Taa
Kitaa
Tuu (formerly Southern Khoisan)
Lugha ya Kitaa (!Xóõ) ni mashuhuri kwa kuwa na fonimu nyingi zaidi kuliko lugha yoyote inayoishi: Anthony Traill (1985, 1994) alielezea takriban fonimu 159, ikiwa ni pamoja na aina tano za sauti za click zilizoendelea kikamilifu — meno ǀ, mfumo wa fizi ǃ, pembeni ǁ, kaakaa gumu ǂ, na click ya midomo miwili ʘ adimu. Kila click huweza kuunganishwa na sifa nyingi za ziada. Wazungumzaji takriban 2,500 wapo mpakani mwa Botswana na Namibia, lugha ya familia ya Tuu.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kitaa
Maji
ǃqhàa
/ǃqʰaː/
Moto
ǀʼàã
/ǀʼãː/
Jua
ǁʼân
/ǁʼã/
Mwezi
ǃqhàn
/ǃqʰã/
Mama
qáe
/qae/
Baba
a̰a
/a̰a/
Kula
ʼâã
/ʔãː/
Kunywa
kxʼāhã
/kxʼaːhã/
Upendo
—
/—/
Moyo
ǀqʼàn
/ǀqʼã/
Mti
ʼʘnàje
/ʔʘnaje/
Nyumba
—
/—/
Mbwa
ǂqhài
/ǂqʰai/
Paka
—
/—/
Mkono
ǀkxʼàa
/ǀkxʼaː/
Jicho
ǃʼûĩ
/ǃʼũĩ/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Moja
ǂʼûã
/ǂʼũã/
Nzuri
—
/—/
Vyanzo
- Traill (1985) Phonetic and Phonological Studies of !XÓÕ Bushman. Helmut Buske Verlag.
- Traill (1994) A !Xóõ Dictionary. Rüdiger Köppe Verlag.
- Glottolog: Taa (taaa1242)
- Ethnologue: nmn
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Tuu (formerly Southern Khoisan) zinazohusiana
| Maana | Kitaa | Kifrigia | Kinuxalk | Kilardil | Kiandi | Kiyangkaal | Kituyuca |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ǃqhàa /ǃqʰaː/ | — /—/ | qla /qla/ | kantha /kanθa/ | лъен /ɬen/ | ngogo /ŋoɡo/ | oko /oko/ |
| Moto | ǀʼàã /ǀʼãː/ | — /—/ | — /—/ | jalul /d͡ʒalul/ | цӏай /tsʼaj/ | ngida /ŋida/ | pekãbẽ /pekãbẽ/ |
| Jua | ǁʼân /ǁʼã/ | — /—/ | snx /snx/ | thurara /θuɾaɾa/ | миллӏи /milːi/ | wargu /waɾɡu/ | — /—/ |
| Mwezi | ǃqhàn /ǃqʰã/ | masê /maˈseː/ | tlʼuk /tɬʼuk/ | kirdikir /kiɖikir/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | waldar /waldaɾ/ | — /—/ |
| Mama | qáe /qae/ | mater /ˈmater/ | — /—/ | ngama /ŋama/ | ила /ila/ | ngama /ŋama/ | pakó /pakó/ |
| Baba | a̰a /a̰a/ | atas /aˈtas/ | — /—/ | — /—/ | има /ima/ | kanda /kanda/ | — /—/ |
| Kula | ʼâã /ʔãː/ | — /—/ | — /—/ | jitha /d͡ʒiθa/ | икъвин /iqʷːin/ | — /—/ | — /—/ |
| Kunywa | kxʼāhã /kxʼaːhã/ | — /—/ | qāχla /qaːχla/ | — /—/ | игьин /iɣin/ | — /—/ | sĩdĩ /sĩdĩ/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moyo | ǀqʼàn /ǀqʼã/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | рокӏо /rokʼo/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | ʼʘnàje /ʔʘnaje/ | — /—/ | — /—/ | tungal /tuŋal/ | рикьва /riqʷːa/ | — /—/ | yukɨgɨ /jukɨɡɨ/ |
| Nyumba | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | хъоро /qʼoro/ | — /—/ | — /—/ |
| Mbwa | ǂqhài /ǂqʰai/ | kan /kan/ | ƛ̓ikm /tɬʼikm/ | ngawu /ŋawu/ | хвай /χʷaj/ | — /—/ | diayi /diaji/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mkono | ǀkxʼàa /ǀkxʼaː/ | — /—/ | — /—/ | marra /maɾa/ | рекьа /rekʼa/ | — /—/ | — /—/ |
| Jicho | ǃʼûĩ /ǃʼũĩ/ | — /—/ | — /—/ | mela /mela/ | гьаркӏо /haɾkʼo/ | miibul /miːbul/ | kapea /kapea/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | ǂʼûã /ǂʼũã/ | — /—/ | maw /maw/ | kunngirr /kuŋŋir/ | цеб /tseb/ | — /—/ | sika /sika/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.