中原音韻
mandarin Yuan
Sinitic > Mandarin (Early)
Reconstruction de la phonologie de la koinè du chinois septentrional sous les Yuan, telle qu'enregistrée dans le 'Zhōngyuán Yīnyùn' (中原音韻, 1324), compilé par Zhou Deqing comme guide de rimes pour le sanqu et le zaju. Le ton entrant (入聲) est déjà perdu et redistribué entre les trois tons ouverts ; le ton plat se scinde en yin et yang ; le système à 19 initiales, 19 finales et 4 tons est structurellement proche du mandarin moderne, tout en conservant la coda nasale bilabiale -m, l'initiale v- (微) et les voyelles apicales ɿ/ʅ — le plus ancien témoignage systématique de l'histoire du mandarin.
Où elle est parlée
Lectures des caractères han en mandarin Yuan
| Caractère | Sens | Lecture | Forme | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | i3 | /i˨˩˦/ | |
| 二 | two | ʐï4 | /ʐʅ˥˩/ | |
| 三 | three | sam1 | /sam˥/ | |
| 四 | four | sï4 | /sɿ˥˩/ | |
| 五 | five | u3 | /u˨˩˦/ | |
| 六 | six | lieu4 | /liəu˥˩/ | |
| 七 | seven | tshi3 | /tsʰi˨˩˦/ | |
| 八 | eight | pa3 | /pa˨˩˦/ | |
| 九 | nine | kieu3 | /kiəu˨˩˦/ | |
| 十 | ten | ʂï2 | /ʂʅ˧˥/ | |
| 日 | sun | ʐï4 | /ʐʅ˥˩/ | |
| 月 | moon | ye4 | /yɛ˥˩/ | |
| 山 | mountain | ʂan1 | /ʂan˥/ | |
| 水 | water | ʂuei3 | /ʂuei˨˩˦/ | |
| 火 | fire | xuo3 | /xuɔ˨˩˦/ | |
| 木 | tree | mu4 | /mu˥˩/ | |
| 土 | soil | thu3 | /tʰu˨˩˦/ | |
| 天 | sky | thien1 | /tʰiɛn˥/ | |
| 地 | ground | ti4 | /ti˥˩/ | |
| 海 | sea | xai3 | /xai˨˩˦/ | |
| 龍 | dragon | luŋ2 | /luŋ˧˥/ | |
| 虎 | tiger | xu3 | /xu˨˩˦/ | |
| 犬 | dog | khyen3 | /kʰyɛn˨˩˦/ | |
| 馬 | horse | ma3 | /ma˨˩˦/ | |
| 鳥 | bird | tiau3 | /tiau˨˩˦/ | |
| 魚 | fish | y2 | /y˧˥/ | |
| 牛 | ox | nieu2 | /niəu˧˥/ | |
| 羊 | sheep | iaŋ2 | /iaŋ˧˥/ | |
| 貓 | cat | miau1 | /miau˥/ | |
| 人 | person | ʐen2 | /ʐən˧˥/ | |
| 手 | hand | ʂeu3 | /ʂəu˨˩˦/ | |
| 足 | foot | tsu3 | /tsu˨˩˦/ | |
| 目 | eye | mu4 | /mu˥˩/ | |
| 耳 | ear | ʐï3 | /ʐʅ˨˩˦/ | |
| 口 | mouth | kheu3 | /kʰəu˨˩˦/ | |
| 頭 | head | theu2 | /tʰəu˧˥/ | |
| 心 | heart | sim1 | /sim˥/ | |
| 血 | blood | ɕye3 | /ɕyɛ˨˩˦/ | |
| 肉 | meat | ʐieu4 | /ʐiəu˥˩/ | |
| 上 | up | ʂaŋ4 | /ʂaŋ˥˩/ | |
| 下 | down | xia4 | /xia˥˩/ | |
| 中 | middle | tʂuŋ1 | /tʂuŋ˥/ | |
| 中 | hit | tʂuŋ4 | /tʂuŋ˥˩/ | |
| 央 | center | iaŋ1 | /iaŋ˥/ | |
| 左 | left | tsuo3 | /tsuɔ˨˩˦/ | |
| 右 | right | ieu4 | /iəu˥˩/ | |
| 東 | east | tuŋ1 | /tuŋ˥/ | |
| 西 | west | si1 | /si˥/ | |
| 南 | south | nam2 | /nam˧˥/ | |
| 北 | north | pei3 | /pəi˨˩˦/ | |
| 行 | go | ɕiŋ2 | /ɕiŋ˧˥/ | |
| 行 | row | xaŋ2 | /xaŋ˧˥/ | |
| 来 | come | lai2 | /lai˧˥/ | |
| 去 | leave | khy4 | /kʰy˥˩/ | |
| 見 | see | kien4 | /kiɛn˥˩/ | |
| 聞 | hear | ven2 | /vən˧˥/ | |
| 食 | eat | ʂï2 | /ʂʅ˧˥/ | |
| 飲 | drink | im3 | /im˨˩˦/ | |
| 走 | run | tseu3 | /tsəu˨˩˦/ | |
| 坐 | sit | tsuo4 | /tsuɔ˥˩/ | |
| 立 | stand | li4 | /li˥˩/ |
Sources
- Zhou Deqing 周德清 (1324), Zhongyuan Yinyun 中原音韻
- Hsueh F.S. 薛鳳生 (1975), Phonology of Old Mandarin
- Coblin, W. South (2007), Modern Chinese Phonology: From Guānhuà to Mandarin
- Wikipedia: Zhongyuan Yinyun / Phonological history of Mandarin Chinese
Lectures han comparées
Comparé aux langues Sinitic > Mandarin (Early) apparentées
| Caractère | mandarin Yuan | Chinois (mandarin) | Mandarin du Nord-Est | Mandarin de Taïwan | mandarin sino-thaï | bai (central) | mandarin de Tianjin |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | i3 /i˨˩˦/ | yī /i˥˥/ | yi⁵⁵ /i˥˥/ | yī /i˥˥/ | yī /i˥˥/ | it6 /ʔit̚˨˨˨/ | yi²¹ /i˨˩/ |
| 二 | ʐï4 /ʐʅ˥˩/ | èr /ɑɻ˥˩/ | er⁵³ /ɚ˥˧/ | èr /ɑɻ˥˩/ | èr /ɑɻ˥˩/ | nox3 /no˨˩˦/ | er⁵³ /ɚ˥˧/ |
| 三 | sam1 /sam˥/ | sān /san˥˥/ | san⁵⁵ /san˥˥/ | sān /san˥˥/ | sān /san˥˥/ | sae1 /sæ˥/ | san²¹ /sɑn˨˩/ |
| 四 | sï4 /sɿ˥˩/ | sì /sɿ˥˩/ | si⁵³ /sɿ˥˧/ | sì /sɿ˥˩/ | sì /sɿ˥˩/ | sv4 /sɿ˨˩/ | si⁵³ /sɿ˥˧/ |
| 五 | u3 /u˨˩˦/ | wǔ /u˨˩˦/ | wu²¹³ /u˨˩˧/ | wǔ /u˨˩˦/ | wǔ /u˨˩˦/ | ngux3 /ŋu˨˩˦/ | wu¹³ /u˩˧/ |
| 六 | lieu4 /liəu˥˩/ | liù /ljou˥˩/ | liu⁵³ /liou˥˧/ | liù /ljou˥˩/ | liù /ljou˥˩/ | lox6 /lo˨˨˨/ | liu⁵³ /liou˥˧/ |
| 七 | tshi3 /tsʰi˨˩˦/ | qī /t͡ɕʰi˥˥/ | qi⁵⁵ /tɕʰi˥˥/ | qī /t͡ɕʰi˥˥/ | qī /t͡ɕʰi˥˥/ | chi1 /tɕʰi˦˦/ | qi²¹ /tɕʰi˨˩/ |
| 八 | pa3 /pa˨˩˦/ | bā /pa˥˥/ | ba⁵⁵ /pa˥˥/ | bā /pa˥˥/ | bā /pa˥˥/ | be2 /pe˧˥/ | ba²¹ /pa˨˩/ |
| 九 | kieu3 /kiəu˨˩˦/ | jiǔ /t͡ɕjou˨˩˦/ | jiu²¹³ /tɕiou˨˩˧/ | jiǔ /t͡ɕjou˨˩˦/ | jiǔ /t͡ɕjou˨˩˦/ | jiux3 /tɕiu˨˩˦/ | jiu¹³ /tɕiou˩˧/ |
| 十 | ʂï2 /ʂʅ˧˥/ | shí /ʂʐ̩˧˥/ | shi³⁵ /ʂʐ̩˧˥/ | shí /sz̩˧˥/ | shí /sz̩˧˥/ | cix6 /tsʰɿ˨˨˨/ | shi⁴⁵ /ʂʐ̩˦˥/ |
| 日 | ʐï4 /ʐʅ˥˩/ | rì /ʐ̩˥˩/ | ri⁵³ /ʐ̩˥˧/ | rì /z̩˥˩/ | rì /z̩˥˩/ | nix4 /ni˨˩/ | ri⁵³ /ʐ̩˥˧/ |
| 月 | ye4 /yɛ˥˩/ | yuè /ɥe˥˩/ | yue⁵³ /ye˥˧/ | yuè /ɥe˥˩/ | yuè /ɥe˥˩/ | nyuex4 /ɲyɛ˨˩/ | yue⁵³ /ye˥˧/ |
| 山 | ʂan1 /ʂan˥/ | shān /ʂan˥˥/ | shan⁵⁵ /ʂan˥˥/ | shān /san˥˥/ | shān /san˥˥/ | sae1 /sæ˥/ | shan²¹ /ʂɑn˨˩/ |
| 水 | ʂuei3 /ʂuei˨˩˦/ | shuǐ /ʂueɪ˨˩˦/ | shui²¹³ /ʂueɪ˨˩˧/ | shuǐ /sueɪ˨˩˦/ | shuǐ /sueɪ˨˩˦/ | syq3 /sɿ˨˩˦/ | shui¹³ /ʂueɪ˩˧/ |
| 火 | xuo3 /xuɔ˨˩˦/ | huǒ /xuo˨˩˦/ | huo²¹³ /xuo˨˩˧/ | huǒ /xuo˨˩˦/ | huǒ /xuo˨˩˦/ | hox3 /xo˨˩˦/ | huo¹³ /xuo˩˧/ |
| 木 | mu4 /mu˥˩/ | mù /mu˥˩/ | mu⁵³ /mu˥˧/ | mù /mu˥˩/ | mù /mu˥˩/ | mux6 /mu˨˨˨/ | mu⁵³ /mu˥˧/ |
| 土 | thu3 /tʰu˨˩˦/ | tǔ /tʰu˨˩˦/ | tu²¹³ /tʰu˨˩˧/ | tǔ /tʰu˨˩˦/ | tǔ /tʰu˨˩˦/ | thux3 /tʰu˨˩˦/ | tu¹³ /tʰu˩˧/ |
| 天 | thien1 /tʰiɛn˥/ | tiān /tʰjɛn˥˥/ | tian⁵⁵ /tʰiɛn˥˥/ | tiān /tʰjɛn˥˥/ | tiān /tʰjɛn˥˥/ | tie1 /tʰiɛ˥/ | tian²¹ /tʰiɛn˨˩/ |
| 地 | ti4 /ti˥˩/ | dì /ti˥˩/ | di⁵³ /ti˥˧/ | dì /ti˥˩/ | dì /ti˥˩/ | di4 /ti˨˩/ | di⁵³ /ti˥˧/ |
| 海 | xai3 /xai˨˩˦/ | hǎi /xaɪ˨˩˦/ | hai²¹³ /xai˨˩˧/ | hǎi /xaɪ˨˩˦/ | hǎi /xaɪ˨˩˦/ | hae3 /xæ˨˩˦/ | hai¹³ /xai˩˧/ |
| 龍 | luŋ2 /luŋ˧˥/ | lóng /luŋ˧˥/ | long³⁵ /luŋ˧˥/ | lóng /luŋ˧˥/ | lóng /luŋ˧˥/ | long2 /loŋ˧˥/ | long⁴⁵ /luŋ˦˥/ |
| 虎 | xu3 /xu˨˩˦/ | hǔ /xu˨˩˦/ | hu²¹³ /xu˨˩˧/ | hǔ /xu˨˩˦/ | hǔ /xu˨˩˦/ | hux3 /xu˨˩˦/ | hu¹³ /xu˩˧/ |
| 犬 | khyen3 /kʰyɛn˨˩˦/ | quǎn /t͡ɕʰɥɛn˨˩˦/ | quan²¹³ /tɕʰyɛn˨˩˧/ | quǎn /t͡ɕʰɥɛn˨˩˦/ | quǎn /t͡ɕʰɥɛn˨˩˦/ | khoe4 /kʰwɛ˨˩/ | quan¹³ /tɕʰyɛn˩˧/ |
| 馬 | ma3 /ma˨˩˦/ | mǎ /ma˨˩˦/ | ma²¹³ /ma˨˩˧/ | mǎ /ma˨˩˦/ | mǎ /ma˨˩˦/ | maq3 /ma˨˩˦/ | ma¹³ /ma˩˧/ |
| 鳥 | tiau3 /tiau˨˩˦/ | niǎo /njau˨˩˦/ | niao²¹³ /niɔ˨˩˧/ | niǎo /njau˨˩˦/ | niǎo /njau˨˩˦/ | niux3 /niu˨˩˦/ | niao¹³ /niau˩˧/ |
| 魚 | y2 /y˧˥/ | yú /y˧˥/ | yu³⁵ /y˧˥/ | yú /y˧˥/ | yú /y˧˥/ | ngvx2 /ŋɯ˧˥/ | yu⁴⁵ /y˦˥/ |
| 牛 | nieu2 /niəu˧˥/ | niú /njou˧˥/ | niu³⁵ /niou˧˥/ | niú /njou˧˥/ | niú /njou˧˥/ | ngiux2 /ŋiu˧˥/ | niu⁴⁵ /niou˦˥/ |
| 羊 | iaŋ2 /iaŋ˧˥/ | yáng /jaŋ˧˥/ | yang³⁵ /iaŋ˧˥/ | yáng /jaŋ˧˥/ | yáng /jaŋ˧˥/ | yang2 /jaŋ˧˥/ | yang⁴⁵ /iɑŋ˦˥/ |
| 貓 | miau1 /miau˥/ | māo /mau˥˥/ | mao⁵⁵ /mau˥˥/ | māo /mau˥˥/ | māo /mau˥˥/ | maox1 /mɑu˥/ | mao²¹ /mau˨˩/ |
| 人 | ʐen2 /ʐən˧˥/ | rén /ʐən˧˥/ | ren³⁵ /ʐən˧˥/ | rén /zən˧˥/ | rén /zən˧˥/ | niex2 /niɛ˧˥/ | ren⁴⁵ /ʐən˦˥/ |
| 手 | ʂeu3 /ʂəu˨˩˦/ | shǒu /ʂou˨˩˦/ | shou²¹³ /ʂou˨˩˧/ | shǒu /sou˨˩˦/ | shǒu /sou˨˩˦/ | shiux3 /ɕiu˨˩˦/ | shou¹³ /ʂou˩˧/ |
| 足 | tsu3 /tsu˨˩˦/ | zú /tsu˧˥/ | zu³⁵ /tsu˧˥/ | zú /tsu˧˥/ | zú /tsu˧˥/ | jvx6 /tɕɯ˨˨˨/ | zu⁴⁵ /tsu˦˥/ |
| 目 | mu4 /mu˥˩/ | mù /mu˥˩/ | mu⁵³ /mu˥˧/ | mù /mu˥˩/ | mù /mu˥˩/ | mux6 /mu˨˨˨/ | mu⁵³ /mu˥˧/ |
| 耳 | ʐï3 /ʐʅ˨˩˦/ | ěr /ɑɻ˨˩˦/ | er²¹³ /ɚ˨˩˧/ | ěr /ɑɻ˨˩˦/ | ěr /ɑɻ˨˩˦/ | nix3 /ni˨˩˦/ | er¹³ /ɚ˩˧/ |
| 口 | kheu3 /kʰəu˨˩˦/ | kǒu /kʰou˨˩˦/ | kou²¹³ /kʰou˨˩˧/ | kǒu /kʰou˨˩˦/ | kǒu /kʰou˨˩˦/ | khux3 /kʰu˨˩˦/ | kou¹³ /kʰou˩˧/ |
| 頭 | theu2 /tʰəu˧˥/ | tóu /tʰou˧˥/ | tou³⁵ /tʰou˧˥/ | tóu /tʰou˧˥/ | tóu /tʰou˧˥/ | thox2 /tʰo˧˥/ | tou⁴⁵ /tʰou˦˥/ |
| 心 | sim1 /sim˥/ | xīn /ɕin˥˥/ | xin⁵⁵ /ɕin˥˥/ | xīn /ɕin˥˥/ | xīn /ɕin˥˥/ | xim1 /ɕim˥/ | xin²¹ /ɕin˨˩/ |
| 血 | ɕye3 /ɕyɛ˨˩˦/ | 血液(文讀・書面)xuè /ɕye˥˩/流血(白讀・口語)xiě /ɕje˨˩˦/ | xue⁵³ /ɕye˥˧/ | xuè /ɕye˥˩/ | xuè /ɕye˥˩/ | xuex4 /ɕyɛ˨˩/ | xue⁵³ /ɕye˥˧/ |
| 肉 | ʐieu4 /ʐiəu˥˩/ | ròu /ʐou˥˩/ | rou⁵³ /ʐou˥˧/ | ròu /zou˥˩/ | ròu /zou˥˩/ | nyux6 /ɲu˨˨˨/ | rou⁵³ /ʐou˥˧/ |
| 上 | ʂaŋ4 /ʂaŋ˥˩/ | shàng /ʂaŋ˥˩/ | shang⁵³ /ʂaŋ˥˧/ | shàng /saŋ˥˩/ | shàng /saŋ˥˩/ | shanx4 /ʂan˨˩/ | shang⁵³ /ʂɑŋ˥˧/ |
| 下 | xia4 /xia˥˩/ | xià /ɕja˥˩/ | xia⁵³ /ɕja˥˧/ | xià /ɕja˥˩/ | xià /ɕja˥˩/ | haq4 /xa˨˩/ | xia⁵³ /ɕia˥˧/ |
| 中 | tʂuŋ1 /tʂuŋ˥/ | zhōng /t͡ʂuŋ˥˥/ | zhong⁵⁵ /tʂuŋ˥˥/ | zhōng /t͡suŋ˥˥/ | zhōng /t͡suŋ˥˥/ | zhong1 /ʐoŋ˥/ | zhong²¹ /tʂuŋ˨˩/ |
| 中 | tʂuŋ4 /tʂuŋ˥˩/ | zhòng /t͡ʂuŋ˥˩/ | zhong⁵³ /tʂuŋ˥˧/ | zhòng /t͡suŋ˥˩/ | zhòng /t͡suŋ˥˩/ | zhong4 /ʐoŋ˨˩/ | zhong⁵³ /tʂuŋ˥˧/ |
| 央 | iaŋ1 /iaŋ˥/ | yāng /jaŋ˥˥/ | yang⁵⁵ /iaŋ˥˥/ | yāng /jaŋ˥˥/ | yāng /jaŋ˥˥/ | yang1 /jaŋ˥/ | yang²¹ /iɑŋ˨˩/ |
| 左 | tsuo3 /tsuɔ˨˩˦/ | zuǒ /tsuo˨˩˦/ | zuo²¹³ /tsuo˨˩˧/ | zuǒ /tsuo˨˩˦/ | zuǒ /tsuo˨˩˦/ | zvx3 /ʦɯ˨˩˦/ | zuo¹³ /tsuo˩˧/ |
| 右 | ieu4 /iəu˥˩/ | yòu /jou˥˩/ | you⁵³ /iou˥˧/ | yòu /jou˥˩/ | yòu /jou˥˩/ | yux4 /ju˨˩/ | you⁵³ /iou˥˧/ |
| 東 | tuŋ1 /tuŋ˥/ | dōng /tuŋ˥˥/ | dong⁵⁵ /tuŋ˥˥/ | dōng /tuŋ˥˥/ | dōng /tuŋ˥˥/ | dong1 /toŋ˥/ | dong²¹ /tuŋ˨˩/ |
| 西 | si1 /si˥/ | xī /ɕi˥˥/ | xi⁵⁵ /ɕi˥˥/ | xī /ɕi˥˥/ | xī /ɕi˥˥/ | xi1 /ɕi˥/ | xi²¹ /ɕi˨˩/ |
| 南 | nam2 /nam˧˥/ | nán /nan˧˥/ | nan³⁵ /nan˧˥/ | nán /nan˧˥/ | nán /nan˧˥/ | nae2 /næ˧˥/ | nan⁴⁵ /nan˦˥/ |
| 北 | pei3 /pəi˨˩˦/ | běi /peɪ˨˩˦/ | bei²¹³ /pei˨˩˧/ | běi /peɪ˨˩˦/ | běi /peɪ˨˩˦/ | bei4 /peɪ˨˩/ | bei¹³ /pei˩˧/ |
| 行 | ɕiŋ2 /ɕiŋ˧˥/ | xíng /ɕiŋ˧˥/ | xing³⁵ /ɕiŋ˧˥/ | xíng /ɕiŋ˧˥/ | xíng /ɕiŋ˧˥/ | hang2 /xaŋ˧˥/ | xing⁴⁵ /ɕiŋ˦˥/ |
| 行 | xaŋ2 /xaŋ˧˥/ | háng /xɑŋ˧˥/ | hang³⁵ /xaŋ˧˥/ | háng /xaŋ˧˥/ | háng /xɑŋ˧˥/ | hang2 /xaŋ˧˥/ | hang⁴⁵ /xɑŋ˦˥/ |
| 来 | lai2 /lai˧˥/ | lái /laɪ˧˥/ | lai³⁵ /lai˧˥/ | lái /laɪ˧˥/ | lái /laɪ˧˥/ | lae2 /læ˧˥/ | lai⁴⁵ /lai˦˥/ |
| 去 | khy4 /kʰy˥˩/ | qù /t͡ɕʰy˥˩/ | qu⁵³ /tɕʰy˥˧/ | qù /t͡ɕʰy˥˩/ | qù /t͡ɕʰy˥˩/ | qvx4 /tɕʰɯ˨˩/ | qu⁵³ /tɕʰy˥˧/ |
| 見 | kien4 /kiɛn˥˩/ | jiàn /t͡ɕjɛn˥˩/ | jian⁵³ /tɕiɛn˥˧/ | jiàn /t͡ɕjɛn˥˩/ | jiàn /t͡ɕjɛn˥˩/ | jie4 /tɕiɛ˨˩/ | jian⁵³ /tɕiɛn˥˧/ |
| 聞 | ven2 /vən˧˥/ | wén /uən˧˥/ | wen³⁵ /uən˧˥/ | wén /uən˧˥/ | wén /uən˧˥/ | wen2 /wɛn˧˥/ | wen⁴⁵ /uən˦˥/ |
| 食 | ʂï2 /ʂʅ˧˥/ | shí /ʂʐ̩˧˥/ | shi³⁵ /ʂʐ̩˧˥/ | shí /sz̩˧˥/ | shí /sz̩˧˥/ | zhix6 /ʐɿ˨˨˨/ | shi⁴⁵ /ʂʐ̩˦˥/ |
| 飲 | im3 /im˨˩˦/ | yǐn /in˨˩˦/ | yin²¹³ /in˨˩˧/ | yǐn /in˨˩˦/ | yǐn /in˨˩˦/ | im3 /ʔim˨˩˦/ | yin¹³ /in˩˧/ |
| 走 | tseu3 /tsəu˨˩˦/ | zǒu /tsou˨˩˦/ | zou²¹³ /tsou˨˩˧/ | zǒu /tsou˨˩˦/ | zǒu /tsou˨˩˦/ | zvx3 /ʦɯ˨˩˦/ | zou¹³ /tsou˩˧/ |
| 坐 | tsuo4 /tsuɔ˥˩/ | zuò /tsuo˥˩/ | zuo⁵³ /tsuo˥˧/ | zuò /tsuo˥˩/ | zuò /tsuo˥˩/ | zvx4 /ʦɯ˨˩/ | zuo⁵³ /tsuo˥˧/ |
| 立 | li4 /li˥˩/ | lì /li˥˩/ | li⁵³ /li˥˧/ | lì /li˥˩/ | lì /li˥˩/ | li6 /li˨˨˨/ | li⁵³ /li˥˧/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.