Ixil
Maya (Mam, Groß-Mam — Ixil)
Ixil ist eine mameanische Maya-Sprache der Cuchumatanes-Berge im Nordwesten Guatemalas, die in den drei Orten Nebaj, Chajul und San Juan Cotzal gesprochen wird, die als "Ixil-Dreieck" bekannt sind. Die Ixil gehörten zu den am stärksten ins Visier genommenen Gemeinschaften während des guatemaltekischen Bürgerkriegs (1960–1996); rund 5,5 % der Ixil-Bevölkerung wurden während des Völkermords Anfang der 1980er Jahre unter General Ríos Montt getötet, der 2013 wegen Völkermords an den Ixil verurteilt wurde (das Urteil wurde aufgehoben, die Verurteilung ist historisch jedoch bestätigt). Drei Hauptvarietäten: Nebaj (am besten dokumentiert), Chajul und Cotzal. Ergativ-Absolutiv-Ausrichtung, komplexe aspektuelle Verbmorphologie.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Ixil
Wasser
aʼ
/aʔ/
Feuer
tzaʼ
/tsaʔ/
Sonne
qʼii
/qʼiː/
Mond
ich
/itʃ/
Stern
chumiil
/tʃumiːl/
Mutter
naʼ
/naʔ/
Vater
baʼ
/baʔ/
Ich
in
/in/
Du
axh
/aʃ/
Name
bʼii
/ɓiː/
Auge
vusal
/vusal/
Hand
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Herz
vatzʼ
/vatsʼ/
Liebe
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Baum
tze
/tse/
Haus
kabʼal
/kaɓal/
Hund
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Katze
mees
/meːs/
Essen
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Trinken
ucha
/utʃa/
Eins
jun
/hun/
Zwei
kaʼvaʼl
/kaʔʋaʔl/
Hallo
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Danke
tantixh
/tantiʃ/
Gut
utzʼ
/utsʼ/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan)-Sprachen
| Bedeutung | Ixil | Uspantekisch | Kʼicheʼ | Aguacateco | Kaqchikel | Qʼeqchiʼ | Kanjobal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | aʼ /aʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ |
| Feuer | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ |
| Sonne | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼix/ | saqʼe /saqʼe/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ |
| Mond | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | ikʼ /ikʼ/ | poo /poː/ | ixaw /iʃaw/ |
| Stern | chumiil /tʃumiːl/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chahim /tʃahim/ | txʼumel /tʂʼumel/ |
| Mutter | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | naa /naː/ | teʼ /teʔ/ | naʼ /naʔ/ | mim /mim/ |
| Vater | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tataʼ /tataʔ/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Ich | in /in/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ | rïn /rɨn/ | laʼin /laʔin/ | ayin /ʔajin/ |
| Du | axh /aʃ/ | at /at/ | at /at/ | naʼ /naʔ/ | rat /rat/ | laʼat /laʔat/ | hach /hatʃ/ |
| Name | bʼii /ɓiː/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼi /ɓi/ |
| Auge | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | sat /sat/ |
| Hand | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼab /qʼab/ |
| Herz | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuum /kʼuːm/ | k'u'x /kʼuʔʃ/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼulul /kʼulul/ |
| Liebe | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | xajan /ʃahan/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahok /rahok/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ |
| Baum | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Haus | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | nya /ɲa/ | jay /xaj/ | ochoch /otʃotʃ/ | na /na/ |
| Hund | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Katze | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mes /mes/ | mes /mes/ |
| Essen | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | wii /wiː/ | waʼin /waʔin/ | taawaʼ /tawaʔ/ | lo /lo/ |
| Trinken | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | uuk /uːk/ | kumun /kumun/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ |
| Eins | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Zwei | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | quiib' /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Hallo | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | kʼamta /kʼamta/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | kawal /kawal/ |
| Danke | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | matyox /matjoʃ/ | bantyox /bantjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ |
| Gut | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | utz /uts/ | us /us/ | watxʼ /watʃʼ/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.