Guugu Yimidhirr
Bahasa Guugu Yimithirr
Pama-Nyunga (cabang Paman, Cape York timur)
Guugu Yimithirr (juga Guugu Yimidhirr; ISO 639-3: kky) adalah bahasa Paman dalam rumpun Pama-Nyungan yang secara tradisional dituturkan di wilayah sekitar Sungai Endeavour di Queensland Utara Jauh, Australia. Kini penggunaannya berpusat di Hope Vale dan komunitas sekitar di utara Cooktown. Bahasa ini dikenal luas karena sistem acuan ruang yang sering memakai arah mata angin absolut seperti utara dan selatan ketika banyak bahasa menggunakan istilah yang berpusat pada penutur seperti kiri dan kanan. Penelitian atas sistem ini menjadikan Guugu Yimithirr penting dalam kajian bahasa, kognisi, dan orientasi ruang. Kata bahasa Inggris kangaroo berasal dari gangurru dalam bahasa Guugu Yimithirr, yang dicatat dari penutur setempat oleh anggota ekspedisi James Cook di Sungai Endeavour pada 1770.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Guugu Yimithirr
Air
buurraay
/buːraːj/
Api
—
/—/
Matahari
ngalan
/ŋalan/
Bulan
giitha
/ɡiːt̪a/
Bintang
biidhi
/biːt̪i/
Ibu
ngamu
/ŋamu/
Ayah
biiba
/biːba/
Saya
ngayu
/ŋaju/
Kamu
nyundu
/ɲundu/
Nama
gadil
/ˈkatil/
Mata
miil
/miːl/
Tangan
mungal
/muŋal/
Hati
—
/—/
Cinta
—
/—/
Pohon
yugu
/juɡu/
Rumah
bayan
/bajan/
Anjing
gudaa
/ɡudaː/
Kucing
buthigan
/but̪iɡan/
Makan
budal
/budal/
Minum
—
/—/
Satu
nubuun
/nubuːn/
Dua
gudhirra
/kut̪ira/
Halo
—
/—/
Terima kasih
—
/—/
Baik
awuun
/awuːn/
Sumber
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Pama-Nyungan (Paman, eastern Cape York) terkait
| Arti | Bahasa Guugu Yimithirr | Bahasa Luwi | Bahasa Lardil | Bahasa Yangkaal | Pyu | Bahasa Bidayuh Bukar-Sadong | Bahasa Walmajarri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | buurraay /buːraːj/ | wār /waːr/ | kantha /kanθa/ | ngogo /ŋoɡo/ | ʔuy /uj/ | piin /piːn/ | ngapa /ˈŋapa/ |
| Api | — /—/ | — /—/ | jalul /dʒalul/ | ngida /ŋida/ | vyaŋ /wjaŋ/ | apui /aˈpui/ | warlu /ˈwaɭu/ |
| Matahari | ngalan /ŋalan/ | 𔖖𔓚 /ˈtiwad/ | thurara /θuɾaɾa/ | wargu /waɾɡu/ | ño /ɲo/ | biduh /biˈduh/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ |
| Bulan | giitha /ɡiːt̪a/ | 𔓜𔒄𔗦 /ˈarmas/ | kirdikir /kiɖikir/ | waldar /waldaɾ/ | hla /hla/ | bulan /buˈlan/ | pira /ˈpira/ |
| Bintang | biidhi /biːt̪i/ | — /—/ | kambin /kambin/ | thurara /t̪uɾaɾa/ | kar /karʔ/ | bitun /bitun/ | wirl /wiɭ/ |
| Ibu | ngamu /ŋamu/ | anni- /ˈanni/ | ngama /ŋama/ | ngama /ŋama/ | na /na/ | sindo /sinˈdoʔ/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ |
| Ayah | biiba /biːba/ | 𔐞𔑣𔓯𔗔 /ˈtadis/ | — /—/ | kanda /kanda/ | paʔ /paʔ/ | samah /saˈmah/ | kirta /ˈkiʈa/ |
| Saya | ngayu /ŋaju/ | 𔐀 /ˈamu/ | ngada /ŋada/ | ngada /ŋada/ | ŋa /ŋa/ | aku /aku/ | ngaju /ŋaɟu/ |
| Kamu | nyundu /ɲundu/ | tu /tu/ | nyingki /ɲiŋki/ | nyingka /ɲiŋka/ | naŋ /naŋ/ | muh /muh/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Nama | gadil /ˈkatil/ | 𔐓𔓇𔒄𔖪 /ˈalamantsa/ | wangalk /waŋalk/ | warra /wara/ | miŋ /miŋ/ | ngaran /ŋaran/ | yini /jini/ |
| Mata | miil /miːl/ | tawi- /ˈtawi/ | mela /mela/ | miibul /miːbul/ | mik /mik/ | bateh /baˈteh/ | purlka /ˈpuɭka/ |
| Tangan | mungal /muŋal/ | 𔑁𔓯𔑶𔖸 /ˈistri/ | marra /maɾa/ | — /—/ | lak /lak/ | təŋən /tə̆ˈŋən/ | marnin /ˈmaɳin/ |
| Hati | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ |
| Cinta | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Pohon | yugu /juɡu/ | — /—/ | tungal /tuŋal/ | — /—/ | siŋ /siŋ/ | kayuh /kaˈjuh/ | watiya /waˈtija/ |
| Rumah | bayan /bajan/ | 𔔙𔐤𔖪 /ˈparnantsa/ | — /—/ | — /—/ | vaiŋ /waiŋ/ | ramin /raˈmin/ | ngurra /ˈŋura/ |
| Anjing | gudaa /ɡudaː/ | zuwana- /tsuˈwana/ | ngawu /ŋawu/ | — /—/ | kwiy /kwij/ | kaso /kaˈsoʔ/ | kunyarr /kuˈɲar/ |
| Kucing | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Makan | budal /budal/ | ad- /ad/ | jitha /dʒiθa/ | — /—/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | kuman /kuˈman/ | nga- /ŋa/ |
| Minum | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ŋinum /ŋiˈnum/ | nga- /ŋa/ |
| Satu | nubuun /nubuːn/ | — /—/ | kunngirr /kuŋŋir/ | — /—/ | te /te/ | isaʔ /iˈsaʔ/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ |
| Dua | gudhirra /kut̪ira/ | — /—/ | kiyarrng /kijaraŋ/ | kiyarrngka /kijaraŋka/ | nit /nit/ | duɔh /duɔh/ | kujarra /kuɟara/ |
| Halo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Terima kasih | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Baik | awuun /awuːn/ | wasu- /ˈwaːsu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | biis /biːs/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.