Остыган ка
Ketisch
Jenissejisch
Ket ist die einzige noch lebende jenissejische Sprache; sie wird von etwa 150 überwiegend älteren, fließend sprechenden Menschen entlang des mittleren Jenissei in der russischen Region Krasnojarsk gesprochen und ist akut vom Aussterben bedroht. Edward Vajdas Dene-Jenissej-Hypothese von 2008 verbindet das Jenissejische mit den Na-Dené-Sprachen Nordamerikas (Tlingit, Athabaskisch) und legt eine uralte beringische Verbindung nahe. Sie ist tonal (3 Töne), stark polysynthetisch und weist eine zirkumfigierende Verbmorphologie auf. Ihr komplexes, verbgesteuertes Alignment lässt sich eher als aktivisch denn als klar ergativ-absolutivisch beschreiben — anders als das Tschuktschische, eine klassisch ergativ-absolutivische sibirische Sprache. Seit den 1980er-Jahren besteht eine auf dem kyrillischen Alphabet beruhende Orthografie.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Ketisch
Wasser
уьл
/ulʲ/
Feuer
бок
/bok/
Sonne
и
/i/
Mond
ӄип
/qip/
Stern
ӄоʼ
/qoʔ/
Mutter
ам
/am/
Vater
об
/oːp/
Ich
ат
/aʔt/
Du
у
/uː/
Name
и
/iʔ/
Auge
де
/de/
Hand
тыр
/tɯr/
Herz
суӈ
/suŋ/
Liebe
синьси
/sinʲsi/
Baum
оксь
/oksʲ/
Haus
куьсь
/kusʲ/
Hund
тип
/tip/
Katze
кошка
/koʂka/
Essen
сьел
/sʲel/
Trinken
уьлся
/ulʲsʲa/
Eins
ӄусь
/qusʲ/
Zwei
ын
/ɯːn/
Hallo
торова
/torova/
Danke
асьх
/asʲx/
Gut
аӄта
/aqta/
Kuckuck
ӄоӄпунь
/qɔqˈpunʲ/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Yeniseian-Sprachen
| Bedeutung | Ketisch | Jugisch | Kolyma-Jukagirisch | Nenzisch | Ewenisch | Mokscha | Ersjanisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | уьл /ulʲ/ | хур /xur/ | оожии /oːʒiː/ | ӣд /iːd/ | мӯ /muː/ | ведь /vedʲ/ | ведь /vedʲ/ |
| Feuer | бок /bok/ | бок /bok/ | ло́чил /lótʃil/ | ту /tu/ | тоог /toːɡ/ | тол /tol/ | тол /tol/ |
| Sonne | и /i/ | ыга /ɨɣa/ | пугэ /puɣe/ | хаер /xajer/ | нөлтэн /nølten/ | ши /ʃi/ | чи /tʃi/ |
| Mond | ӄип /qip/ | хып /xɨp/ | киндьэ /kindʲe/ | ирий /irij/ | бяг /bjaɡ/ | ков /kov/ | ков /kov/ |
| Stern | ӄоʼ /qoʔ/ | алаӈ /alaŋ/ | эҥэзэтчх /eŋezetʃχ/ | нумгы /numˈɡɨ/ | осикат /oˈsikat/ | тяште /ˈtʲæʃtʲe/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ |
| Mutter | ам /am/ | ам /am/ | эмэй /emej/ | небя /nebja/ | эньэн /eɲen/ | тядя /tʲadʲa/ | ава /ava/ |
| Vater | об /oːp/ | оп /op/ | эчиэ /etʃiə/ | нися /nʲisʲa/ | аман /aman/ | аля /alʲa/ | тетя /tʲetʲa/ |
| Ich | ат /aʔt/ | ай /aj/ | мэт /met/ | мань /manʲ/ | би /bi/ | мон /mon/ | мон /mon/ |
| Du | у /uː/ | у /uː/ | тэт /tet/ | пыдар /pɨˈdar/ | хи /hiː/ | тон /ton/ | тон /ton/ |
| Name | и /iʔ/ | и /iː/ | ню /nʲuː/ | нюм /nʲum/ | гэрбэ /gərˈbə/ | лем /lʲem/ | лем /lʲem/ |
| Auge | де /de/ | ден /den/ | ӈөбур /ŋøbur/ | сэв /sew/ | яса /jasa/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | сельме /sʲelʲmʲe/ |
| Hand | тыр /tɯr/ | хы /xɨ/ | нугэн /nugen/ | ӈуда /ŋuda/ | нгал /ŋal/ | кядь /kʲadʲ/ | кедь /kedʲ/ |
| Herz | суӈ /suŋ/ | кутʼ /kutʼ/ | шубэжэ /ʃubeʒe/ | сей /sej/ | мяван /mjavan/ | седи /sedʲi/ | седей /sedej/ |
| Liebe | синьси /sinʲsi/ | — /—/ | анурэ /anurə/ | садось /sadosʲ/ | аякан /ajakan/ | кельгома /kelʲɡoma/ | вечкема /vetʃkema/ |
| Baum | оксь /oksʲ/ | ос /os/ | чалдьэ /tʃaldʒe/ | пя /pja/ | мо /mo/ | шуфта /ʃufta/ | чувто /tʃuvto/ |
| Haus | куьсь /kusʲ/ | хус /xus/ | нумэ /nume/ | мяˮ /mjaʔ/ | дьу /dʒu/ | куд /kud/ | кудо /kudo/ |
| Hund | тип /tip/ | тʼип /tʼip/ | таҥжэ /taŋʒe/ | вэно /weno/ | нгин /ŋin/ | пине /pinʲe/ | киска /kiska/ |
| Katze | кошка /koʂka/ | — /—/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | катка /katka/ | катка /katka/ |
| Essen | сьел /sʲel/ | фен /fen/ | чидиргэ- /tʃidirɣe/ | ёлась /jolasʲ/ | дьэб /dʒeb/ | ярхцамс /jarxtsams/ | ярсамс /jarsams/ |
| Trinken | уьлся /ulʲsʲa/ | эт /et/ | ӧгэйи- /øɡejii/ | я /ja/ | ум /um/ | симомс /simoms/ | симемс /sʲimems/ |
| Eins | ӄусь /qusʲ/ | хуса /xusa/ | иркэ /irke/ | ӈопой /ŋopoj/ | омэн /omen/ | фкя /fkʲa/ | вейке /vejke/ |
| Zwei | ын /ɯːn/ | хынам /xɨnam/ | атахун /ataːqun/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | дёр /dʲoːr/ | кафта /ˈkafta/ | кавто /ˈkavto/ |
| Hallo | торова /torova/ | — /—/ | льуоркэн /lʲuorken/ | аньˮторова /anʔtorova/ | дорова /dorova/ | шумбрат /ʃumbrat/ | шумбрат /ʃumbrat/ |
| Danke | асьх /asʲx/ | — /—/ | пасьпе /pasʲpe/ | спасибо /spasibo/ | пасиба /pasiba/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | сюкпря /sʲukprʲa/ |
| Gut | аӄта /aqta/ | — /—/ | амлур /amlur/ | сава /sawa/ | ай /aj/ | цебярь /tsʲebʲarʲ/ | паро /paro/ |
| Kuckuck | ӄоӄпунь /qɔqˈpunʲ/ | χɔχpɨń /χɔχpɨɲ/ | — | — | — | куку /ˈkuku/ | куко /ˈkuko/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.