Ixil
Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan)
L'ixil est une langue maya du sous-groupe mam, parlée dans les monts Cuchumatanes au nord-ouest du Guatemala, dans les trois villes de Nebaj, Chajul et San Juan Cotzal, formant le « Triangle Ixil ». Les Ixil ont été parmi les communautés les plus durement frappées par la guerre civile guatémaltèque (1960-1996); environ 8 % de la population ixil fut tuée au début des années 1980 lors du génocide sous le général Ríos Montt — condamné en 2013 pour génocide contre les Ixil (verdict annulé mais condamnation historiquement confirmée). Trois principales variétés: Nebaj (la mieux documentée), Chajul et Cotzal. Alignement ergatif-absolutif avec morphologie verbale aspectuelle complexe.
Où elle est parlée
20 mots essentiels en Ixil
Eau
aʼ
/aʔ/
Feu
tzaʼ
/tsaʔ/
Soleil
qʼii
/qʼiː/
Lune
ich
/itʃ/
Mère
naʼ
/naʔ/
Père
baʼ
/baʔ/
Manger
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Boire
ucha
/utʃa/
Amour
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Cœur
vatzʼ
/vatsʼ/
Arbre
tze
/tse/
Maison
kabʼal
/kaɓal/
Chien
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Chat
mees
/meːs/
Main
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Œil
vusal
/vusal/
Bonjour
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Merci
tantixh
/tantiʃ/
Un
jun
/hun/
Bon
utzʼ
/utsʼ/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan) apparentées
| Sens | Ixil | Uspantèque | kʼicheʼ | Cakchiquel | Aguacatèque | qʼeqchiʼ | mam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ |
| Feu | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | xam /ʃam/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ |
| Soleil | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | saqʼe /saqʼe/ | qʼij /qʼih/ |
| Lune | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | poo /poː/ | xjaw /ʃaw/ |
| Mère | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | teʼ /teʔ/ | naa /naː/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ |
| Père | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tataʼ /tataʔ/ | mam /mam/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Manger | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | waʼin /waʔin/ | wii /wiː/ | taawaʼ /tawaʔ/ | waan /waːn/ |
| Boire | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | kumun /kumun/ | uuk /uːk/ | ukʼ /ukʼ/ | kʼaan /kʼaːn/ |
| Amour | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼoh/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | xajan /ʃahan/ | rahok /rahok/ | oqxan /oqʃan/ |
| Cœur | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | anima /anima/ | kʼuum /kʼuːm/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | anma /anma/ |
| Arbre | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ |
| Maison | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | jay /xaj/ | nya /ɲa/ | ochoch /otʃotʃ/ | jaa /haː/ |
| Chien | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼyan /tʃʼjan/ |
| Chat | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mes /mes/ | wiix /wiːʃ/ |
| Main | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼab /qʼab/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ |
| Œil | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | witz /wits/ |
| Bonjour | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | kʼamta /kʼamta/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ |
| Merci | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | matyox /matjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | bantyox /bantjoʃ/ | chjonte /tʃhonte/ |
| Un | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Bon | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | us /us/ | banix /baniʃ/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.