Gedeʼuffa
Gedeo
Afroasiatica
Il gedeo (Gedeʼuffa, «parlata gedeo») è una lingua cuscitica orientale d'altopiano dell'Etiopia meridionale, sorella del sidamo (sid), dell'hadiyya e del kembata. I gedeo sono agricoltori coltivatori degli altopiani a sud del lago Awasa, con un rinomato sistema di coltivazione di caffè ed enset (falso banano) iscritto dall'UNESCO (2023) come Paesaggio Culturale Gedeo — una pratica agroforestale sostenibile. Sul piano linguistico, il gedeo presenta i tratti tipici del cuscitico orientale d'altopiano: accordo soggetto-verbo basato sul genere, marcatori di focus e coniugazione verbale complessa. Il censimento etiope del 2007 ha registrato circa 986.000 gedeo etnici, la maggior parte dei quali bilingui anche in amarico.
Dove si parla
31 parole essenziali in Gedeo
Acqua
woyye
/wojːe/
Fuoco
gira
/ɡiɾa/
Sole
ayyaʼne
/ajːaʔne/
Luna
agina
/aɡina/
Stella
urje
/urdʒe/
Madre
aaki
/aːki/
Padre
eke
/eke/
Io
ani
/ani/
Tu
ati
/ati/
Nome
su'ma
/suʔma/
Occhio
ille
/ilːe/
Mano
anga
/aŋɡa/
Cuore
wodana
/wodana/
Amore
baxxa
/baxːa/
Albero
haqqa
/haqːa/
Casa
mine
/mine/
Cane
kaneessa
/kaneːsːa/
Gatto
adurre
/aduɾːe/
Mangiare
ittu
/itːu/
Bere
agittu
/aɡitːu/
Uno
mitto
/mitːo/
Due
lame
/lame/
Ciao
mooye
/moːje/
Grazie
galaata
/ɡalaːta/
Buono
danee
/daneː/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Afro-Asiatic correlate
| Significato | Gedeo | Sidamo | Oromo | Wolaytta | Konso | Saho | Sloveno |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | woyye /wojːe/ | waayyo /waːjːo/ | bishaan /biʃaːn/ | haatta /haːtːa/ | pishaa /piʃaː/ | lee /leː/ | voda /ˈʋɔːda/ |
| Fuoco | gira /ɡiɾa/ | giiraa /ɡiːraː/ | ibidda /ibidːa/ | tama /tama/ | apitta /apitːa/ | gira /ɡira/ | ogenj /oːɡənj/ |
| Sole | ayyaʼne /ajːaʔne/ | arrishshe /arːiʃːe/ | aduu /aduː/ | awa /awa/ | piirtuta /piːrtuta/ | ayro /ajɾo/ | sonce /soːntsɛ/ |
| Luna | agina /aɡina/ | agana /aɡana/ | jiʼa /dʒiʔa/ | aginaa /aɡinaː/ | leya /leja/ | alsa /alsa/ | luna /luːna/ |
| Stella | urje /urdʒe/ | beeddakko /beːdːakko/ | urjii /urdʒiː/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | hikkitta /hikːitːa/ | cutuk /ħutuk/ | zvezda /ˈzʋeːzda/ |
| Madre | aaki /aːki/ | ama /ama/ | haadha /haːɗa/ | aaya /aːja/ | aayyaa /aːjːaː/ | ina /ina/ | mati /maːti/ |
| Padre | eke /eke/ | anna /anːa/ | abbaa /abːaː/ | aawa /aːwa/ | aappaa /aːpːaː/ | abba /abba/ | oče /oːtʃɛ/ |
| Io | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | taani /taːni/ | anti /anti/ | anu /ʔanu/ | jaz /jaːs/ |
| Tu | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | neeni /neːni/ | atti /atti/ | atu /ʔatu/ | ti /tiː/ |
| Nome | su'ma /suʔma/ | suʼma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | sunttaa /suntːaː/ | maχχa /maχːa/ | migaq /miɡaːʕ/ | ime /iˈmeː/ |
| Occhio | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ayfee /ajfeː/ | ilta /ilta/ | inti /inti/ | oko /ɔˈkoː/ |
| Mano | anga /aŋɡa/ | anga /anɡa/ | harka /haɾka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | harka /harka/ | gaba /ɡaba/ | roka /ɾɔːka/ |
| Cuore | wodana /wodana/ | wodanaa /wodanaː/ | onnee /onːeː/ | wozanaa /wozanaː/ | sataʔta /sataʔta/ | qalbe /qalbe/ | srce /sərtsɛ/ |
| Amore | baxxa /baxːa/ | baxa /batʼa/ | jaalala /dʒaːlala/ | siiqaa /siːqaː/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | kaxano /kaħano/ | ljubezen /ljubeːzɛn/ |
| Albero | haqqa /haqːa/ | haqqe /haqːe/ | muka /muka/ | mittaa /mitːaː/ | ʛoyra /ʛojra/ | caar /ħaːr/ | drevo /dɾeːʋo/ |
| Casa | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | keettaa /keːtːaː/ | tika /tika/ | kalo /kalo/ | hiša /xiːʃa/ |
| Cane | kaneessa /kaneːsːa/ | minceeti /mintʃeːti/ | saree /saɾeː/ | kanaa /kanaː/ | kuta /kuta/ | kare /kaɾe/ | pes /pɛːs/ |
| Gatto | adurre /aduɾːe/ | adurree /adurːeː/ | adurree /aduɾːeː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | aturraata /aturːaːta/ | dummu /dummu/ | mačka /maːtʃka/ |
| Mangiare | ittu /itːu/ | itaa /itaː/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | miya /miːja/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | niitan /niːtan/ | jesti /jɛːsti/ |
| Bere | agittu /aɡitːu/ | aguraa /aɡuraː/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ushiya /uʃija/ | ikiyaa /ikijaː/ | yaaqab /jaːʕab/ | piti /piːti/ |
| Uno | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | inki /inki/ | eden /ɛːdən/ |
| Due | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | lakki /lakːi/ | lammá /lamˈma/ | dva /dʋaː/ |
| Ciao | mooye /moːje/ | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | akkam /akːam/ | saro /saro/ | nakaytaa /nakajtaː/ | malaal /malaːl/ | živjo /ʒiːʋjo/ |
| Grazie | galaata /ɡalaːta/ | gali'ne /ɡaliʔne/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | galatay /ɡalataj/ | — /—/ | galatto /ɡalatto/ | hvala /xʋaːla/ |
| Buono | danee /daneː/ | danchu /dantʃu/ | gaarii /ɡaːriː/ | lo'o /loʔo/ | paʛaari /paʛaːri/ | meqe /meʕe/ | dober /doːbər/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.