Tamaceq
Tamasheq (Touareg)
Afro-asiatique (Berbère, Tuareg)
Aussi appelé: Tamasheq, Tuareg, Touareg
Le tamasheq / touareg (tamacheq, ⵜⴰⵎⴰⵛⴰⵇ) est l'ensemble dialectal berbère du peuple touareg du Sahara — Mali, Niger, Algérie, Libye, Burkina Faso — comptant ~1,2 M de locuteurs. Plusieurs macro-variétés existent (tamasheq au Mali, tamajaq au Niger, tamahaq en Algérie-Libye, tawellemmet, tayert). Les Touaregs sont uniques parmi les Berbères pour le maintien actif de l'écriture historique tifinagh — un abjad consonantique descendant des anciennes inscriptions libyco-berbères — transmise traditionnellement par les femmes dans la société touarègue matrilinéaire. Célèbres pour les emblématiques Kel Tagelmoust voilés d'indigo (« hommes du voile »), le pastoralisme chamelier nomade à travers le Sahara, et les mouvements d'indépendance de l'Azawad menés par les Touaregs au nord du Mali après 2012.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Tamasheq (Touareg)
Eau
ⴰⵎⴰⵏ
/aman/
Feu
ⵜⵎⵙⵉ
/təmsi/
Soleil
ⵜⴰⴼⵓⴽ
/tafuk/
Lune
ⴰⵢⵓⵔ
/ajor/
Étoile
ⴰⵜⵔⵉ
/atri/
Mère
ⴰⵏⵏⴰ
/anːa/
Père
ⴰⴱⴱⴰ
/abba/
Je
ⵏⴽⴽ
/nækː/
Tu
ⴽⵢ
/kæj/
Nom
ⴻⵙⵎ
/esæm/
Œil
ⵜⵉⵟⵟ
/titˤː/
Main
ⴰⴼⵓⵙ
/afus/
Cœur
ⵓⵍ
/ul/
Amour
ⵜⴰⵔⴰ
/tara/
Arbre
ⴰⵛⴽ
/aʃək/
Maison
ⴻⵀⵏ
/ehən/
Chien
ⴰⵢⴷⵉ
/ajdi/
Chat
ⴰⵎⵓⵛ
/amuʃ/
Manger
ⴽⵛ
/əkʃ/
Boire
ⵙⵓ
/əsu/
Un
ⵉⵢⵏ
/ijən/
Deux
ⵛⵛⵉⵏ
/əʃːin/
Bonjour
ⵎⴰ ⵜⵍⵍⴰ
/ma təlːa/
Merci
ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ
/tanəmːiɾt/
Bon
ⵉⵀⵓⵙⵙⵏ
/ihosːən/
Sources
- Ethnologue: tmh
- Heath (2005) A Grammar of Tamashek (Tuareg of Mali)
- Sudlow (2001) The Tamasheq of North-East Burkina Faso
Mots comparés
Comparé aux langues Afro-Asiatic (Berber, Tuareg) apparentées
| Sens | Tamasheq (Touareg) | Amazighe standard marocain | Tachelhit | Tamazight de l'Atlas central | Kabyle | Tarifit | Chaoui |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | aman /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | aman /aman/ |
| Feu | ⵜⵎⵙⵉ /təmsi/ | ⵜⵉⵎⵙⵙⵉ /timsːi/ | ⵜⵉⵎⵙⵉ /timsi/ | ⵜⵉⵎⵙ /times/ | times /timəs/ | ⵜⵎⵙⵙⵉ /θmesːi/ | times /times/ |
| Soleil | ⵜⴰⴼⵓⴽ /tafuk/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | iṭij /itˤiʒ/ | ⵜⴼⵓⵢⵜ /θfujθ/ | ittij /itːiʒ/ |
| Lune | ⴰⵢⵓⵔ /ajor/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːur/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | aggur /aɡːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ayur /ajuɾ/ |
| Étoile | ⴰⵜⵔⵉ /atri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | itri /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /iθri/ | itri /iθri/ |
| Mère | ⴰⵏⵏⴰ /anːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | yemma /jəmːa/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | ima /ima/ |
| Père | ⴰⴱⴱⴰ /abba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | baba /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | baba /baba/ |
| Je | ⵏⴽⴽ /nækː/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | ⵏⴽⴽⵉ /nəkːi/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | nekk /nəkː/ | ⵏⵜⵛ /nətʃ/ | nec /nətʃ/ |
| Tu | ⴽⵢ /kæj/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⵛⴽⴽ /ʃəkː/ | kečč /kətʃː/ | ⵛⴽ /ʃək/ | cek /ʃək/ |
| Nom | ⴻⵙⵎ /esæm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | ⵉⵙⵎ /ism/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | isem /isəm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | isem /isəm/ |
| Œil | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | tiṭ /titˤ/ | ⵜⵉⵟ /θitˤ/ | tiṭ /titˤ/ |
| Main | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | afus /afus/ | ⴼⵓⵙ /fus/ | afus /afus/ |
| Cœur | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ul /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ul /ul/ |
| Amour | ⵜⴰⵔⴰ /tara/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajri/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | tayri /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | tayri /tajɾi/ |
| Arbre | ⴰⵛⴽ /aʃək/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /asəklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ttejra /tːəʒɾa/ | ⴰⵙⵖⴰⵔ /asʁaɾ/ | aseklu /asekːlu/ |
| Maison | ⴻⵀⵏ /ehən/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡəmːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | axxam /aχːam/ | ⵜⴰⴷⴷⴰⵔⵜ /θadːaɾt/ | axxam /axːam/ |
| Chien | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | aydi /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | aydi /ajdi/ |
| Chat | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛⵛ /amutʃː/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | amcic /amʃiʃ/ | ⵎⵓⵛⵛ /mutʃː/ | mucc /mutʃː/ |
| Manger | ⴽⵛ /əkʃ/ | ⵛⵛ /ətʃː/ | ⵛⵛ /tʃː/ | ⵛⵛ /etʃː/ | ečč /ətʃː/ | ⵜⵛ /etʃ/ | etš /etʃ/ |
| Boire | ⵙⵓ /əsu/ | ⵙⵓ /su/ | ⵙⵙⵓ /sːu/ | ⵙⵡ /səw/ | sew /səw/ | ⵙⵓ /su/ | su /su/ |
| Un | ⵉⵢⵏ /ijən/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | yiwen /jiwən/ | ⵉⵊⵊ /ijː/ | ijj /ijː/ |
| Deux | ⵛⵛⵉⵏ /əʃːin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | sin /sin/ | ⵜⵏⴰⵢⵏ /θnajən/ | sen /sən/ |
| Bonjour | ⵎⴰ ⵜⵍⵍⴰ /ma təlːa/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | azul /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | azul /azul/ |
| Merci | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːirt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | tanemmirt /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ | tanmirt /tanmiɾt/ |
| Bon | ⵉⵀⵓⵙⵙⵏ /ihosːən/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | yelha /jəlħa/ | ⵛⵏⵎⵓ /ʃenmu/ | ighwdha /iʁʷða/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.