Arpitan
Frankoprovenzalisch
Romanisch (Gallo-Romance)
Das Frankoprovenzalische (Arpitanisch / Patouès) ist eine galloromanische Sprache mit etwa 140 000 Sprechern — Frankreich (Rhône-Alpes, historischer Kern Lyon–Saint-Étienne, Forez, Bresse), Schweiz (Romandie über Genf hinaus: Waadt, Freiburg, Wallis, Neuenburg) und Italien (Aostatal, wo es neben Französisch und Italienisch regionalen ko-offiziellen Status genießt, dazu Sprachinseln im Piemont und die apulischen Exklaven Faeto/Celle). Es unterscheidet sich sowohl vom Französischen (langue d'oïl) als auch vom Okzitanischen (langue d'oc); die sprachwissenschaftliche Bezeichnung „Frankoprovenzalisch“ wurde 1873 vom italienischen Linguisten Graziadio Ascoli geprägt, um seine Zwischenstellung zu erfassen. Gekennzeichnet durch die Bewahrung des lateinischen /a/ im Gegensatz zum nordfranzösischen (canTAre > chanTÉ im Französischen, aber chanTÁ im Arpitanischen) sowie durch Palatalisierungsmuster. Laut UNESCO stark gefährdet. Kulturelle Wiederbelebung durch die Arpitanische Kulturföderation (Aliance Culturèla Arpitana) seit 2004 und durch Schulen im Aostatal.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Frankoprovenzalisch
Wasser
égoua
/eɡwɔ/
Feuer
fuè
/fwɛ/
Sonne
solely
/sɔlɛj/
Mond
lena
/lənə/
Stern
étêla
/eˈtela/
Mutter
mâre
/mar/
Vater
pâre
/par/
Ich
je
/ʒə/
Du
te
/tə/
Name
nom
/nõ/
Auge
uely
/œj/
Hand
man
/mã/
Herz
côr
/kɔr/
Liebe
amor
/amur/
Baum
âbro
/abru/
Haus
mêson
/meːzɔ̃/
Hund
chen
/tʃɛ̃/
Katze
chat
/tʃa/
Essen
mengiér
/mendʒje/
Trinken
bêre
/beːr/
Eins
yon
/jɔ̃/
Zwei
dos
/do/
Hallo
adiô
/adjo/
Danke
mèrci
/mɛrsi/
Gut
bon
/bɔ̃/
Kuckuck
coucou
/kuˈku/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Romance (Gallo-Romance)-Sprachen
| Bedeutung | Frankoprovenzalisch | Klassisches Französisch (17. Jh.) | Französisch (Québec) | Französisch | Französisch (Senegalese) | Französisch (Haitian) | Französisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | égoua /eɡwɔ/ | eau /o/ | eau /o/ | eau /o/ | eau /o/ | eau /o/ | eau /o/ |
| Feuer | fuè /fwɛ/ | feu /fø/ | feu /fø/ | feu /fø/ | feu /fø/ | feu /fø/ | feu /fø/ |
| Sonne | solely /sɔlɛj/ | soleil /sɔlɛj/ | soleil /sɔlɛj/ | soleil /sɔlɛj/ | soleil /sɔlɛj/ | soleil /sɔlɛj/ | soleil /sɔlɛj/ |
| Mond | lena /lənə/ | lune /lyn/ | lune /lʏn/ | lune /lyn/ | lune /lyn/ | lune /lyn/ | lune /lyn/ |
| Stern | étêla /eˈtela/ | étoile /etwɛl/ | étoile /etwɑl/ | étoile /etwal/ | étoile /etwal/ | étoile /etwal/ | étoile /etwal/ |
| Mutter | mâre /mar/ | mère /mɛːr/ | mère /mɛːʁ/ | mère /mɛʁ/ | mère /mɛʁ/ | mère /mɛʁ/ | mère /mɛʁ/ |
| Vater | pâre /par/ | père /pɛːr/ | père /pɛːʁ/ | père /pɛʁ/ | père /pɛʁ/ | père /pɛʁ/ | père /pɛʁ/ |
| Ich | je /ʒə/ | je /ʒə/ | je /ʒə/ | je /ʒə/ | je /ʒə/ | je /ʒə/ | je /ʒə/ |
| Du | te /tə/ | tu /ty/ | tu /tsy/ | tu /ty/ | tu /ty/ | tu /ty/ | tu /ty/ |
| Name | nom /nõ/ | nom /nɔ̃/ | nom /nɔ̃/ | nom /nɔ̃/ | nom /nɔ̃/ | nom /nɔ̃/ | nom /nɔ̃/ |
| Auge | uely /œj/ | œil /œːj/ | œil /œj/ | œil /œj/ | œil /œj/ | œil /œj/ | œil /œj/ |
| Hand | man /mã/ | main /mɛ̃/ | main /mɛ̃/ | main /mɛ̃/ | main /mɛ̃/ | main /mɛ̃/ | main /mɛ̃/ |
| Herz | côr /kɔr/ | cœur /kœːr/ | cœur /kœːʁ/ | cœur /kœʁ/ | cœur /kœʁ/ | cœur /kœʁ/ | cœur /kœʁ/ |
| Liebe | amor /amur/ | amour /amur/ | amour /amuːʁ/ | amour /amuʁ/ | amour /amuʁ/ | amour /amuʁ/ | amour /amuʁ/ |
| Baum | âbro /abru/ | arbre /aːrbr/ | arbre /aːʁbʁ/ | arbre /aʁbʁ/ | arbre /aʁbʁ/ | arbre /aʁbʁ/ | arbre /aʁbʁ/ |
| Haus | mêson /meːzɔ̃/ | maison /mɛzɔ̃/ | maison /mɛzɔ̃/ | maison /mɛzɔ̃/ | maison /mɛzɔ̃/ | maison /mɛzɔ̃/ | maison /mɛzɔ̃/ |
| Hund | chen /tʃɛ̃/ | chien /ʃjɛ̃/ | chien /ʃjɛ̃/ | chien /ʃjɛ̃/ | chien /ʃjɛ̃/ | chien /ʃjɛ̃/ | chien /ʃjɛ̃/ |
| Katze | chat /tʃa/ | chat /ʃaː/ | chat /ʃa/ | chat /ʃa/ | chat /ʃa/ | chat /ʃa/ | chat /ʃa/ |
| Essen | mengiér /mendʒje/ | manger /mɑ̃ʒe/ | manger /mɑ̃ʒe/ | manger /mɑ̃ʒe/ | manger /mɑ̃ʒe/ | manger /mɑ̃ʒe/ | manger /mɑ̃ʒe/ |
| Trinken | bêre /beːr/ | boire /bweːr/ | boire /bwɑːʁ/ | boire /bwaʁ/ | boire /bwaʁ/ | boire /bwaʁ/ | boire /bwaʁ/ |
| Eins | yon /jɔ̃/ | un /œ̃/ | un /œ̃/ | un /ɛ̃/ | un /œ̃/ | un /œ̃/ | un /œ̃/ |
| Zwei | dos /do/ | deux /dø/ | deux /dø/ | deux /dø/ | deux /dø/ | deux /dø/ | deux /dø/ |
| Hallo | adiô /adjo/ | Dieu vous garde /djø vu ɡard/ | allô /alo/ | bonjour /bɔ̃ʒuʁ/ | bonjour /bɔ̃ʒuʁ/ | bonjour /bɔ̃ʒuʁ/ | bonjour /bɔ̃ʒuʁ/ |
| Danke | mèrci /mɛrsi/ | grâces /ɡraːs/ | merci /mɛʁsi/ | merci /mɛʁsi/ | merci /mɛʁsi/ | merci /mɛʁsi/ | merci /mɛʁsi/ |
| Gut | bon /bɔ̃/ | bon /bɔ̃/ | bon /bɔ̃/ | bon /bɔ̃/ | bon /bɔ̃/ | bon /bɔ̃/ | bon /bɔ̃/ |
| Kuckuck | coucou /kuˈku/ | coucou /kuˈku/ | coucou /kuku/ | coucou /kuku/ | coucou /kuku/ | coucou /kuku/ | coucou /kuku/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.