Achuar Chicham
Achuar
Jivaroan
O achuar (Achuar Chicham, «fala achuar»; também achuar-shiwiar) é uma língua da família jívaro falada no ecótono Marañón-Pastaza, na fronteira entre Peru e Equador. Os achuar são o terceiro maior grupo jívaro, depois dos aguaruna (agr) e dos shuar (jiv), e historicamente mantiveram vínculos sazonais com os shuar e os shiwiar por meio do comércio, das alianças matrimoniais e da guerra. O achuar ganhou atenção internacional por meio da Resistência Achuar contra a invasão das companhias petrolíferas nas décadas de 2000 e 2010, com a Federação Achuar (FINAE/NAE) liderando a defesa da soberania territorial. Do ponto de vista linguístico, o achuar compartilha com o aguaruna e o shuar traços da família jívaro: vogais nasais, marcadores de foco e um léxico etnobiológico exaustivo do ecossistema amazônico.
Onde é falada
31 palavras essenciais em Achuar
Água
yumi
/jumi/
Fogo
ji
/hi/
Sol
etsa
/etsa/
Lua
nantu
/nantu/
Estrela
yaa
/jaː/
Mãe
nukur
/nukuɾ/
Pai
apar
/apaɾ/
Eu
wi
/wi/
Tu
ame
/ame/
Nome
naari
/naːɾi/
Olho
jii
/hiː/
Mão
uwej
/uweh/
Coração
enentai
/enentai/
Amor
anentin
/anentin/
Árvore
numi
/numi/
Casa
jea
/hea/
Cão
yawa
/jawa/
Gato
micha
/mitʃa/
Comer
yuata
/juata/
Beber
umarta
/umaɾta/
Um
kichik
/kitʃik/
Dois
jimiar
/himiaɾ/
Olá
pujamek
/puhamek/
Obrigado
mai-tikut
/majtikut/
Bom
penker
/peŋkeɾ/
Fontes
Palavras comparadas
Comparado com línguas Jivaroan relacionadas
| Significado | Achuar | Shuar | Aguaruna | Iupique do Alasca central | Xona | Dialeto de Osaka | Dialeto de Hiroshima |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Água | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | meq /meq/ | mvura /mvuɾa/ | 水 /mizɯ/ | 水 /mizɯ/ |
| Fogo | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | keneq /keneq/ | moto /moto/ | 火 /hi/ | 火 /hi/ |
| Sol | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /etsá/ | akerta /akerta/ | zuva /zuva/ | 日 /hi/ | 日 /hi/ |
| Lua | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | iraluq /iraluq/ | mwedzi /mwedzi/ | 月 /tsɯki/ | 月 /tsɯki/ |
| Estrela | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | agyaq /aɣjaq/ | nyeredzi /ɲeredzi/ | 星 /hoɕi/ | 星 /hoɕi/ |
| Mãe | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | aana /aːna/ | amai /amai/ | おかん /okaɴ/ | おふくろ /oɸɯkɯɾo/ |
| Pai | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | ata /ata/ | baba /baba/ | おとん /otoɴ/ | 親父 /ojadʑi/ |
| Eu | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | wiinga /wiːŋa/ | ini /ini/ | わし /waɕi/ | わし /waɕi/ |
| Tu | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /ame/ | elpet /əɬpət/ | iwe /iwe/ | あんた /anta/ | あんた /anta/ |
| Nome | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | ateq /atəq/ | zita /zita/ | 名前 /namae/ | 名前 /namae/ |
| Olho | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | ii /iː/ | ziso /ziso/ | 目 /me/ | 目 /me/ |
| Mão | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | unirak /unirak/ | ruoko /ɾwoko/ | 手 /te/ | 手 /te/ |
| Coração | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɛ́ntaj/ | irua /irua/ | mwoyo /mwojo/ | 心 /kokoɾo/ | 心 /kokoɾo/ |
| Amor | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | amaja /amaha/ | kenka /kenka/ | rudo /ɾudo/ | 愛 /ai/ | 愛 /ai/ |
| Árvore | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | napa /napa/ | muti /muti/ | 木 /ki/ | 木 /ki/ |
| Casa | jea /hea/ | jea /hea/ | jegámu /heɡámu/ | ena /ena/ | imba /imba/ | 家 /ie/ | 家 /ie/ |
| Cão | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | yawá /jawá/ | qimugta /qimuɣta/ | imbwa /imbwa/ | 犬 /inɯ/ | 犬 /inɯ/ |
| Gato | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | qassraaraq /qassraːraq/ | katsi /katsi/ | 猫 /neko/ | 猫 /neko/ |
| Comer | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | ner'uq /nerʔuq/ | kudya /kudja/ | 食べて /tabete/ | 食べて /tabete/ |
| Beber | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | úmag /úmaɡ/ | mertuq /mertuq/ | kunwa /kunwa/ | 飲んで /nonde/ | 飲んで /nonde/ |
| Um | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | makichik /makitʃik/ | ataucik /atautʃik/ | potsi /potsi/ | 一 /itɕi/ | 一 /itɕi/ |
| Dois | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | jimag /himaɡ/ | malruk /maɬʁuk/ | piri /piri/ | 二 /ni/ | 二 /ni/ |
| Olá | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɛk/ | waqaa /waqaː/ | mhoro /mhoɾo/ | 毎度 /maido/ | やあ /jaː/ |
| Obrigado | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | see /sɛː/ | quyana /qujana/ | maita /maita/ | おおきに /oːkini/ | ありがとう /aɾiɡatoː/ |
| Bom | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | ímia /ímia/ | assirtuq /asːirtuq/ | chakanaka /tʃakanaka/ | ええ /eː/ | ええ /eː/ |
Parte do LangMap — um projeto de visualização linguística. Este é um resumo estático e rastreável; os mapas interativos oferecem áudio de pronúncia, filtros e uma vista de globo.