Tetun
तेतुम
ऑस्ट्रोनेशियन (मध्य मलयो-पॉलिनेशियन)
तेतुम (Tetun; ISO 639-3: tet) एक ऑस्ट्रोनेशियाई भाषा है और तिमोर-लेस्ते के 2002 के संविधान के अंतर्गत पुर्तगाली के साथ देश की दो राजभाषाओं में से एक है। तेतुन दिली, जिसे तेतुन प्रासा भी कहते हैं, प्रमुख राष्ट्रीय संपर्क भाषा और आधिकारिक तेतुम का आधार है; सदियों के संपर्क से इसमें पुर्तगाली शब्दावली बड़ी मात्रा में आई है। तेतुन तेरिक में अधिक रूढ़िवादी क्षेत्रीय रूप आते हैं और यह उन व्याकरणिक लक्षणों को सुरक्षित रखता है जो तेतुन दिली में कम हो गए या लुप्त हो गए हैं। तेतुम का शब्द-क्रम सामान्यतः कर्ता–क्रिया–कर्म है और यह मुख्यतः विश्लेषणात्मक भाषा है, जो व्यापक रूप-परिवर्तन के बजाय शब्द-क्रम, निपातों और प्रकार्यात्मक शब्दों से अनेक व्याकरणिक संबंध प्रकट करती है; इसके सर्वनाम प्रथम पुरुष बहुवचन के समावेशी और अपवर्जी रूपों में भेद करते हैं। सरकारी आदेश 1/2004 ने राष्ट्रीय भाषा-विज्ञान संस्थान द्वारा विकसित लैटिन-आधारित आधिकारिक तेतुम मानक वर्तनी को राजकीय प्रशासन, शिक्षा और सार्वजनिक संचार में उपयोग के लिए अपनाया।
कहाँ बोली जाती है
तेतुम में 31 मूल शब्द
पानी
bee
/beː/
आग
ahi
/ahi/
सूरज
loron
/loɾon/
चाँद
fulan
/fulan/
तारा
fitun
/ˈfitun/
माता
inan
/inan/
पिता
aman
/aman/
मैं
ha'u
/haʔu/
तुम
ó
/ɔ/
नाम
naran
/ˈnaran/
आँख
matan
/matan/
हाथ
liman
/liman/
दिल
fuan
/fuan/
प्रेम
domin
/domin/
पेड़
ai
/ai/
घर
uma
/uma/
कुत्ता
asu
/asu/
बिल्ली
busa
/busa/
खाना
han
/han/
पीना
hemu
/hemu/
एक
ida
/ida/
दो
rua
/ˈrua/
नमस्ते
bondia
/bondia/
धन्यवाद
obrigadu
/obɾiɡadu/
अच्छा
di'ak
/diʔak/
कंप्यूटर
komputadór
/komputaˈdoɾ/
शब्दों की तुलना
Austronesian (Central Malayo-Polynesian) संबंधित भाषाओं से तुलना
| अर्थ | तेतुम | अतोनी | मारानाओ | चिया-चिया | मोटू | बाटक अंगकोला | प्रोटो-ऑस्ट्रोनेशियन |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | bee /beː/ | oe /oe/ | ig /iɡ/ | we'e /weʔe/ | ranu /ɾanu/ | aek /aek/ | *daNum /daNum/ |
| आग | ahi /ahi/ | ai /ai/ | apoy /apoj/ | api /api/ | lahi /lahi/ | api /api/ | *Sapuy /Sapuy/ |
| सूरज | loron /loɾon/ | manas /manas/ | alongan /aloŋan/ | holeo /holeo/ | dina /dina/ | mata ni ari /mata ni ari/ | *waRi /waRi/ |
| चाँद | fulan /fulan/ | fun /fun/ | bolan /bolan/ | wula /wula/ | hua /hua/ | bulan /bulan/ | *bulaN /bulaN/ |
| तारा | fitun /ˈfitun/ | kfu /kfuʔ/ | bito-on /bitoʔon/ | wicuko /witʃuko/ | hisiu /hisiu/ | bintang /bintaŋ/ | *bituqen /bituqen/ |
| माता | inan /inan/ | ainaf /ainaf/ | ina /ina/ | ina /ina/ | sinana /sinana/ | inang /inaŋ/ | *ina /ina/ |
| पिता | aman /aman/ | amat /amat/ | ama /ama/ | ama /ama/ | tamana /tamana/ | amang /amaŋ/ | *ama /ama/ |
| मैं | ha'u /haʔu/ | au /au/ | ako /ako/ | indau /indau/ | lau /lau/ | au /au/ | *aku /aku/ |
| तुम | ó /ɔ/ | ho /ho/ | seka /sɵka/ | iso'o /isoʔo/ | oi /oi/ | ho /ho/ | *iSu /iSu/ |
| नाम | naran /ˈnaran/ | kanan /ˈkanan/ | ngaran /ŋaran/ | ngea /ŋea/ | ladana /ladana/ | goar /goar/ | *ŋajan /ŋajan/ |
| आँख | matan /matan/ | matan /matan/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matana /matana/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ |
| हाथ | liman /liman/ | ʼniman /ʔniman/ | lima /lima/ | lima /lima/ | ima /ima/ | tangan /taŋan/ | *lima /lima/ |
| दिल | fuan /fuan/ | nesa /nesa/ | pusoʔ /pusoʔ/ | lalo /lalo/ | kudouna /kudouna/ | roha /roha/ | *pusuq /pusuq/ |
| प्रेम | domin /domin/ | nekat /nekat/ | kalimo /kalimo/ | pe'elu /peʔelu/ | lalokau /lalokau/ | holong /holoŋ/ | — /—/ |
| पेड़ | ai /ai/ | hau /hau/ | kayo /kajo/ | sau /sau/ | au /au/ | hayu /haju/ | *kaSiw /kaSiw/ |
| घर | uma /uma/ | ume /ume/ | walay /walaj/ | ka'ana /kaʔana/ | ruma /ɾuma/ | bagas /baɡas/ | *Rumaq /Rumaq/ |
| कुत्ता | asu /asu/ | asu /asu/ | aso /aso/ | au /au/ | sisia /sisia/ | asu /asu/ | *asu /asu/ |
| बिल्ली | busa /busa/ | mose /mose/ | pusa /pusa/ | mbuta /mbuta/ | gosi /ɡosi/ | huting /hutiŋ/ | — /—/ |
| खाना | han /han/ | ah /ah/ | mangan /maŋan/ | ma'a /maʔa/ | aniani /aniani/ | mangan /maŋan/ | *kaen /kaen/ |
| पीना | hemu /hemu/ | ninu /ninu/ | minom /minom/ | poroku /poroku/ | inuinu /inuinu/ | minum /minum/ | *inum /inum/ |
| एक | ida /ida/ | mese /mese/ | isa /isa/ | ise /ise/ | ta /ta/ | sada /sada/ | *isa /isa/ |
| दो | rua /ˈrua/ | nua /ˈnua/ | dowa /dowa/ | rua /rua/ | rua /rua/ | dua /dua/ | *duSa /duSa/ |
| नमस्ते | bondia /bondia/ | neut /neut/ | kapian /kapijan/ | Assalamu'alaikum /asalamu ʔalaikum/ | namo gida /namo ɡida/ | horas /horas/ | — /—/ |
| धन्यवाद | obrigadu /obɾiɡadu/ | neno biluk /neno biluk/ | salamat /salamat/ | tarima kasi /tarima kasi/ | oi namo /oi namo/ | mauliate /mauliate/ | — /—/ |
| अच्छा | di'ak /diʔak/ | malaek /malaek/ | mapia /mapija/ | umela /umela/ | namo /namo/ | denggan /deŋɡan/ | — /—/ |
| कंप्यूटर | komputadór /komputaˈdoɾ/ | — | kompyuter /komˈpjutɛr/ | — | — | komputer /komˈputər/ | — |
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।