Qhichwa
Quéchua cuzquenho
Quéchua (meridional, Cuzco-Collao)
O quéchua cuzquenho é a variedade de prestígio do quéchua meridional, com a antiga capital do Império Inca como área de origem. O contato com o aimará trouxe oclusivas aspiradas e ejetivas (kh, k'), que o distinguem de outras variedades do quéchua. É uma das línguas oficiais do Peru.
Onde é falada
31 palavras essenciais em Quéchua cuzquenho
Água
unu
/unu/
Fogo
nina
/nina/
Sol
inti
/inti/
Lua
killa
/kiʎa/
Estrela
quyllur
/ˈqojʎur/
Mãe
mama
/mama/
Pai
tayta
/tajta/
Eu
ñuqa
/ˈɲoqa/
Tu
qan
/qan/
Nome
suti
/ˈsuti/
Olho
ñawi
/ɲawi/
Mão
maki
/maki/
Coração
sunqu
/suŋqu/
Amor
munay
/munaj/
Árvore
sachʼa
/satʃʼa/
Casa
wasi
/wasi/
Cão
allqu
/aʎqu/
Gato
misi
/misi/
Comer
mikhuy
/mikʰuj/
Beber
upyay
/upjaj/
Um
huk
/huk/
Dois
iskay
/ˈiskaj/
Olá
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Obrigado
añay
/aɲaj/
Bom
allin
/aʎin/
Fontes
Palavras comparadas
Comparado com línguas Quechuan (Southern, Cuzco-Collao) relacionadas
| Significado | Quéchua cuzquenho | Quíchua clássico | Quéchua de Ayacucho | Quíchua | Aimará | Jaqaru | Misak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | uma /uma/ | unø /unø/ |
| Fogo | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ |
| Sol | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ |
| Lua | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | atru /atɾu/ |
| Estrela | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | kualøm /kwalʌm/ |
| Mãe | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Pai | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| Eu | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | na /na/ |
| Tu | qan /qan/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | juma /huma/ | juma /huma/ | ñui /ɲui/ |
| Nome | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | wetø /wetʌ/ |
| Olho | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ |
| Mão | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ |
| Coração | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ |
| Amor | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ |
| Árvore | sachʼa /satʃʼa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | yu /ju/ |
| Casa | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | ya /ja/ |
| Cão | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ |
| Gato | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishi /miʃi/ |
| Comer | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | mɵ /mɵ/ |
| Beber | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ |
| Um | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | kan /kan/ |
| Dois | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | pa /pa/ |
| Olá | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | ma'rik /maʔɾik/ |
| Obrigado | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | payn /pajn/ |
| Bom | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | kausrik /kawsɾik/ |
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.