кърыцӀаз кьеланджи
Кризька
Northeast Caucasian (Lezgic, Shahdagh)
Kryts (Kryz) is a Northeast Caucasian language of the Lezgic branch (Shahdagh subgroup, sister to Budukh), spoken by approximately 9,000 people in five villages of Quba Rayon in northeastern Azerbaijan (Khryz, Jek, Haput, Yergüj, Alik), with diaspora communities resettled on the Caspian lowland plains. It is typologically remarkable for its system of nine noun (gender) classes — among the largest of any Lezgic language and reflecting an archaic Proto-Lezgic state — combined with ergative-absolutive alignment, a rich set of locative cases, and class agreement triggered on the verb. Authier's (2009) Grammaire kryz, based on the Alik dialect, remains the standard reference. The language has no community orthography and is unwritten in everyday use; education is in Azerbaijani, and intergenerational transmission is weakening, with Ethnologue rating it 6b (Threatened).
Де нею розмовляють
20 основних слів мовою Кризька
Вода
xed
/xed/
Вогонь
ts'a
/t͡sʼa/
Сонце
vïrïğ
/vɨrɨʁ/
Місяць
vats
/vat͡s/
Мати
dada
/dada/
Батько
buba
/buba/
Їсти
ulkura
/ulˈkura/
Пити
hatsra
/hat͡sˈra/
Любов
mukan
/muˈkan/
Серце
rikʼ
/rikʼ/
Дерево
xer
/xer/
Дім
xal
/xal/
Собака
xveqʼ
/χveqʼ/
Кішка
—
/—/
Рука
kul
/kul/
Око
ul
/ul/
Привіт
—
/—/
Дякую
—
/—/
Один
sa
/sa/
Добрий
yiğin
/jiˈʁin/
Джерела
- Authier, Gilles (2009) Grammaire kryz (langue caucasique d'Azerbaïdjan, dialecte d'Alik). Peeters (Leuven), Société de Linguistique de Paris LXXXVI
- Saadiyev, Sh. M. (1972) "Kryzskij jazyk", in Jazyki narodov SSSR, vol. 4: Iberijsko-kavkazskie jazyki. Nauka, pp. 627-642
- Glottolog: Kryts
- Ethnologue: kry
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Northeast Caucasian (Lezgic, Shahdagh)
| Значення | Кризька | Будуська мова | Кавказько-албанська | Хіналузька | Рутульська мова | Лезгинська | Табасаранська |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | xed /xed/ | хьед /ħed/ | xe /xe/ | хьу /xu/ | хьед /ħed/ | яд /jad/ | штар /ʃtar/ |
| Вогонь | ts'a /t͡sʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | ow /oʊ/ | чIаь /tʃʼæ/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ |
| Сонце | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ | beɣ /beɣ/ | ынкь /ɨnqʼ/ | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Місяць | vats /vat͡s/ | ваз /vaz/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼat͡sʼkʼat͡sʼ/ | вацI /vatsʼ/ | ваз /waz/ | варз /varz/ | варз /varz/ |
| Мати | dada /dada/ | баб /bab/ | nana /nana/ | — /—/ | нин /nin/ | диде /dide/ | бай /baj/ |
| Батько | buba /buba/ | дада /dada/ | baba /baba/ | — /—/ | дид /did/ | буба /buba/ | дад /dad/ |
| Їсти | ulkura /ulˈkura/ | ухьун /uħun/ | ows- /us/ | кьанды /qʼandæ/ | ухьун /uħun/ | тӏуьн /tʼyn/ | ипӏуб /ipʼub/ |
| Пити | hatsra /hat͡sˈra/ | эджи /edʒi/ | owɣ- /uɣ/ | цуври /tsʰuvri/ | эджин /edʒin/ | хъун /qun/ | ужуб /uʒub/ |
| Любов | mukan /muˈkan/ | — /—/ | besown /besun/ | — /—/ | — /—/ | кӏан хьун /kʼan χun/ | ккунивал /kːunival/ |
| Серце | rikʼ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | ükʼ /ykʼ/ | унг /uŋ/ | юкӏ /jukʼ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ |
| Дерево | xer /xer/ | тар /tar/ | xod /xod/ | виши /viʃæ/ | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ |
| Дім | xal /xal/ | кӏул /kʼul/ | ḳoǰ /kʼod͡ʒ/ | цIва /tsʼwa/ | хал /χal/ | кӏвал /kʼval/ | хал /xal/ |
| Собака | xveqʼ /χveqʼ/ | хвар /χʷar/ | xa /xa/ | пхра /pχra/ | хыних /χɨniχ/ | кицӏ /kitsʼ/ | хю /xy/ |
| Кішка | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | гету /ɡetu/ | кац /kats/ | кет /ket/ |
| Рука | kul /kul/ | кул /kul/ | kʼul /kʼul/ | кул /kʰul/ | хыл /χɨl/ | гъил /ʁil/ | хил /xil/ |
| Око | ul /ul/ | ул /ul/ | pʼul /pʼul/ | пил /pʰil/ | ул /ul/ | вил /vil/ | ул /ul/ |
| Привіт | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ |
| Дякую | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Один | sa /sa/ | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | сад /sad/ | саб /sab/ |
| Добрий | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | kʼačʼal /kʼat͡ʃʼal/ | ксан /ksan/ | йишды /jiʃdɨ/ | хъсан /qsan/ | ужу /uʒu/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.