isiNdebele
Північна ндебеле
атлантико-конголезький (банту, нгуні)
Північна ндебеле (isiNdebele) — основна нґуні-банту мова Зімбабве, якою розмовляють переважно в Матабелеленді, культурним центром якого є Булавайо. Вона походить від міграції народу нґуні Мзіліказі з північної частини Південної Африки у XIX столітті, що робить її близькоспорідненою із зулу (zu). Відрізняється від південної ндебеле (nbl) Південної Африки, яка відокремилася раніше й розвивалася в інших умовах контакту. Визнана однією з 16 офіційних мов Зімбабве згідно з конституцією 2013 року.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Північна ндебеле
Вода
amanzi
/amanzi/
Вогонь
umlilo
/umlilo/
Сонце
ilanga
/ilaŋɡa/
Місяць
inyanga
/iɲaŋɡa/
Зірка
inkanyezi
/iŋkaɲezi/
Мати
umama
/umama/
Батько
ubaba
/uɓaɓa/
Я
mina
/mina/
Ти
wena
/wena/
Ім'я
ibizo
/ibizo/
Око
ilihlo
/iliɬo/
Рука
isandla
/isandɮa/
Серце
inhliziyo
/inɬizijo/
Любов
uthando
/utʰando/
Дерево
isihlahla
/isiɬaɬa/
Дім
indlu
/indɮu/
Собака
inja
/indʒa/
Кішка
ikati
/ikati/
Їсти
ukudla
/ukuɮa/
Пити
ukunatha
/ukunatʰa/
Один
nye
/ɲe/
Два
kubili
/kubili/
Привіт
salibonani
/saliɓonani/
Дякую
ngiyabonga
/ŋijaɓoŋɡa/
Добрий
kuhle
/kuɬe/
Зозуля
inkanku
/iⁿˈkaŋku/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Atlantic-Congo (Bantu, Nguni)
| Значення | Північна ндебеле | Південна ндебеле | Зулу | Сваті | Коса | Тсонга | Лозі |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | amanzi /amanzi/ | amanzi /amanzi/ | amanzi /amanzi/ | emanti /emanti/ | amanzi /amaːnzi/ | mati /mati/ | mezi /mezi/ |
| Вогонь | umlilo /umlilo/ | umlilo /umlilo/ | umlilo /umlilo/ | umlilo /umlilo/ | umlilo /umlilo/ | ndzilo /ndzilo/ | mulilo /mulilo/ |
| Сонце | ilanga /ilaŋɡa/ | ilanga /ilaŋɡa/ | ilanga /ilaŋɡa/ | lilanga /lilaŋɡa/ | ilanga /ilaːŋɡa/ | dyambu /dʒambu/ | lizazi /lizazi/ |
| Місяць | inyanga /iɲaŋɡa/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | inyanga /iɲaːŋɡa/ | n'weti /ŋweti/ | kweli /kweli/ |
| Зірка | inkanyezi /iŋkaɲezi/ | inkwenkwezi /iŋkʷeŋkʷezi/ | inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ | inkhanyeti /iŋkʰaɲeti/ | inkwenkwezi /iŋkʷeŋkʷezi/ | nyeleti /ɲeleti/ | naleli /naleli/ |
| Мати | umama /umama/ | umma /umma/ | umama /umama/ | make /make/ | umama /umaːma/ | manana /manana/ | ma /ma/ |
| Батько | ubaba /uɓaɓa/ | ubaba /uɓaɓa/ | ubaba /uɓaɓa/ | babe /ɓaɓe/ | utata /utaːta/ | tatana /tatana/ | ndate /ndate/ |
| Я | mina /mina/ | mina /mina/ | mina /ˈmiːna/ | mine /míne/ | mna /mna/ | mina /mina/ | na /na/ |
| Ти | wena /wena/ | wena /wena/ | wena /ˈweːna/ | wena /wéna/ | wena /wena/ | wena /wena/ | wena /wena/ |
| Ім'я | ibizo /ibizo/ | ibizo /ibizo/ | igama /iˈɡaːma/ | libito /libiːto/ | igama /iɡaːma/ | vito /vito/ | libizo /libizo/ |
| Око | ilihlo /iliɬo/ | ihlo /iɬo/ | iso /iso/ | liso /liso/ | iliso /iliso/ | tihlo /tiɬo/ | liito /liːto/ |
| Рука | isandla /isandɮa/ | isandla /isandɮa/ | isandla /isandɮa/ | sandla /sandɮa/ | isandla /isandɮa/ | voko /voko/ | lizoho /lizoho/ |
| Серце | inhliziyo /inɬizijo/ | ihliziyo /iɬizijo/ | inhliziyo /inɬizijo/ | inhlitiyo /inɬitijo/ | intliziyo /intɬizijo/ | mbilu /mbilu/ | pilu /pilu/ |
| Любов | uthando /utʰando/ | ithando /itʰando/ | uthando /utʰando/ | lutsandvo /lutsandwo/ | uthando /utʰando/ | rirhandzu /riɾandzu/ | lilato /lilato/ |
| Дерево | isihlahla /isiɬaɬa/ | umuthi /umutʰi/ | isihlahla /isiɬaɬa/ | sihlahla /siɬaɬa/ | umthi /umtʰi/ | nsinya /nsiɲa/ | kota /kota/ |
| Дім | indlu /indɮu/ | indlu /indɮu/ | indlu /indɮu/ | indlu /indɮu/ | indlu /indɮu/ | yindlu /jindɮu/ | ndu /ndu/ |
| Собака | inja /indʒa/ | inja /indʒa/ | inja /indʒa/ | inja /indʒa/ | inja /indʒa/ | mbyana /mbjana/ | nja /ndʒa/ |
| Кішка | ikati /ikati/ | ikati /ikati/ | ikati /ikati/ | likati /likati/ | ikati /ikati/ | mangoyi /maŋɡoji/ | kaze /kaze/ |
| Їсти | ukudla /ukuɮa/ | ukudla /ukuɮa/ | ukudla /ukuɮa/ | kudla /kuɮa/ | ukutya /ukutʲa/ | ku dya /ku dʒa/ | kuca /kutsa/ |
| Пити | ukunatha /ukunatʰa/ | ukusela /ukusela/ | ukuphuza /ukupʰuza/ | kunatsa /kunatsa/ | ukusela /ukusɛla/ | ku nwa /ku nwa/ | kunwa /kunwa/ |
| Один | nye /ɲe/ | nye /ɲe/ | kunye /kuɲe/ | kunye /kuɲe/ | inye /iɲɛ/ | rin'we /riŋwe/ | nyinwi /ɲiŋʷi/ |
| Два | kubili /kubili/ | kubili /kubili/ | kubili /kuˈɓili/ | kubili /kubiːli/ | mbini /mbiːni/ | mbirhi /mbiri/ | peli /peli/ |
| Привіт | salibonani /saliɓonani/ | lotjhani /lotʃʰani/ | sawubona /sawuɓona/ | sawubona /sawuɓona/ | molo /molo/ | avuxeni /avuʃeni/ | eni sha /ɛni ʃa/ |
| Дякую | ngiyabonga /ŋijaɓoŋɡa/ | ngiyathokoza /ŋijatʰokoza/ | ngiyabonga /ŋɡijaɓoŋɡa/ | ngiyabonga /ŋijaɓoŋɡa/ | enkosi /ɛnkosi/ | inkomu /iŋkomu/ | nitumezi /nitumezi/ |
| Добрий | kuhle /kuɬe/ | kuhle /kuɬe/ | kuhle /kuɬe/ | kuhle /kuɬe/ | lungile /luŋɡilɛ/ | kahle /kaɬe/ | nde /nde/ |
| Зозуля | inkanku /iⁿˈkaŋku/ | — | uphezukomkhono /upʰɛzukomˈkʰono/ | phezukwemkhono /pʰɛzukwɛmˈkʰono/ | uphezukomkhono /upʰɛzukomˈkʰono/ | ngwafalantala /ŋʷafalanˈtala/ | — |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.