Ӈаасан

Kinganasan

Urali (Samoyedic, kaskazini)

FamiliaUrali (Samoyedic, kaskazini) Wasemaji~125 (UNESCO: critically endangered) HatiKisirili (Tereshchenko 1979 alfabeti, yenye ӈ ӧ ӱ ʼ ˮ) NchiUrusi Lugha rasmiHapana (wachache asilia wanaotambuliwa wa Kaskazini) Uhai wa lughahatari kubwa sana ISO 639-3nio

Kinganasan (Ӈаасан, pia Tavgi) ni lugha ya Kiuralic ya tawi la Kisamoyedi inayozungumzwa katika Rasi ya Taymyr kwenye ukingo wa mbali kabisa wa kaskazini wa Eurasia (lugha ya kaskazini zaidi duniani kwa eneo). Ina uhusiano wa karibu na Kienets ndani ya tawi la Kisamoyedi cha Kaskazini. Maarufu katika fasihi ya isimu kwa mofolojia yake ya ujumlishaji (agglutinative) iliyo karibu kamilifu, ulinganifu wa vokali, na mfumo wa upangiliaji wa konsonanti — vilivyoelezwa kwa kina na Tereshchenko (1979), Helimski (1998), na Wagner-Nagy (2018). Iko hatarini sana ya kutoweka: wamebaki wazungumzaji fasaha ~125 tu, wote wazee. Wanganasan ni wafugaji wa kienyeji wa kulungu (reindeer) na kundi la mwisho Eurasia kudumisha desturi za kidini za kishamani hadi karne ya 20.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kinganasan

Maji

быʼ

/bɨʔ/

Moto

туй

/tuj/

Jua

коу

/kou/

Mwezi

кичез̌әә

/kitʃeðəː/

Nyota

хотəдиə

/xotəˈdʲiə/

Mama

ниӈӈы

/niŋːɨ/

Baba

десы

/desɨ/

Mimi

мəнə

/məˈnə/

Wewe

тəнə

/təˈnə/

Jina

ним

/nʲim/

Jicho

сейми

/sejmi/

Mkono

дютү

/dʲyty/

Moyo

сәә

/səə/

Upendo

тонды

/tondɨ/

Mti

та

/ta/

Nyumba

мāʼ

/maːʔ/

Mbwa

баӈка

/baŋka/

Paka

кокса

/koksa/

Kula

нягү

/ɲaɡu/

Kunywa

быр

/bɨr/

Moja

ӈуо

/ŋuo/

Mbili

сити

/sʲiˈti/

Habari

нерум

/nerum/

Asante

нюәдыра

/ɲuədɨra/

Nzuri

ӈуойнюй

/ŋuojɲuj/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Uralic (Samoyedic, Northern) zinazohusiana

Maana KinganasanKinenetsKiselkupKikhantyKimansiKiestoniaKierzya
Maji быʼ /bɨʔ/ ӣд /iːd/ ӱт /yt/ йиңк /jiŋk/ вит /vit/ vesi /vesi/ ведь /vedʲ/
Moto туй /tuj/ ту /tu/ тӱ /ty/ тут /tut/ най /naj/ tuli /tuli/ тол /tol/
Jua коу /kou/ хаер /xajer/ чэлы /tɕeːlɨ/ хатәл /xatəl/ хотал /xotal/ päike /pæike/ чи /tʃi/
Mwezi кичез̌әә /kitʃeðəː/ ирий /irij/ ариаа /ariaː/ тылащ /tɯlaɕ/ э̄тпос /eːtpos/ kuu /kuː/ ков /kov/
Nyota хотəдиə /xotəˈdʲiə/ нумгы /numˈɡɨ/ кыска /ˈkɨska/ хус /xus/ сов /soβ/ täht /tæht/ теште /ˈtʲeʃtʲe/
Mama ниӈӈы /niŋːɨ/ небя /nebja/ эма /ema/ ӑңки /ɐŋki/ ся̄нь /ɕaːnʲ/ ema /emɑ/ ава /ava/
Baba десы /desɨ/ нися /nʲisʲa/ ача /atʃa/ ащи /aːsʲi/ ӓщ /æɕ/ isa /isɑ/ тетя /tʲetʲa/
Mimi мəнə /məˈnə/ мань /manʲ/ ман /man/ ма /ma/ ам /am/ mina /ˈminɑ/ мон /mon/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.