Foor'íŋ belé
Fur
Nilo-Saharan > Fur
Il fur è la lingua del popolo fur del Darfur, nel Sudan occidentale, e della confinante regione del Sila in Ciad, imperniata sul massiccio del Jebel Marra; i parlanti chiamano se stessi Poora e la propria lingua Foor'íŋ belé. Costituisce un ramo piccolo e a sé del nilo-sahariano insieme all'amdang del Ciad e non ha parenti stretti. I sostantivi segnano il numero alternando prefissi anziché suffissi — d- o n- al singolare contro k- al plurale, come in nʉ́ŋɨ́ 'occhio' accanto a kʉ́ŋɨ́ 'occhi' — e il sistema verbale è famigerato per allomorfi tanto divergenti che una stessa radice può presentarsi in più forme apparentemente non imparentate. Il fur ha due registri tonali, alto (segnato con l'accento acuto) e basso (lasciato senza segno), e un'opposizione vocalica di ATR scritta con le lettere aggiuntive ɨ, ʉ e a̱ nell'ortografia latina di base SIL elaborata negli anni Novanta; dove tale ortografia non è attestata per una parola, le forme qui riportate seguono le trascrizioni di Jakobi e di Beaton. Circa 790.000 persone parlano il fur e, benché le guerre del Darfur abbiano sfollato gran parte della popolazione, la lingua viene ancora trasmessa ai bambini ed è usata nelle trasmissioni radiofoniche e nei materiali di alfabetizzazione.
Dove si parla
31 parole essenziali in Fur
Acqua
koro
/kòrò/
Fuoco
udú
/ùdú/
Sole
dʉlé
/dʊ̀lé/
Luna
dal
/dàl/
Stella
wírí
/wírí/
Madre
íya
/íja/
Padre
âba
/âba/
Io
ká
/ká/
Tu
jɨ́
/ɟɪ́/
Nome
kona
/kònà/
Occhio
nʉ́ŋɨ́
/nʊ́ŋɪ́/
Mano
dóŋá
/dóŋá/
Cuore
kilmá
/kìlmá/
Amore
—
/—/
Albero
kuru
/kuru/
Casa
toŋ
/tòŋ/
Cane
ása
/ásà/
Gatto
biís
/bíːs/
Mangiare
ám-
/ám/
Bere
ba-
/ba/
Uno
tok
/tòk/
Due
a̱w
/ə̀w/
Ciao
—
/—/
Grazie
—
/—/
Buono
tullé
/tùlːé/
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Nilo-Saharan > Fur correlate
| Significato | Fur | Proto-bantu | Hajong | Guugu yimithirr | Nobiin | Kuvi | Walmajarri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | koro /kòrò/ | *-jíjì /-jíjì/ | pani /pa.ni/ | buurraay /buːraːj/ | ámán /ámán/ | ēru /eːru/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Fuoco | udú /ùdú/ | *-dído /-dído/ | ag /aɡ/ | — /—/ | ííg /íːɡ/ | nēsi /neːsi/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| Sole | dʉlé /dʊ̀lé/ | *-júbà /-júbà/ | bela /be.la/ | ngalan /ŋalan/ | màšà /màʃà/ | vēla /ʋeːla/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ |
| Luna | dal /dàl/ | *-jèdì /-jèdì/ | jon /dʒon/ | giitha /ɡiːt̪a/ | ùnáttí /ùnátːí/ | lēnʒu /leːndʒu/ | pira /ˈpira/ |
| Stella | wírí /wírí/ | — /—/ | tara /taɾa/ | biidhi /biːt̪i/ | wìnjì /wìnɟì/ | sukka /sukka/ | wirl /wiɭ/ |
| Madre | íya /íja/ | *-nyìná /-nyìná/ | ma /ma/ | ngamu /ŋamu/ | een /eːn/ | āva /aːʋa/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| Padre | âba /âba/ | *-íce /-íce/ | baba /baba/ | biiba /biːba/ | faab /faːb/ | bāva /baːʋa/ | kirta /ˈkiʈa/ |
| Io | ká /ká/ | — /—/ | moi /muɪ/ | ngayu /ŋaju/ | ày /àj/ | nānu /naːnu/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| Tu | jɨ́ /ɟɪ́/ | — /—/ | tui /tuɪ/ | nyundu /ɲundu/ | ìr /ìr/ | īnu /iːnu/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Nome | kona /kònà/ | *-jína /-jína/ | nam /nam/ | gadil /ˈkatil/ | tàŋìs /tàŋìs/ | paru /paɾu/ | yini /jini/ |
| Occhio | nʉ́ŋɨ́ /nʊ́ŋɪ́/ | *-jícò /-jícò/ | soku /sɔku/ | miil /miːl/ | mááñ /máːɲ/ | kannu /kannu/ | purlka /ˈpuɭka/ |
| Mano | dóŋá /dóŋá/ | *-bókò /-bókò/ | hat /hat/ | mungal /muŋal/ | èddì /èdːì/ | key /kei̯/ | marnin /ˈmaɳin/ |
| Cuore | kilmá /kìlmá/ | *-tíma /-tíma/ | mon /mon/ | — /—/ | áy /áj/ | gunde /ɡunde/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ |
| Amore | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | doll- /dolː/ | — /—/ | — /—/ |
| Albero | kuru /kuru/ | *-tí /-tí/ | gas /ɡas/ | yugu /juɡu/ | kóy /kój/ | mara /mara/ | watiya /waˈtija/ |
| Casa | toŋ /tòŋ/ | *-jʊ̀ /-jʊ̀/ | ghor /ɡʱoɾ/ | bayan /bajan/ | noog /noːɡ/ | illu /illu/ | ngurra /ˈŋura/ |
| Cane | ása /ásà/ | *-bʊ́à /-bʊ́à/ | kuthura /kutʰuɾa/ | gudaa /ɡudaː/ | mùg /mùɡ/ | nēyi /neːji/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| Gatto | biís /bíːs/ | — /—/ | — /—/ | buthigan /but̪iɡan/ | kàdíís /kàdíːs/ | — /—/ | — /—/ |
| Mangiare | ám- /ám/ | *-dɪ́a /-dɪ́a/ | kha /kʰa/ | budal /budal/ | kàb- /kàb/ | tinba /tinba/ | nga- /ŋa/ |
| Bere | ba- /ba/ | *-nyʊ̀ /-nyʊ̀/ | pi /pi/ | — /—/ | níí- /níː/ | unba /unba/ | nga- /ŋa/ |
| Uno | tok /tòk/ | *-mò /-mò/ | ek /ek/ | nubuun /nubuːn/ | wèèr /wèːr/ | ōnte /oːnte/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ |
| Due | a̱w /ə̀w/ | *-bɪ̀dɪ̀ /-bɪ̀dɪ̀/ | dui /duɪ/ | gudhirra /kut̪ira/ | úwwó /úwːó/ | rīndi /riːɳɖi/ | kujarra /kuɟara/ |
| Ciao | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Grazie | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Buono | tullé /tùlːé/ | — /—/ | bhalo /bʱalo/ | awuun /awuːn/ | màs /màs/ | nēha /neːha/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.