʊla/ | san /san/ |
| 水 | muke /muke/ | muke /mukə/ | muke /mutɕə/ | *mū /*muː/ | *usu(n) /*usun/ | us /ʊs/ | swi /swi/ |
| 火 | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *tōga /*toːɡa/ | *gal /*ɡal/ | gal /ɡal/ | kwa /kwa/ |
| 木 | moo /moː/ | moo /moː/ | moo /mɔː/ | *mō /*moː/ | *modu(n) /*modun/ | — | moku /moku/ |
| 土 | boihon /boixon/ | boihon /bojxon/ | boihon /bɔiʁɔn/ | *na /*na/ | *sirui /*siruj/ | — | do /do/ |
| 天 | abka /abka/ | abka /abka/ | abka /apka/ | *abka /*abka/ | *teŋri /*teŋri/ | teŋri /tʰeŋri/ | ten /ten/ |
| 地 | na /na/ | na /na/ | na /na/ | *na /*na/ | *gajar /*ɡadʒar/ | — | di /di/ |
| 海 | mederi /mederi/ | mederi /medəri/ | mederi /mədəri/ | *lāmu /*laːmu/ | *dalai /*dalaj/ | — | kai /kai/ |
| 龍 | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | muduri /muduri/ | — | — | — | riu /riu/ |
| 虎 | tasha /taʃa/ | tasha /taʃa/ | tasha /taɕa/ | — | — | — | ko /ko/ |
| 犬 | indahūn /indaxɯn/ | indahūn /indaxuːn/ | indahūn /indaʁun/ | *ŋinda /*ŋinda/ | *noxai /*noxaj/ | — | ken /ken/ |
| 馬 | morin /morin/ | morin /morin/ | morin /mɔrin/ | *murin /*murin/ | *mori(n) /*morin/ | morin /morin/ | me /me/ |
| 鳥 | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɢaɕa/ | *gasa /*ɡasa/ | *sibawun /*sibaʊn/ | — | teu /teu/ |
| 魚 | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaʁa/ | *nimaka /*nimaka/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | — | go /ŋo/ |
| 牛 | ihan /ixan/ | ihan /ixan/ | ihan /iʁan/ | *xuker /*xuker/ | *hüker /*hyker/ | — | gu /ŋu/ |
| 羊 | honin /xonin/ | honin /xonin/ | honin /χɔnin/ | — | *honi(n) /*honin/ | — | yau /jau/ |
| 人 | niyalma /njalma/ | niyalma /njalma/ | niyalma /ɲalma/ | *niama /*niama/ | *kümün /*kymyn/ | küü /kʰuː/ | nin /ɲin/ |
| 手 | gala /ɡala/ | gala /ɡala/ | gala /ɢala/ | *ŋāla /*ŋaːla/ | *gar /*ɡar/ | — | syu /ɕu/ |
| 足 | bethe /betxe/ | bethe /bətxə/ | bethe /bətxə/ | *bəgdi /*bəɡdi/ | *köl /*kœl/ | — | soku /soku/ |
| 目 | yasa /jasa/ | yasa /jasa/ | yasa /jaza/ | *jāsa /*jaːsa/ | *nidün /*nidyn/ | — | moku /moku/ |
| 耳 | šan /ʃan/ | šan /ʃan/ | šan /ɕan/ | *sēn /*seːn/ | *cikin /*tʃikin/ | — | ni /ɲi/ |
| 口 | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɢa/ | *amŋa /*amŋa/ | *aman /*aman/ | — | kou /kou/ |
| 頭 | uju /udʑu/ | uju /udʒu/ | uju /udʑu/ | *dil /*dil/ | *terixün /*terixyn/ | — | tou /tou/ |
| 心 | niyaman /niaman/ | niyaman /njaman/ | niyaman /ɲaman/ | *mēwan /*meːwan/ | *jirüken /*dʒiryken/ | — | sim /ɕim/ |
| 血 | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɣi/ | *sēksə /*seːksə/ | *cisu(n) /*tʃisun/ | — | keti /keti/ |
| 肉 | yali /jali/ | yali /jali/ | yali /jali/ | *uldʒə /*uldʒə/ | *mika(n) /*mikan/ | — | niku /ɲiku/ |
| 上 | dele /dələ/ | dele /dələ/ | dele /dələ/ | *ugi /*uɡi/ | *degere /*deɡere/ | — | zyau /ʑau/ |
| 下 | fejile /fəjilə/ | fejile /fədʒilə/ | fejile /fədʑilə/ | *xərgi /*xərɡi/ | *doxora /*doxora/ | — | ge /ŋe/ |
| 中 | dulin /dulin/ | dulimba /dulimba/ | dulimba /dulimba/ | *dulin /*dulin/ | *dumda /*dumda/ | — | tyuu /tʲuu/ |
| 央 | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | *dulin /*dulin/ | — | — | au /au/ |
| 左 | hashū /haʃɯ/ | hashū /xaʃuː/ | hashū /χaɕu/ | *dʒəgün /*dʒəɡyn/ | *jegün /*dʒeɡyn/ | — | sa /sa/ |
| 右 | ici /itɕi/ | ici /itʃi/ | ici /itɕi/ | *aŋān /*aŋaːn/ | *baragun /*baraɣun/ | — | u /u/ |
| 東 | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | dergi /dərɡi/ | — | *jegün /*dʒeɡyn/ | — | tou /tou/ |
| 西 | wargi /warɡi/ | wargi /warɡi/ | wargi /warɡi/ | — | *baragun /*baraɣun/ | — | sai /sai/ |
| 南 | julergi /dʑulərɡi/ | julergi /dʒulərɡi/ | julergi /dʑulərɡi/ | — | *emüne /*emyne/ | — | nam /nam/ |
| 北 | amargi /amarɡi/ | amargi /amarɡi/ | amargi /amarɡi/ | — | *hoyitu /*hojitu/ | — | poku /poku/ |
| 行 | yabu- /jabu-/ | yabumbi /jabumbi/ | yabumbi /jawum/ | *jabu- /*jabu-/ | *yabu- /*jabu-/ | — | gyau /ŋʲau/ |
| 来 | ji- /dʑi-/ | jimbi /dʒimbi/ | jimbi /dʑim/ | *əmə- /*əmə-/ | *ire- /*ire-/ | — | rai /rai/ |
| 去 | gene- /ɡənə-/ | genembi /ɡənəmbi/ | genembi /ɡənəm/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | *od- /*od-/ | — | ko /ko/ |
| 見 | sabu- /sabu-/ | sabumbi /sabumbi/ | sabumbi /sabum/ | *ičə- /*itʃə-/ | *üje- /*ydʒe-/ | — | ken /ken/ |
| 聞 | donji- /dondʑi-/ | donjimbi /dondʒimbi/ | donjimbi /dɔndʑim/ | *dōldi- /*doːldi-/ | *sonos- /*sonos-/ | — | mon /mon/ |
| 食 | je- /dʑe-/ | jembi /dʒəmbi/ | jembi /dʑəm/ | *dʒəp- /*dʒəp-/ | *ide- /*ide-/ | — | ziki /ʑiki/ |
| 飲 | omi- /omi-/ | omimbi /omimbi/ | omimbi /ɔmim/ | *umī- /*umiː-/ | *uxu- /*uxu-/ | — | on /on/ |
| 走 | suju- /sudʑu-/ | sujumbi /sudʒumbi/ | sujumbi /sudʑum/ | *tuksa- /*tuksa-/ | *güyü- /*ɡyjy-/ | — | sou /sou/ |
| 坐 | te- /te-/ | tembi /təmbi/ | tembi /təm/ | *təgə- /*təɡə-/ | *saxu- /*saxu-/ | — | za /za/ |
| 立 | ili- /ili-/ | ilimbi /ilimbi/ | ilimbi /ilim/ | *ili- /*ili-/ | *bos- /*bos-/ | — | ripu /ripu/ |
עמוד 1/6
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.