Guugu Yimidhirr
Guugu Yimithirr
Pama-Nyunga (Paman-Zweig, östliches Kap-York)
Guugu Yimithirr (auch Guugu Yimidhirr; ISO 639-3: kky) ist eine Paman-Sprache der Pama-Nyunga-Familie, die traditionell im Land um den Endeavour River im äußersten Norden Queenslands in Australien gesprochen wurde. Heute konzentriert sie sich auf Hope Vale und benachbarte Gemeinden nördlich von Cooktown. Bekannt ist die Sprache für ein räumliches Bezugssystem, das häufig absolute Himmelsrichtungen wie Norden und Süden verwendet, wo viele Sprachen sprecherbezogene Begriffe wie links und rechts gebrauchen. Die Erforschung dieses Systems hat Guugu Yimithirr für Untersuchungen zu Sprache, Kognition und räumlicher Orientierung bedeutsam gemacht. Das englische Wort kangaroo stammt von Guugu Yimithirr gangurru, das Mitglieder der Expedition von James Cook 1770 am Endeavour River von örtlichen Sprechern aufzeichneten.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Guugu Yimithirr
Wasser
buurraay
/buːraːj/
Feuer
—
/—/
Sonne
ngalan
/ŋalan/
Mond
giitha
/ɡiːt̪a/
Stern
biidhi
/biːt̪i/
Mutter
ngamu
/ŋamu/
Vater
biiba
/biːba/
Ich
ngayu
/ŋaju/
Du
nyundu
/ɲundu/
Name
gadil
/ˈkatil/
Auge
miil
/miːl/
Hand
mungal
/muŋal/
Herz
—
/—/
Liebe
—
/—/
Baum
yugu
/juɡu/
Haus
bayan
/bajan/
Hund
gudaa
/ɡudaː/
Katze
buthigan
/but̪iɡan/
Essen
budal
/budal/
Trinken
—
/—/
Eins
nubuun
/nubuːn/
Zwei
gudhirra
/kut̪ira/
Hallo
—
/—/
Danke
—
/—/
Gut
awuun
/awuːn/
Quellen
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Pama-Nyungan (Paman, eastern Cape York)-Sprachen
| Bedeutung | Guugu Yimithirr | Luwisch | Lardil | Yangkaal | Pyu | Bukar-Sadong-Bidayuh | Walmajarri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | buurraay /buːraːj/ | wār /waːr/ | kantha /kanθa/ | ngogo /ŋoɡo/ | ʔuy /uj/ | piin /piːn/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Feuer | — /—/ | — /—/ | jalul /dʒalul/ | ngida /ŋida/ | vyaŋ /wjaŋ/ | apui /aˈpui/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| Sonne | ngalan /ŋalan/ | 𔖖𔓚 /ˈtiwad/ | thurara /θuɾaɾa/ | wargu /waɾɡu/ | ño /ɲo/ | biduh /biˈduh/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ |
| Mond | giitha /ɡiːt̪a/ | 𔓜𔒄𔗦 /ˈarmas/ | kirdikir /kiɖikir/ | waldar /waldaɾ/ | hla /hla/ | bulan /buˈlan/ | pira /ˈpira/ |
| Stern | biidhi /biːt̪i/ | — /—/ | kambin /kambin/ | thurara /t̪uɾaɾa/ | kar /karʔ/ | bitun /bitun/ | wirl /wiɭ/ |
| Mutter | ngamu /ŋamu/ | anni- /ˈanni/ | ngama /ŋama/ | ngama /ŋama/ | na /na/ | sindo /sinˈdoʔ/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| Vater | biiba /biːba/ | 𔐞𔑣𔓯𔗔 /ˈtadis/ | — /—/ | kanda /kanda/ | paʔ /paʔ/ | samah /saˈmah/ | kirta /ˈkiʈa/ |
| Ich | ngayu /ŋaju/ | 𔐀 /ˈamu/ | ngada /ŋada/ | ngada /ŋada/ | ŋa /ŋa/ | aku /aku/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| Du | nyundu /ɲundu/ | tu /tu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nyingka /ɲiŋka/ | naŋ /naŋ/ | muh /muh/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Name | gadil /ˈkatil/ | 𔐓𔓇𔒄𔖪 /ˈalamantsa/ | wangalk /waŋalk/ | warra /wara/ | miŋ /miŋ/ | ngaran /ŋaran/ | yini /jini/ |
| Auge | miil /miːl/ | tawi- /ˈtawi/ | mela /mela/ | miibul /miːbul/ | mik /mik/ | bateh /baˈteh/ | purlka /ˈpuɭka/ |
| Hand | mungal /muŋal/ | 𔑁𔓯𔑶𔖸 /ˈistri/ | marra /maɾa/ | — /—/ | lak /lak/ | təŋən /tə̆ˈŋən/ | marnin /ˈmaɳin/ |
| Herz | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ |
| Liebe | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Baum | yugu /juɡu/ | — /—/ | tungal /tuŋal/ | — /—/ | siŋ /siŋ/ | kayuh /kaˈjuh/ | watiya /waˈtija/ |
| Haus | bayan /bajan/ | 𔔙𔐤𔖪 /ˈparnantsa/ | — /—/ | — /—/ | vaiŋ /waiŋ/ | ramin /raˈmin/ | ngurra /ˈŋura/ |
| Hund | gudaa /ɡudaː/ | zuwana- /tsuˈwana/ | ngawu /ŋawu/ | — /—/ | kwiy /kwij/ | kaso /kaˈsoʔ/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| Katze | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Essen | budal /budal/ | ad- /ad/ | jitha /dʒiθa/ | — /—/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | kuman /kuˈman/ | nga- /ŋa/ |
| Trinken | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ŋinum /ŋiˈnum/ | nga- /ŋa/ |
| Eins | nubuun /nubuːn/ | — /—/ | kunngirr /kuŋŋir/ | — /—/ | te /te/ | isaʔ /iˈsaʔ/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ |
| Zwei | gudhirra /kut̪ira/ | — /—/ | kiyarrng /kijaraŋ/ | kiyarrngka /kijaraŋka/ | nit /nit/ | duɔh /duɔh/ | kujarra /kuɟara/ |
| Hallo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Danke | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Gut | awuun /awuːn/ | wasu- /ˈwaːsu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | biis /biːs/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.