Guugu Yimidhirr
グーグ・イミディル語
パマ・ニュンガン語族(パマン語派、東ケープヨーク)
グーグ・イミディル語(Guugu Yimidhirrとも、ISO 639-3: kky)はパマ・ニュンガン語族パマン語群の言語であり、伝統的にはオーストラリアのクイーンズランド州極北部、エンデバー川周辺の土地で話されてきた。現在はクックタウン北方のホープ・ヴェールと近隣共同体を中心に用いられている。多くの言語が「左」「右」のような話者中心の表現を使う場面で、北や南など絶対的な基本方位を頻繁に用いる空間参照体系で広く知られている。この体系の研究により、グーグ・イミディル語は言語・認知・空間定位の研究で重要な位置を占めている。英語のkangarooはグーグ・イミディル語のgangurruに由来し、この語は1770年にエンデバー川でジェームズ・クック遠征隊の隊員が現地の話者から記録したものである。
話される地域
グーグ・イミディル語の基本31語
水
buurraay
/buːraːj/
火
—
/—/
太陽
ngalan
/ŋalan/
月
giitha
/ɡiːt̪a/
星
biidhi
/biːt̪i/
母
ngamu
/ŋamu/
父
biiba
/biːba/
私
ngayu
/ŋaju/
あなた
nyundu
/ɲundu/
名前
gadil
/ˈkatil/
目
miil
/miːl/
手
mungal
/muŋal/
心
—
/—/
愛
—
/—/
木
yugu
/juɡu/
家
bayan
/bajan/
犬
gudaa
/ɡudaː/
猫
buthigan
/but̪iɡan/
食べる
budal
/budal/
飲む
—
/—/
一
nubuun
/nubuːn/
二
gudhirra
/kut̪ira/
こんにちは
—
/—/
ありがとう
—
/—/
良い
awuun
/awuːn/
出典
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
単語の比較
Pama-Nyungan (Paman, eastern Cape York)の関連言語と比較
| 意味 | グーグ・イミディル語 | ルウィ語 | ラーディル語 | ヤンカール語 | 驃語 (ピュー) | ブカル=サドン・ビダユ語 | ワルマジャリ語 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | buurraay /buːraːj/ | wār /waːr/ | kantha /kanθa/ | ngogo /ŋoɡo/ | ʔuy /uj/ | piin /piːn/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| 火 | — /—/ | — /—/ | jalul /dʒalul/ | ngida /ŋida/ | vyaŋ /wjaŋ/ | apui /aˈpui/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| 太陽 | ngalan /ŋalan/ | 𔖖𔓚 /ˈtiwad/ | thurara /θuɾaɾa/ | wargu /waɾɡu/ | ño /ɲo/ | biduh /biˈduh/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ |
| 月 | giitha /ɡiːt̪a/ | 𔓜𔒄𔗦 /ˈarmas/ | kirdikir /kiɖikir/ | waldar /waldaɾ/ | hla /hla/ | bulan /buˈlan/ | pira /ˈpira/ |
| 星 | biidhi /biːt̪i/ | — /—/ | kambin /kambin/ | thurara /t̪uɾaɾa/ | kar /karʔ/ | bitun /bitun/ | wirl /wiɭ/ |
| 母 | ngamu /ŋamu/ | anni- /ˈanni/ | ngama /ŋama/ | ngama /ŋama/ | na /na/ | sindo /sinˈdoʔ/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| 父 | biiba /biːba/ | 𔐞𔑣𔓯𔗔 /ˈtadis/ | — /—/ | kanda /kanda/ | paʔ /paʔ/ | samah /saˈmah/ | kirta /ˈkiʈa/ |
| 私 | ngayu /ŋaju/ | 𔐀 /ˈamu/ | ngada /ŋada/ | ngada /ŋada/ | ŋa /ŋa/ | aku /aku/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| あなた | nyundu /ɲundu/ | tu /tu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nyingka /ɲiŋka/ | naŋ /naŋ/ | muh /muh/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| 名前 | gadil /ˈkatil/ | 𔐓𔓇𔒄𔖪 /ˈalamantsa/ | wangalk /waŋalk/ | warra /wara/ | miŋ /miŋ/ | ngaran /ŋaran/ | yini /jini/ |
| 目 | miil /miːl/ | tawi- /ˈtawi/ | mela /mela/ | miibul /miːbul/ | mik /mik/ | bateh /baˈteh/ | purlka /ˈpuɭka/ |
| 手 | mungal /muŋal/ | 𔑁𔓯𔑶𔖸 /ˈistri/ | marra /maɾa/ | — /—/ | lak /lak/ | təŋən /tə̆ˈŋən/ | marnin /ˈmaɳin/ |
| 心 | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ |
| 愛 | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| 木 | yugu /juɡu/ | — /—/ | tungal /tuŋal/ | — /—/ | siŋ /siŋ/ | kayuh /kaˈjuh/ | watiya /waˈtija/ |
| 家 | bayan /bajan/ | 𔔙𔐤𔖪 /ˈparnantsa/ | — /—/ | — /—/ | vaiŋ /waiŋ/ | ramin /raˈmin/ | ngurra /ˈŋura/ |
| 犬 | gudaa /ɡudaː/ | zuwana- /tsuˈwana/ | ngawu /ŋawu/ | — /—/ | kwiy /kwij/ | kaso /kaˈsoʔ/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| 猫 | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| 食べる | budal /budal/ | ad- /ad/ | jitha /dʒiθa/ | — /—/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | kuman /kuˈman/ | nga- /ŋa/ |
| 飲む | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ŋinum /ŋiˈnum/ | nga- /ŋa/ |
| 一 | nubuun /nubuːn/ | — /—/ | kunngirr /kuŋŋir/ | — /—/ | te /te/ | isaʔ /iˈsaʔ/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ |
| 二 | gudhirra /kut̪ira/ | — /—/ | kiyarrng /kijaraŋ/ | kiyarrngka /kijaraŋka/ | nit /nit/ | duɔh /duɔh/ | kujarra /kuɟara/ |
| こんにちは | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| ありがとう | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| 良い | awuun /awuːn/ | wasu- /ˈwaːsu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | biis /biːs/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ |
LangMap — 言語の可視化プロジェクトの一部です。これは静的でクロール可能な要約です。インタラクティブマップでは発音音声・フィルター・地球儀ビューを利用できます。