Jaqaru aru
Jaqaru
aymara
Le jaqaru (Jaqi aru, « langue du peuple ») est l'une des deux langues vivantes de la famille aymara (l'autre étant l'aymara, ay), avec laquelle il partage environ 30 % de son vocabulaire et de nombreux traits grammaticaux (occlusives éjectives, agglutination riche en suffixes, marquage de l'évidentialité). Parlé presque exclusivement dans le petit district montagneux de Tupe, dans la province de Yauyos de la région de Lima, au Pérou, avec un infime vestige dans la localité voisine de Cachuy. Gravement menacé : la plupart des locuteurs plus jeunes sont passés à l'espagnol ; l'UNESCO le classe comme sérieusement en danger. La séparation entre le jaqaru et l'aymara est estimée à environ 1 500-2 000 ans, ce qui les rend à peu près aussi différents que les langues romanes.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Jaqaru
Eau
uma
/uma/
Feu
nina
/nina/
Soleil
inti
/inti/
Lune
phaxshi
/pʰaχʃi/
Étoile
wara
/waɾa/
Mère
mama
/mama/
Père
awki
/awki/
Je
naya
/naja/
Tu
juma
/huma/
Nom
suti
/suti/
Œil
nayra
/najɾa/
Main
ampara
/ampaɾa/
Cœur
chuyma
/tʃujma/
Amour
munasiña
/munasiɲa/
Arbre
qhura
/qʰuɾa/
Maison
uta
/uta/
Chien
anu
/anu/
Chat
phishi
/pʰiʃi/
Manger
mankaña
/mankaɲa/
Boire
umaña
/umaɲa/
Un
maya
/maja/
Deux
paya
/paja/
Bonjour
kamishti
/kamiʃti/
Merci
yuspaa
/juspaː/
Bon
shuma
/ʃuma/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Aymaran apparentées
| Sens | Jaqaru | Aymara | Quechua classique | Quechua | Quechua cuzqueño | Guambien | Quechua ayacuchano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | uma /uma/ | uma /uma/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| Feu | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Soleil | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| Lune | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| Étoile | wara /waɾa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | kualøm /kwalʌm/ | quyllur /ˈqojʎur/ |
| Mère | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Père | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| Je | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | na /na/ | ñuqa /ˈɲoqa/ |
| Tu | juma /huma/ | juma /huma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | ñui /ɲui/ | qam /qam/ |
| Nom | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | wetø /wetʌ/ | suti /ˈsuti/ |
| Œil | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| Main | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| Cœur | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| Amour | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| Arbre | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| Maison | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| Chien | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| Chat | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| Manger | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| Boire | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| Un | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| Deux | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | pa /pa/ | iskay /ˈiskaj/ |
| Bonjour | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| Merci | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| Bon | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.