Ixil
maya (mam, grand mam — ixil)
L'ixil est une langue maya du groupe mam, parlée dans les montagnes des Cuchumatanes au nord-ouest du Guatemala, dans les trois villes de Nebaj, Chajul et San Juan Cotzal, connues sous le nom de « Triangle ixil ». Les Ixils comptèrent parmi les communautés les plus durement visées durant la guerre civile guatémaltèque (1960-1996) ; environ 5,5 % de la population ixil fut tuée lors du génocide du début des années 1980 sous le général Ríos Montt — condamné en 2013 pour génocide contre les Ixils (verdict annulé, mais condamnation historiquement confirmée). Trois variétés principales : Nebaj (la mieux documentée), Chajul et Cotzal. Alignement ergatif-absolutif, morphologie verbale aspectuelle complexe.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Ixil
Eau
aʼ
/aʔ/
Feu
tzaʼ
/tsaʔ/
Soleil
qʼii
/qʼiː/
Lune
ich
/itʃ/
Étoile
chumiil
/tʃumiːl/
Mère
naʼ
/naʔ/
Père
baʼ
/baʔ/
Je
in
/in/
Tu
axh
/aʃ/
Nom
bʼii
/ɓiː/
Œil
vusal
/vusal/
Main
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Cœur
vatzʼ
/vatsʼ/
Amour
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Arbre
tze
/tse/
Maison
kabʼal
/kaɓal/
Chien
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Chat
mees
/meːs/
Manger
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Boire
ucha
/utʃa/
Un
jun
/hun/
Deux
kaʼvaʼl
/kaʔʋaʔl/
Bonjour
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Merci
tantixh
/tantiʃ/
Bon
utzʼ
/utsʼ/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan) apparentées
| Sens | Ixil | Uspantèque | Kʼicheʼ | Aguacatèque | Cakchiquel | Qʼeqchiʼ | Q'anjob'al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | aʼ /aʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ |
| Feu | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ |
| Soleil | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼix/ | saqʼe /saqʼe/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ |
| Lune | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | ikʼ /ikʼ/ | poo /poː/ | ixaw /iʃaw/ |
| Étoile | chumiil /tʃumiːl/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chahim /tʃahim/ | txʼumel /tʂʼumel/ |
| Mère | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | naa /naː/ | teʼ /teʔ/ | naʼ /naʔ/ | mim /mim/ |
| Père | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tataʼ /tataʔ/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Je | in /in/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ | rïn /rɨn/ | laʼin /laʔin/ | ayin /ʔajin/ |
| Tu | axh /aʃ/ | at /at/ | at /at/ | naʼ /naʔ/ | rat /rat/ | laʼat /laʔat/ | hach /hatʃ/ |
| Nom | bʼii /ɓiː/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼi /ɓi/ |
| Œil | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | sat /sat/ |
| Main | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼab /qʼab/ |
| Cœur | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuum /kʼuːm/ | k'u'x /kʼuʔʃ/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼulul /kʼulul/ |
| Amour | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | xajan /ʃahan/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahok /rahok/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ |
| Arbre | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Maison | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | nya /ɲa/ | jay /xaj/ | ochoch /otʃotʃ/ | na /na/ |
| Chien | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Chat | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mes /mes/ | mes /mes/ |
| Manger | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | wii /wiː/ | waʼin /waʔin/ | taawaʼ /tawaʔ/ | lo /lo/ |
| Boire | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | uuk /uːk/ | kumun /kumun/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ |
| Un | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Deux | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | quiib' /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Bonjour | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | kʼamta /kʼamta/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | kawal /kawal/ |
| Merci | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | matyox /matjoʃ/ | bantyox /bantjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ |
| Bon | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | utz /uts/ | us /us/ | watxʼ /watʃʼ/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.