Foor'íŋ belé
Fur
Nilo-Saharan > Fur
Fur ist die Sprache der Fur in Darfur im Westen des Sudan und in der benachbarten Region Sila im Tschad, mit Schwerpunkt im Bergmassiv Jebel Marra; die Sprecher nennen sich selbst Poora und ihre Sprache Foor'íŋ belé. Es bildet zusammen mit dem Amdang des Tschad einen eigenen kleinen Zweig des Nilosaharanischen und hat keine nahen Verwandten. Substantive markieren den Numerus durch wechselnde Präfixe statt durch Suffixe — Singular d- oder n- gegenüber Plural k-, wie in nʉ́ŋɨ́ „Auge“ neben kʉ́ŋɨ́ „Augen“ —, und das Verbalsystem ist berüchtigt für Allomorphe, die so weit auseinandergehen, dass eine einzige Wurzel in mehreren scheinbar unverwandten Gestalten auftreten kann. Fur hat zwei Tonregister, Hoch (mit Akut markiert) und Tief (unmarkiert), sowie einen ATR-Vokalkontrast, der in der in den 1990er-Jahren entwickelten, auf SIL beruhenden lateinischen Orthographie mit den Zusatzbuchstaben ɨ, ʉ und a̱ geschrieben wird; wo diese Orthographie für ein Wort nicht belegt ist, folgen die hier angegebenen Formen den Transkriptionen von Jakobi und Beaton. Etwa 790.000 Menschen sprechen Fur, und obwohl die Kriege in Darfur einen großen Teil der Bevölkerung vertrieben haben, wird die Sprache weiterhin an Kinder weitergegeben und im Rundfunk sowie in Alphabetisierungsmaterialien verwendet.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Fur
Wasser
koro
/kòrò/
Feuer
udú
/ùdú/
Sonne
dʉlé
/dʊ̀lé/
Mond
dal
/dàl/
Stern
wírí
/wírí/
Mutter
íya
/íja/
Vater
âba
/âba/
Ich
ká
/ká/
Du
jɨ́
/ɟɪ́/
Name
kona
/kònà/
Auge
nʉ́ŋɨ́
/nʊ́ŋɪ́/
Hand
dóŋá
/dóŋá/
Herz
kilmá
/kìlmá/
Liebe
—
/—/
Baum
kuru
/kuru/
Haus
toŋ
/tòŋ/
Hund
ása
/ásà/
Katze
biís
/bíːs/
Essen
ám-
/ám/
Trinken
ba-
/ba/
Eins
tok
/tòk/
Zwei
a̱w
/ə̀w/
Hallo
—
/—/
Danke
—
/—/
Gut
tullé
/tùlːé/
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Nilo-Saharan > Fur-Sprachen
| Bedeutung | Fur | Urbantu | Hajong | Guugu Yimithirr | Nobiin | Kuvi | Walmajarri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | koro /kòrò/ | *-jíjì /-jíjì/ | pani /pa.ni/ | buurraay /buːraːj/ | ámán /ámán/ | ēru /eːru/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Feuer | udú /ùdú/ | *-dído /-dído/ | ag /aɡ/ | — /—/ | ííg /íːɡ/ | nēsi /neːsi/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| Sonne | dʉlé /dʊ̀lé/ | *-júbà /-júbà/ | bela /be.la/ | ngalan /ŋalan/ | màšà /màʃà/ | vēla /ʋeːla/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ |
| Mond | dal /dàl/ | *-jèdì /-jèdì/ | jon /dʒon/ | giitha /ɡiːt̪a/ | ùnáttí /ùnátːí/ | lēnʒu /leːndʒu/ | pira /ˈpira/ |
| Stern | wírí /wírí/ | — /—/ | tara /taɾa/ | biidhi /biːt̪i/ | wìnjì /wìnɟì/ | sukka /sukka/ | wirl /wiɭ/ |
| Mutter | íya /íja/ | *-nyìná /-nyìná/ | ma /ma/ | ngamu /ŋamu/ | een /eːn/ | āva /aːʋa/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| Vater | âba /âba/ | *-íce /-íce/ | baba /baba/ | biiba /biːba/ | faab /faːb/ | bāva /baːʋa/ | kirta /ˈkiʈa/ |
| Ich | ká /ká/ | — /—/ | moi /muɪ/ | ngayu /ŋaju/ | ày /àj/ | nānu /naːnu/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| Du | jɨ́ /ɟɪ́/ | — /—/ | tui /tuɪ/ | nyundu /ɲundu/ | ìr /ìr/ | īnu /iːnu/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Name | kona /kònà/ | *-jína /-jína/ | nam /nam/ | gadil /ˈkatil/ | tàŋìs /tàŋìs/ | paru /paɾu/ | yini /jini/ |
| Auge | nʉ́ŋɨ́ /nʊ́ŋɪ́/ | *-jícò /-jícò/ | soku /sɔku/ | miil /miːl/ | mááñ /máːɲ/ | kannu /kannu/ | purlka /ˈpuɭka/ |
| Hand | dóŋá /dóŋá/ | *-bókò /-bókò/ | hat /hat/ | mungal /muŋal/ | èddì /èdːì/ | key /kei̯/ | marnin /ˈmaɳin/ |
| Herz | kilmá /kìlmá/ | *-tíma /-tíma/ | mon /mon/ | — /—/ | áy /áj/ | gunde /ɡunde/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ |
| Liebe | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | doll- /dolː/ | — /—/ | — /—/ |
| Baum | kuru /kuru/ | *-tí /-tí/ | gas /ɡas/ | yugu /juɡu/ | kóy /kój/ | mara /mara/ | watiya /waˈtija/ |
| Haus | toŋ /tòŋ/ | *-jʊ̀ /-jʊ̀/ | ghor /ɡʱoɾ/ | bayan /bajan/ | noog /noːɡ/ | illu /illu/ | ngurra /ˈŋura/ |
| Hund | ása /ásà/ | *-bʊ́à /-bʊ́à/ | kuthura /kutʰuɾa/ | gudaa /ɡudaː/ | mùg /mùɡ/ | nēyi /neːji/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| Katze | biís /bíːs/ | — /—/ | — /—/ | buthigan /but̪iɡan/ | kàdíís /kàdíːs/ | — /—/ | — /—/ |
| Essen | ám- /ám/ | *-dɪ́a /-dɪ́a/ | kha /kʰa/ | budal /budal/ | kàb- /kàb/ | tinba /tinba/ | nga- /ŋa/ |
| Trinken | ba- /ba/ | *-nyʊ̀ /-nyʊ̀/ | pi /pi/ | — /—/ | níí- /níː/ | unba /unba/ | nga- /ŋa/ |
| Eins | tok /tòk/ | *-mò /-mò/ | ek /ek/ | nubuun /nubuːn/ | wèèr /wèːr/ | ōnte /oːnte/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ |
| Zwei | a̱w /ə̀w/ | *-bɪ̀dɪ̀ /-bɪ̀dɪ̀/ | dui /duɪ/ | gudhirra /kut̪ira/ | úwwó /úwːó/ | rīndi /riːɳɖi/ | kujarra /kuɟara/ |
| Hallo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Danke | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gut | tullé /tùlːé/ | — /—/ | bhalo /bʱalo/ | awuun /awuːn/ | màs /màs/ | nēha /neːha/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.