Ӈаасан
Kinganasan
Urali (Samoyedic, kaskazini)
Kinganasan (Ӈаасан, pia Tavgi) ni lugha ya Kiuralic ya tawi la Kisamoyedi inayozungumzwa katika Rasi ya Taymyr kwenye ukingo wa mbali kabisa wa kaskazini wa Eurasia (lugha ya kaskazini zaidi duniani kwa eneo). Ina uhusiano wa karibu na Kienets ndani ya tawi la Kisamoyedi cha Kaskazini. Maarufu katika fasihi ya isimu kwa mofolojia yake ya ujumlishaji (agglutinative) iliyo karibu kamilifu, ulinganifu wa vokali, na mfumo wa upangiliaji wa konsonanti — vilivyoelezwa kwa kina na Tereshchenko (1979), Helimski (1998), na Wagner-Nagy (2018). Iko hatarini sana ya kutoweka: wamebaki wazungumzaji fasaha ~125 tu, wote wazee. Wanganasan ni wafugaji wa kienyeji wa kulungu (reindeer) na kundi la mwisho Eurasia kudumisha desturi za kidini za kishamani hadi karne ya 20.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kinganasan
Maji
быʼ
/bɨʔ/
Moto
туй
/tuj/
Jua
коу
/kou/
Mwezi
кичез̌әә
/kitʃeðəː/
Nyota
хотəдиə
/xotəˈdʲiə/
Mama
ниӈӈы
/niŋːɨ/
Baba
десы
/desɨ/
Mimi
мəнə
/məˈnə/
Wewe
тəнə
/təˈnə/
Jina
ним
/nʲim/
Jicho
сейми
/sejmi/
Mkono
дютү
/dʲyty/
Moyo
сәә
/səə/
Upendo
тонды
/tondɨ/
Mti
та
/ta/
Nyumba
мāʼ
/maːʔ/
Mbwa
баӈка
/baŋka/
Paka
кокса
/koksa/
Kula
нягү
/ɲaɡu/
Kunywa
быр
/bɨr/
Moja
ӈуо
/ŋuo/
Mbili
сити
/sʲiˈti/
Habari
нерум
/nerum/
Asante
нюәдыра
/ɲuədɨra/
Nzuri
ӈуойнюй
/ŋuojɲuj/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Uralic (Samoyedic, Northern) zinazohusiana
| Maana | Kinganasan | Kinenets | Kiselkup | Kikhanty | Kimansi | Kiestonia | Kierzya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | быʼ /bɨʔ/ | ӣд /iːd/ | ӱт /yt/ | йиңк /jiŋk/ | вит /vit/ | vesi /vesi/ | ведь /vedʲ/ |
| Moto | туй /tuj/ | ту /tu/ | тӱ /ty/ | тут /tut/ | най /naj/ | tuli /tuli/ | тол /tol/ |
| Jua | коу /kou/ | хаер /xajer/ | чэлы /tɕeːlɨ/ | хатәл /xatəl/ | хотал /xotal/ | päike /pæike/ | чи /tʃi/ |
| Mwezi | кичез̌әә /kitʃeðəː/ | ирий /irij/ | ариаа /ariaː/ | тылащ /tɯlaɕ/ | э̄тпос /eːtpos/ | kuu /kuː/ | ков /kov/ |
| Nyota | хотəдиə /xotəˈdʲiə/ | нумгы /numˈɡɨ/ | кыска /ˈkɨska/ | хус /xus/ | сов /soβ/ | täht /tæht/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ |
| Mama | ниӈӈы /niŋːɨ/ | небя /nebja/ | эма /ema/ | ӑңки /ɐŋki/ | ся̄нь /ɕaːnʲ/ | ema /emɑ/ | ава /ava/ |
| Baba | десы /desɨ/ | нися /nʲisʲa/ | ача /atʃa/ | ащи /aːsʲi/ | ӓщ /æɕ/ | isa /isɑ/ | тетя /tʲetʲa/ |
| Mimi | мəнə /məˈnə/ | мань /manʲ/ | ман /man/ | ма /ma/ | ам /am/ | mina /ˈminɑ/ | мон /mon/ |
| Wewe | тəнə /təˈnə/ | пыдар /pɨˈdar/ | тан /tan/ | нӑӈ /naŋ/ | наӈ /naŋ/ | sina /ˈsinɑ/ | тон /ton/ |
| Jina | ним /nʲim/ | нюм /nʲum/ | ним /nim/ | нэм /nem/ | нам /nam/ | nimi /ˈnimi/ | лем /lʲem/ |
| Jicho | сейми /sejmi/ | сэв /sew/ | сай /saj/ | сэм /sem/ | сам /sam/ | silm /silm/ | сельме /sʲelʲmʲe/ |
| Mkono | дютү /dʲyty/ | ӈуда /ŋuda/ | уты /utɨ/ | йош /joʃ/ | кат /kat/ | käsi /kæsi/ | кедь /kedʲ/ |
| Moyo | сәә /səə/ | сей /sej/ | сидя /sidʲa/ | сӑм /sɐm/ | сым /sɨm/ | süda /sydɑ/ | седей /sedej/ |
| Upendo | тонды /tondɨ/ | садось /sadosʲ/ | нанымба /nanɨmba/ | наматты /namatːɯ/ | эрыглыктэ /erɨɡlɨkte/ | armastus /ɑrmɑstus/ | вечкема /vetʃkema/ |
| Mti | та /ta/ | пя /pja/ | по /po/ | юх /jux/ | йив /jiv/ | puu /puː/ | чувто /tʃuvto/ |
| Nyumba | мāʼ /maːʔ/ | мяˮ /mjaʔ/ | мат /mat/ | хӑт /xɐt/ | кол /kol/ | maja /mɑjɑ/ | кудо /kudo/ |
| Mbwa | баӈка /baŋka/ | вэно /weno/ | канак /kanak/ | ампи /ampi/ | амп /amp/ | koer /koer/ | киска /kiska/ |
| Paka | кокса /koksa/ | кошка /koʂka/ | кетча /ketʃa/ | кошка /koʃka/ | кошка /koʃka/ | kass /kɑsː/ | катка /katka/ |
| Kula | нягү /ɲaɡu/ | ёлась /jolasʲ/ | амгу /amɡu/ | лэты /lətɯ/ | тэныгкве /tenɨɡkwe/ | sööma /søːmɑ/ | ярсамс /jarsams/ |
| Kunywa | быр /bɨr/ | я /ja/ | ӱдыргу /ydɨrɡu/ | яңхты /jaŋxtɯ/ | айныгкве /ajnɨɡkwe/ | jooma /joːmɑ/ | симемс /sʲimems/ |
| Moja | ӈуо /ŋuo/ | ӈопой /ŋopoj/ | уккур /ukːur/ | ит /it/ | акв /akw/ | üks /yks/ | вейке /vejke/ |
| Mbili | сити /sʲiˈti/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | шиты /ˈʃitɨ/ | кат /kăt/ | китыг /kʲitəɣ/ | kaks /kɑks/ | кавто /ˈkavto/ |
| Habari | нерум /nerum/ | аньˮторова /anʔtorova/ | тӱла /tyla/ | вуща /wuɕa/ | пася /pasja/ | tere /tere/ | шумбрат /ʃumbrat/ |
| Asante | нюәдыра /ɲuədɨra/ | спасибо /spasibo/ | пасьпе /pasʲpe/ | пӑсиве /pɐsive/ | пасипа /pasipa/ | tänan /tænɑn/ | сюкпря /sʲukprʲa/ |
| Nzuri | ӈуойнюй /ŋuojɲuj/ | сава /sawa/ | нот /not/ | ям /jam/ | ёмас /jomas/ | hea /heɑ/ | паро /paro/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.