Tachiwíin
Totonaco di Coyutla
totonaco
Il totonaco di Coyutla è una delle diverse varietà di totonaco parlate sui monti della Sierra de Papantla, nel nord di Veracruz, in Messico. La famiglia linguistica totonacana è una delle più piccole della Mesoamerica, con il totonaco (~250 000 parlanti in totale tra tutte le varietà) e il tepehua come unici due rami; non presenta una parentela dimostrabile con alcuna famiglia più ampia, nonostante tratti areali condivisi con le vicine lingue otomangue e uto-azteche. I parlanti del totonaco sono rinomati in tutto il mondo per la cerimonia dei Voladores — danzatori aerei rituali indigeni che scendono lungo funi da un palo alto 30 metri, una pratica iscritta nella Lista rappresentativa del patrimonio culturale immateriale dell'umanità dell'UNESCO (2009). Coyutla e altre varietà della Sierra conservano inoltre la coltivazione tradizionale della vaniglia, una pianta domesticata dai totonachi che assunse importanza mondiale attraverso il commercio coloniale spagnolo.
Dove si parla
31 parole essenziali in Totonaco di Coyutla
Acqua
xkán
/ʃkán/
Fuoco
lhk'uyat
/ɬkʼujat/
Sole
chichiní
/tʃitʃiní/
Luna
papá
/papá/
Stella
staku
/staku/
Madre
tsé
/tsé/
Padre
tlat
/tɬat/
Io
kit
/kit/
Tu
wix
/wiʃ/
Nome
tuwán
/tuwan/
Occhio
lakgastapu
/lakɡastapu/
Mano
maka
/maka/
Cuore
naku
/naku/
Amore
pa'ksuu
/paʔksuː/
Albero
k'iwi
/kʼiwi/
Casa
chiki
/tʃiki/
Cane
chichi
/tʃitʃi/
Gatto
mishtu
/miʃtu/
Mangiare
waan
/waːn/
Bere
oqoo
/oqoː/
Uno
aktum
/aktum/
Due
aktuy
/aktuj/
Ciao
tlen lhítat
/tɬen ɬítat/
Grazie
pa'xkatkatsiniyán
/paʔʃkatkatsiniján/
Buono
tlen
/tɬen/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Totonacan correlate
| Significato | Totonaco di Coyutla | Pipil | Shipibo-Conibo | Aguacateco | Basco | Malay del Nord Maluku | Konso |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | xkán /ʃkán/ | at /at/ | jene /hene/ | aʼ /aʔ/ | ur /ur/ | aer /aer/ | pishaa /piʃaː/ |
| Fuoco | lhk'uyat /ɬkʼujat/ | tit /tit/ | chii /tʃiː/ | qʼaq /qʼaq/ | su /su/ | api /api/ | apitta /apitːa/ |
| Sole | chichiní /tʃitʃiní/ | tunal /tunal/ | bari /bari/ | qʼijl /qʼihl/ | eguzki /eɣuski/ | matahari /matahari/ | piirtuta /piːrtuta/ |
| Luna | papá /papá/ | metsti /metsti/ | oxe /oʃe/ | xahaw /ʃahaw/ | ilargi /ilaɾɣi/ | bulan /bulan/ | leya /leja/ |
| Stella | staku /staku/ | sital /ˈsital/ | wishati /wiʃati/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | izar /is̻ar/ | bintang /bintaŋ/ | hikkitta /hikːitːa/ |
| Madre | tsé /tsé/ | nan /nan/ | tita /tita/ | naa /naː/ | ama /ama/ | mama /mama/ | aayyaa /aːjːaː/ |
| Padre | tlat /tɬat/ | tat /tat/ | papa /papa/ | mam /mam/ | aita /aita/ | papa /papa/ | aappaa /aːpːaː/ |
| Io | kit /kit/ | naja /ˈnaha/ | ea /ea/ | in /in/ | ni /ni/ | kita /kita/ | anti /anti/ |
| Tu | wix /wiʃ/ | taja /ˈtaha/ | mia /mia/ | naʼ /naʔ/ | hi /hi/ | ngana /ŋana/ | atti /atti/ |
| Nome | tuwán /tuwan/ | tukay /ˈtukaj/ | jane /ˈhane/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | izen /is̻en/ | nama /nama/ | maχχa /maχːa/ |
| Occhio | lakgastapu /lakɡastapu/ | ish /iʃ/ | bero /bero/ | witzʼ /witsʼ/ | begi /beɣi/ | mata /mata/ | ilta /ilta/ |
| Mano | maka /maka/ | mey /mei/ | mëken /mɯken/ | qʼab /qʼab/ | esku /esku/ | tangang /taŋaŋ/ | harka /harka/ |
| Cuore | naku /naku/ | yulu /julu/ | joínti /hoˈinti/ | kʼuum /kʼuːm/ | bihotz /biots/ | hati /hati/ | sataʔta /sataʔta/ |
| Amore | pa'ksuu /paʔksuː/ | tasujta /tasuhta/ | noi /noi/ | xajan /ʃahan/ | maitasun /maitasun/ | cinta /tʃinta/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ |
| Albero | k'iwi /kʼiwi/ | kwawit /kʷawit/ | jiwi /xiwi/ | tzeʼ /tseʔ/ | zuhaitz /suaits/ | pohong /pohoŋ/ | ʛoyra /ʛojra/ |
| Casa | chiki /tʃiki/ | kal /kal/ | xobo /ʃobo/ | nya /ɲa/ | etxe /etʃe/ | ruma /ruma/ | tika /tika/ |
| Cane | chichi /tʃitʃi/ | chichi /tʃitʃi/ | ochiti /otʃiti/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | txakur /tʃakur/ | anjing /andʒiŋ/ | kuta /kuta/ |
| Gatto | mishtu /miʃtu/ | mishin /miʃin/ | mishi /miʃi/ | mis /mis/ | katu /katu/ | ikung /ikuŋ/ | aturraata /aturːaːta/ |
| Mangiare | waan /waːn/ | takwa /takwa/ | piti /piti/ | wii /wiː/ | jan /jan/ | makang /makaŋ/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ |
| Bere | oqoo /oqoː/ | ati /ati/ | xeati /ʃeati/ | uuk /uːk/ | edan /eðan/ | minong /minoŋ/ | ikiyaa /ikijaː/ |
| Uno | aktum /aktum/ | se /se/ | westíora /westioɾa/ | jun /hun/ | bat /bat/ | satu /satu/ | takka /takːa/ |
| Due | aktuy /aktuj/ | ume /ˈume/ | rabé /ɾaˈbe/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | bi /bi/ | dua /dua/ | lakki /lakːi/ |
| Ciao | tlen lhítat /tɬen ɬítat/ | ne pakua /ne pakwa/ | jakon raoma /xakon raoma/ | kʼamta /kʼamta/ | kaixo /kaiʃo/ | cerang /tʃeraŋ/ | nakaytaa /nakajtaː/ |
| Grazie | pa'xkatkatsiniyán /paʔʃkatkatsiniján/ | padiush /padjuʃ/ | irake /iɾake/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | eskerrik asko /esˈkerik ˈasko/ | tarima kase /tarima kase/ | — /—/ |
| Buono | tlen /tɬen/ | kwahli /kʷahli/ | jakon /xakon/ | saqʼ /saqʼ/ | on /on/ | bae /bae/ | paʛaari /paʛaːri/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.