ꕙꔤ
الفاي
عائلة نيجرية-كونغولية (فرع ماندي، غربي، فاي-كونو)
الفَاي (بالفاي: ꕙꔤ) لغةٌ من فرع الماندي الغربية ضمن أسرة النيجر-الكونغو، يتحدث بها نحو 104,000 إلى 120,000 شخص في ليبيريا وسيراليون. وتُكتب بالمقطعية الفائية، وهي من أوائل وأنجح نحو عشرين نظام كتابة أصيلًا نشأ في غرب أفريقيا خلال القرنين التاسع عشر والعشرين (إلى جانب البامومية والنكو والمندي كيكاكوي والباسا فاه)؛ أما الكتابات الأفريقية الأقدم مثل الجعزية والتيفيناغ فقد سبقتها في النشأة وما زالت مستعملة إلى اليوم. وقد ابتكر هذه المقطعية نحو عامَي 1832–1833 مؤمولو دووالو بوكيليه (Mɔmɔlu Duwalu Bukɛlɛ) — بعد رؤيا رآها في المنام حسب الروايات — بمعاونة عدد من رفاقه، في خِضمّ اتصالٍ تجاري أطلسي كثيف لكن بمنأى عن الحكم الاستعماري الأوروبي (إذ كانت ليبيريا مستوطنةً للأمريكيين الأفارقة المحرَّرين، ومستقلةً منذ عام 1847). ويعزو كثير من الباحثين نشأتها إلى الانتشار التحفيزي، أي أن فكرة الكتابة نفسها أوحى بها الاحتكاك بالحروف اللاتينية والعربية وربما بالكتابة الشيروكية، وإن كانت رموزها في معظمها أصيلة. ويقع الفاي في منطقة التماس بين لغات الماندي واللغات الأطلسية؛ وقد أُدرجت كتابتهم في معيار يونيكود 5.1 (Unicode 5.1) عام 2008 (النطاق U+A500–A63F).
أين تُستخدم
31 كلمة أساسية في الفاي
ماء
ꕀ
/dʒi/
نار
ꕪꔻ
/kaːsi/
شمس
ꔎꔒ
/tele/
قمر
ꕬꖝ
/laro/
نجم
ꗋꗏ
/tólò/
أم
ꖣ
/na/
أب
ꕝ
/dɛ/
أنا
ꘋ
/ŋ̀/
أنت
ꔤ
/ì/
اسم
ꕿꘌ
/tɔ́ː/
عين
ꕰ
/ɲa/
يد
ꗃꗏ
/ɓolo/
قلب
ꔖꕇ
/sɛni/
حب
ꖣꔆ
/nai/
شجرة
ꕘ
/wuɾu/
بيت
ꕜꖢ
/daɛ/
كلب
ꕝꖣ
/dɛni/
قطة
ꖷꖬ
/musu/
أكل
ꕒ
/fa/
شرب
ꕇ
/mi/
واحد
ꕴꖝ
/do/
اثنان
ꗱꘌꕟ
/fèːrà/
مرحبا
ꕒꔢ
/famo/
شكرا
ꖢꕜ
/sɛda/
جيد
ꖝꖢ
/sue/
المصادر
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات Niger-Congo (Mande, Western, Vai-Kono) ذات الصلة
| المعنى | الفاي | الديولا | المانينكاكان الغربية | المانينكاكان كيتا | المانينكا الشرقية | الخاسونكة | البامبارا |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | ꕀ /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ |
| نار | ꕪꔻ /kaːsi/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ |
| شمس | ꔎꔒ /tele/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tle /tle/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tile /tile/ |
| قمر | ꕬꖝ /laro/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ |
| نجم | ꗋꗏ /tólò/ | dolo /dólo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | dolo /dòlo/ |
| أم | ꖣ /na/ | ba /ba/ | na /na/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ |
| أب | ꕝ /dɛ/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ |
| أنا | ꘋ /ŋ̀/ | ń /ŋ́/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /nè/ |
| أنت | ꔤ /ì/ | í /í/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /í/ |
| اسم | ꕿꘌ /tɔ́ː/ | tɔgɔ /tɔ́gɔ/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔgɔ /tɔ̀ɡɔ/ |
| عين | ꕰ /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ | nya /ɲa/ | ña /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ |
| يد | ꗃꗏ /ɓolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ |
| قلب | ꔖꕇ /sɛni/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ |
| حب | ꖣꔆ /nai/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ |
| شجرة | ꕘ /wuɾu/ | yiri /jiri/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | jiri /dʒiɾi/ |
| بيت | ꕜꖢ /daɛ/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ | lu /lu/ | so /so/ | so /so/ |
| كلب | ꕝꖣ /dɛni/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wuli /wuli/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ |
| قطة | ꖷꖬ /musu/ | jakuma /dʒakuma/ | nyaakuma /ɲaːkuma/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ |
| أكل | ꕒ /fa/ | dun /dun/ | don /don/ | don /don/ | domu /domu/ | domu /domu/ | dumuni /dumuni/ |
| شرب | ꕇ /mi/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ |
| واحد | ꕴꖝ /do/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kele /kele/ | kelen /kelen/ |
| اثنان | ꗱꘌꕟ /fèːrà/ | fila /fìla/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fìla/ |
| مرحبا | ꕒꔢ /famo/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni sögöma /i ni soɣoma/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni se /i ni se/ | i ni sogoma /i ni soɡoma/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ |
| شكرا | ꖢꕜ /sɛda/ | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ |
| جيد | ꖝꖢ /sue/ | ɲuman /ɲuman/ | nyuman /ɲuman/ | ñuman /ɲuman/ | ka ɲi /ka ɲi/ | nyi /ɲi/ | ka ɲi /ka ɲi/ |
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.