Jaqaru aru
Хакару
аймарская
Хакару (Jaqi aru, «язык народа») — один из двух живых языков аймарской семьи (второй — аймара, ay), с которым он разделяет около 30 % лексики и многие грамматические особенности (абруптивные смычные, обильная суффиксальная агглютинация, маркирование эвиденциальности). На нём говорят почти исключительно в небольшом горном округе Тупе провинции Яуйос региона Лима, Перу, с крошечным остатком в соседнем Качуй. Находится под серьёзной угрозой: большинство молодых носителей перешли на испанский; ЮНЕСКО классифицирует его как однозначно находящийся под угрозой исчезновения. Расхождение хакару и аймара оценивается примерно в 1500-2000 лет, что делает их различия примерно такими же, как у романских языков.
Где на нём говорят
31 основных слов на языке Хакару
Вода
uma
/uma/
Огонь
nina
/nina/
Солнце
inti
/inti/
Луна
phaxshi
/pʰaχʃi/
Звезда
wara
/waɾa/
Мать
mama
/mama/
Отец
awki
/awki/
Я
naya
/naja/
Ты
juma
/huma/
Имя
suti
/suti/
Глаз
nayra
/najɾa/
Рука
ampara
/ampaɾa/
Сердце
chuyma
/tʃujma/
Любовь
munasiña
/munasiɲa/
Дерево
qhura
/qʰuɾa/
Дом
uta
/uta/
Собака
anu
/anu/
Кошка
phishi
/pʰiʃi/
Есть
mankaña
/mankaɲa/
Пить
umaña
/umaɲa/
Один
maya
/maja/
Два
paya
/paja/
Привет
kamishti
/kamiʃti/
Спасибо
yuspaa
/juspaː/
Хороший
shuma
/ʃuma/
Источники
Сравнение слов
Сравнение с родственными языками Aymaran
| Значение | Хакару | Аймара | Классический кечуа | Кечуа | Кусканско-кечуанский | Гуамбиано | Аякучанско-кечуанский |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | uma /uma/ | uma /uma/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| Огонь | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Солнце | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| Луна | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| Звезда | wara /waɾa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | kualøm /kwalʌm/ | quyllur /ˈqojʎur/ |
| Мать | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Отец | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| Я | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | na /na/ | ñuqa /ˈɲoqa/ |
| Ты | juma /huma/ | juma /huma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | ñui /ɲui/ | qam /qam/ |
| Имя | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | wetø /wetʌ/ | suti /ˈsuti/ |
| Глаз | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| Рука | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| Сердце | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| Любовь | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| Дерево | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| Дом | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| Собака | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| Кошка | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| Есть | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| Пить | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| Один | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| Два | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | pa /pa/ | iskay /ˈiskaj/ |
| Привет | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| Спасибо | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| Хороший | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
Часть LangMap — проекта визуализации языков. Это статическое, индексируемое резюме; интерактивные карты предлагают аудио произношения, фильтры и вид глобуса.