ツングース祖語
التنغوسية البدائية
Tungusic (proto)
اللغة التنغوسية الأم (Proto-Tungusic) هي السلف المشترك المُعاد بناؤه لعائلة اللغات التنغوسية، بما في ذلك المنشورية والجورتشينية والسيبية والإفينكية والإيفنية والنانايية والأودِغِية والأوروتشية والأوروكية والأولشية. حوالي 2000 ق.م في حوض نهر آمور ومنطقتي منشوريا وسيبيريا الجنوبية الشرقية، ثم انقسمت إلى الفرع الشمالي (الإفنكي) والجنوبي (المنشوري-النانايي). تستند إعادة البناء إلى تسينتسيوس (1975-77) ودورفر (2006) ويانهونن (2003)؛ من السمات: التناغم الحركي، التباين بين الحركات القصيرة والطويلة، ونظام صامت غني يضم الأنف الحلقي *ŋ.
أين تُستخدم
قراءات الحروف الهانية في التنغوسية البدائية
| الحرف | المعنى | القراءة | الشكل | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *əmun | /*əmun/ | |
| 二 | two | *dʒuər | /*d͡ʒuər/ | |
| 三 | three | *ilan | /*ilan/ | |
| 四 | four | *dügin | /*dyɡin/ | |
| 五 | five | *tuɲga | /*tuɲɡa/ | |
| 六 | six | *ɲuŋun | /*ɲuŋun/ | |
| 七 | seven | *nadan | /*nadan/ | |
| 八 | eight | *dʒapkun | /*d͡ʒapkun/ | |
| 九 | nine | *xəgün | /*xəɡyn/ | |
| 十 | ten | *dʒuwan | /*d͡ʒuwan/ | |
| 日 | sun | *siun | /*siun/ | |
| 月 | moon | *bēga | /*beːɡa/ | |
| 山 | mountain | *xada | /*xada/ | |
| 水 | water | *mū | /*muː/ | |
| 火 | fire | *tōga | /*toːɡa/ | |
| 木 | tree | *mō | /*moː/ | |
| 土 | soil | *na | /*na/ | |
| 天 | sky | *abka | /*abka/ | |
| 地 | ground | *na | /*na/ | |
| 海 | sea | *lāmu | /*laːmu/ | |
| 犬 | dog | *ŋinda | /*ŋinda/ | |
| 馬 | horse | *murin | /*murin/ | |
| 鳥 | bird | *gasa | /*ɡasa/ | |
| 魚 | fish | *nimaka | /*nimaka/ | |
| 牛 | ox | *xuker | /*xuker/ | |
| 人 | person | *niama | /*niama/ | |
| 手 | hand | *ŋāla | /*ŋaːla/ | |
| 足 | foot | *bəgdi | /*bəɡdi/ | |
| 目 | eye | *jāsa | /*jaːsa/ | |
| 耳 | ear | *sēn | /*seːn/ | |
| 口 | mouth | *amŋa | /*amŋa/ | |
| 頭 | head | *dil | /*dil/ | |
| 心 | heart | *mēwan | /*meːwan/ | |
| 血 | blood | *sēksə | /*seːksə/ | |
| 肉 | meat | *uldʒə | /*uld͡ʒə/ | |
| 上 | up | *ugi | /*uɡi/ | |
| 下 | down | *xərgi | /*xərɡi/ | |
| 中 | middle | *dulin | /*dulin/ | |
| 中 | hit | *dulin | /*dulin/ | |
| 央 | center | *dulin | /*dulin/ | |
| 左 | left | *dʒəgün | /*d͡ʒəɡyn/ | |
| 右 | right | *aŋān | /*aŋaːn/ | |
| 行 | go | *jabu- | /*jabu-/ | |
| 行 | row | *ŋənə- | /*ŋənə-/ | |
| 来 | come | *əmə- | /*əmə-/ | |
| 去 | leave | *ŋənə- | /*ŋənə-/ | |
| 見 | see | *ičə- | /*it͡ʃə-/ | |
| 聞 | hear | *dōldi- | /*doːldi-/ | |
| 食 | eat | *dʒəp- | /*d͡ʒəp-/ | |
| 飲 | drink | *umī- | /*umiː-/ | |
| 走 | run | *tuksa- | /*tuksa-/ | |
| 坐 | sit | *təgə- | /*təɡə-/ | |
| 立 | stand | *ili- | /*ili-/ |
المصادر
- Tsintsius 1975
- Doerfer 2006
- Janhunen 2003
مقارنة قراءات الهان
بالمقارنة مع لغات Tungusic (proto) ذات الصلة
| الحرف | التنغوسية البدائية | الجورتشينية | المانشو | المنغولية البدائية | السيبية | اليابانية البدائية | الكورية البدائية |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *əmun /*əmun/ | emu /emu/ | emu /emu/ | *nigen /*niɡen/ | emu /əmu/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *hʌtan /*hʌtan/ |
| 二 | *dʒuər /*d͡ʒuər/ | juwe /dʑuwe/ | juwe /d͡ʒuwə/ | *qoyar /*qojar/ | juwe /d͡ʑuwə/ | *puta /*puta/ | *tupɨr /*tupɨɾ/ |
| 三 | *ilan /*ilan/ | ilan /ilan/ | ilan /ilan/ | *gurba(n) /*gurban/ | ilan /ilan/ | *mi /*mi/ | *seki /*seki/ |
| 四 | *dügin /*dyɡin/ | duin /duin/ | duin /duin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | duin /duin/ | *jə /*jə/ | *neki /*neki/ |
| 五 | *tuɲga /*tuɲɡa/ | sunja /sundʑa/ | sunja /sund͡ʒa/ | *tabu(n) /*tabun/ | sunja /sund͡ʑa/ | *itu /*itu/ | *tasəs /*tasəs/ |
| 六 | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | ninggun /niŋɡun/ | ninggun /niŋɡun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | ninggun /niŋɢun/ | *mu /*mu/ | *jəsəs /*jəsəs/ |
| 七 | *nadan /*nadan/ | nadan /nadan/ | nadan /nadan/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | nadan /nadan/ | *nana /*nana/ | *nirkup /*niɾkup/ |
| 八 | *dʒapkun /*d͡ʒapkun/ | jakūn /dʑakɯn/ | jakūn /d͡ʒakʰuːn/ | *nayima(n) /*najiman/ | jakūn /d͡ʑaqun/ | *ja /*ja/ | *jətərp /*jətəɾp/ |
| 九 | *xəgün /*xəɡyn/ | uyun /ujun/ | uyun /ujun/ | *yersü(n) /*jersyn/ | uyun /ujun/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *ahop /*ahop/ |
| 十 | *dʒuwan /*d͡ʒuwan/ | juwan /dʑuwan/ | juwan /d͡ʒuwan/ | *harba(n) /*harban/ | juwan /d͡ʑuwan/ | *təwə /*təwə/ | *jer /*jeɾ/ |
| 日 | *siun /*siun/ | šun /ʃun/ | šun /ʃun/ | *naran /*naran/ | šun /ɕun/ | *pi /*pi/ | *hʌy /*hʌj/ |
| 月 | *bēga /*beːɡa/ | biya /bija/ | biya /bija/ | *sara(n) /*saran/ | biya /bija/ | *tukuy /*tukui/ | *tʌr /*tʌɾ/ |
| 山 | *xada /*xada/ | alin /alin/ | alin /alin/ | *agula /*aɣula/ | alin /alin/ | *jama /*jama/ | *moy /*moj/ |
| 水 | *mū /*muː/ | muke /muke/ | muke /mukə/ | *usu(n) /*usun/ | muke /mutɕə/ | *mintu /*mintu/ | *mɨr /*mɨɾ/ |
| 火 | *tōga /*toːɡa/ | tuwa /tuwa/ | tuwa /tuwa/ | *gal /*ɡal/ | tuwa /tuwa/ | *poy /*poi/ | *pɨr /*pɨɾ/ |
| 木 | *mō /*moː/ | moo /moː/ | moo /moː/ | *modu(n) /*modun/ | moo /mɔː/ | *kəy /*kəi/ | *namk /*namk/ |
| 土 | *na /*na/ | boihon /boixon/ | boihon /bojxon/ | *sirui /*siruj/ | boihon /bɔiʁɔn/ | *tuti /*tuti/ | *hʌrk /*hʌɾk/ |
| 天 | *abka /*abka/ | abka /abka/ | abka /abka/ | *teŋri /*teŋri/ | abka /apqa/ | *ama /*ama/ | *hanʌr /*hanʌɾ/ |
| 地 | *na /*na/ | na /na/ | na /na/ | *gajar /*ɡadʒar/ | na /na/ | — | *tʌh /*tʌh/ |
| 海 | *lāmu /*laːmu/ | mederi /mederi/ | mederi /medəri/ | *dalai /*dalaj/ | mederi /mədəri/ | *umi /*umi/ | *parʌr /*paɾʌɾ/ |
| 犬 | *ŋinda /*ŋinda/ | indahūn /indaxɯn/ | indahūn /indaxuːn/ | *noxai /*noxaj/ | indahūn /indaʁun/ | *enu /*enu/ | *kahi /*kahi/ |
| 馬 | *murin /*murin/ | morin /morin/ | morin /morin/ | *mori(n) /*morin/ | morin /mɔrin/ | — | — |
| 鳥 | *gasa /*ɡasa/ | gasha /ɡaʃa/ | gasha /ɡaʃa/ | *sibawun /*sibaʊn/ | gasha /ɢaɕa/ | *təri /*təri/ | *say /*saj/ |
| 魚 | *nimaka /*nimaka/ | nimaha /nimaxa/ | nimaha /nimaxa/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | nimaha /nimaʁa/ | *iwo /*iwo/ | *koki /*koki/ |
| 牛 | *xuker /*xuker/ | ihan /ixan/ | ihan /ixan/ | *hüker /*hyker/ | ihan /iʁan/ | *usi /*usi/ | *sjo /*sjo/ |
| 人 | *niama /*niama/ | niyalma /nialma/ | niyalma /njalma/ | *kümün /*kymyn/ | niyalma /ɲalma/ | *pitə /*pitə/ | *salʌm /*salʌm/ |
| 手 | *ŋāla /*ŋaːla/ | gala /ɡala/ | gala /ɡala/ | *gar /*ɡar/ | gala /ɢala/ | *ta /*ta/ | *son /*son/ |
| 足 | *bəgdi /*bəɡdi/ | bethe /betxe/ | bethe /bətxə/ | *köl /*kœl/ | bethe /bətxə/ | *asi /*asi/ | *par /*paɾ/ |
| 目 | *jāsa /*jaːsa/ | yasa /jasa/ | yasa /jasa/ | *nidün /*nidyn/ | yasa /jaza/ | *ma /*ma/ | *nun /*nun/ |
| 耳 | *sēn /*seːn/ | šan /ʃan/ | šan /ʃan/ | *cikin /*tʃikin/ | šan /ɕan/ | *mimi /*mimi/ | *kuy /*kuj/ |
| 口 | *amŋa /*amŋa/ | angga /aŋɡa/ | angga /aŋɡa/ | *aman /*aman/ | angga /aŋɢa/ | *kutuy /*kutui/ | *ip /*ip/ |
| 頭 | *dil /*dil/ | uju /udʑu/ | uju /ud͡ʒu/ | *terixün /*terixyn/ | uju /ud͡ʑu/ | *kasira /*kasira/ | *məri /*məɾi/ |
| 心 | *mēwan /*meːwan/ | niyaman /niaman/ | niyaman /njaman/ | *jirüken /*dʒiryken/ | niyaman /ɲaman/ | *kəkərə /*kəkərə/ | *mʌzʌm /*mʌzʌm/ |
| 血 | *sēksə /*seːksə/ | senggi /səŋɡi/ | senggi /səŋɡi/ | *cisu(n) /*tʃisun/ | senggi /səŋɣi/ | *ti /*ti/ | *pih /*pih/ |
| 肉 | *uldʒə /*uld͡ʒə/ | yali /jali/ | yali /jali/ | *mika(n) /*mikan/ | yali /jali/ | *sisi /*sisi/ | *salh /*salh/ |
| 上 | *ugi /*uɡi/ | dele /dələ/ | dele /dələ/ | *degere /*deɡere/ | dele /dələ/ | *upəy /*upəi/ | *uh /*uh/ |
| 下 | *xərgi /*xərɡi/ | fejile /fəjilə/ | fejile /fəd͡ʒilə/ | *doxora /*doxora/ | fejile /fəd͡ʑilə/ | *sita /*sita/ | *arʌy /*aɾʌj/ |
| 中 | *dulin /*dulin/ | dulin /dulin/ | dulimba /dulimba/ | *dumda /*dumda/ | dulimba /dulimba/ | *naka /*naka/ | *kawɨn /*kawɨn/ |
| 中 | *dulin /*dulin/ | — | goibumbi /ɡoibumbi/ | *dumda /*dumda/ | goibumbi /ɢɔibum/ | *atar- /*atar-/ | *mac- /*mat͡s-/ |
| 央 | *dulin /*dulin/ | dulimbai /dulimbai/ | dulimbai /dulimbai/ | — | dulimbai /dulimbai/ | — | — |
| 左 | *dʒəgün /*d͡ʒəɡyn/ | hashū /haʃɯ/ | hashū /xaʃuː/ | *jegün /*dʒeɡyn/ | hashū /χaɕu/ | *pintari /*pintari/ | *oyn /*ojn/ |
| 右 | *aŋān /*aŋaːn/ | ici /itɕi/ | ici /it͡ʃi/ | *baragun /*baraɣun/ | ici /it͡ɕi/ | *minkiri /*minkiri/ | *parʌn /*paɾʌn/ |
| 行 | *jabu- /*jabu-/ | yabu- /jabu-/ | yabumbi /jabumbi/ | *yabu- /*jabu-/ | yabumbi /jawum/ | *ik- /*ik-/ | *ka- /*ka-/ |
| 行 | *ŋənə- /*ŋənə-/ | — | faidan /faidan/ | *yabu- /*jabu-/ | faidan /faidan/ | *okonap- /*okonap-/ | *hʌ- /*hʌ-/ |
| 来 | *əmə- /*əmə-/ | ji- /dʑi-/ | jimbi /d͡ʒimbi/ | *ire- /*ire-/ | jimbi /d͡ʑim/ | *kə- /*kə-/ | *o- /*o-/ |
| 去 | *ŋənə- /*ŋənə-/ | gene- /ɡənə-/ | genembi /ɡənəmbi/ | *od- /*od-/ | genembi /ɡənəm/ | — | *ka- /*ka-/ |
| 見 | *ičə- /*it͡ʃə-/ | sabu- /sabu-/ | sabumbi /sabumbi/ | *üje- /*ydʒe-/ | sabumbi /sabum/ | *mi- /*mi-/ | *po- /*po-/ |
| 聞 | *dōldi- /*doːldi-/ | donji- /dondʑi-/ | donjimbi /dond͡ʒimbi/ | *sonos- /*sonos-/ | donjimbi /dɔnd͡ʑim/ | *kik- /*kik-/ | *tɨr- /*tɨɾ-/ |
| 食 | *dʒəp- /*d͡ʒəp-/ | je- /dʑe-/ | jembi /d͡ʒəmbi/ | *ide- /*ide-/ | jembi /d͡ʑəm/ | *kup- /*kup-/ | *mək- /*mək-/ |
| 飲 | *umī- /*umiː-/ | omi- /omi-/ | omimbi /omimbi/ | *uxu- /*uxu-/ | omimbi /ɔmim/ | *nəm- /*nəm-/ | *mas- /*mas-/ |
| 走 | *tuksa- /*tuksa-/ | suju- /sudʑu-/ | sujumbi /sud͡ʒumbi/ | *güyü- /*ɡyjy-/ | sujumbi /sud͡ʑum/ | *pasir- /*pasir-/ | *tʌt- /*tʌt-/ |
| 坐 | *təgə- /*təɡə-/ | te- /te-/ | tembi /təmbi/ | *saxu- /*saxu-/ | tembi /təm/ | — | *anc- /*ant͡s-/ |
| 立 | *ili- /*ili-/ | ili- /ili-/ | ilimbi /ilimbi/ | *bos- /*bos-/ | ilimbi /ilim/ | *tat- /*tat-/ | *se- /*se-/ |
صفحة 1/6
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.