Wallisertiitsch
וולסרית
הודו-אירופית (גרמאנית, מערבית, גרמנית עילית, אלמאנית, אלמאנית עילית ביותר)
ולזרית (Wallisertiitsch) היא הניב הגרמני האלמני העליון ביותר (Highest Alemannic) של הגירות הוולזרים בימי הביניים מוואלה העליונה (Wallis) אל יישובים אלפיניים מפוזרים ברחבי שווייץ, איטליה, אוסטריה וליכטנשטיין. הוולזרים (Walliser) נמשכו אל עמקי האלפים הגבוהים במאות ה-12 עד ה-14 על ידי אדונים פיאודליים שחיפשו מתיישבים לאדמות שזה עתה נוקו. קהילות ההרים המבודדות שלהם שימרו מאפיינים ארכאיים של האלמנית העליונה ביותר (/k/ ראשוני ← /x/, עיצורים סופיים שנשמרו) וזהות תרבותית ולזרית ייחודית. מוכרת כמיעוט לשוני בעמק אאוסטה שבאיטליה, שם קהילות הוולזרים (Gressoney, Issime, Macugnaga) הן רשמיות במשותף עם איטלקית וצרפתית.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בוולסרית
מים
Wasser
/vasːər/
אש
Für
/fyːr/
שמש
Sunna
/sʊnːa/
ירח
Maa
/maː/
כוכב
Stärn
/ʃtærn/
אמא
Müeter
/myə̯tər/
אבא
Atti
/atːi/
אני
ich
/ix/
אתה
du
/du/
שם
Name
/ˈnamə/
עין
Oug
/oʊɡ/
יד
Hand
/hant/
לב
Hërz
/hɛrts/
אהבה
Liebi
/liə̯bi/
עץ
Boum
/boʊm/
בית
Hus
/huːs/
כלב
Hund
/hʊnt/
חתול
Chatz
/xats/
לאכול
ässe
/æsə/
לשתות
trinke
/trɪŋkə/
אחד
eins
/æɪ̯ns/
שתיים
zwei
/tsʋei/
שלום
Grüössi
/ɡryə̯sːi/
תודה
Vergelts Gott
/fɛrɡɛlts ɡɔt/
טוב
guet
/ɡuə̯t/
קוקייה
Gugger
/ˈɡʊɡər/
מחשב
Computer
/komˈpjuːtər/
סושי
Sushi
/ˈsuʃi/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Indo-European (Germanic, West, High German, Alemannic, Highest Alemannic) קשורות
| משמעות | וולסרית | גרמנית שוויצרית | גרמנית ואלזית | פרנקונית מזרחית | שוואבית | גרמנית (שוויצרית) | יידיש |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | Wasser /vasːər/ | Wasser /vasːər/ | Wasser /ʋasːər/ | Wasser /vasːə/ | Wasser /vasə/ | Wasser /ˈvasər/ | וואַסער /vasər/ |
| אש | Für /fyːr/ | Füür /fyːr/ | Fyyr /fyːr/ | Feier /faɪɐ/ | Feuer /foiɐ/ | Feuer /ˈfɔɪ̯ər/ | פֿײַער /fajər/ |
| שמש | Sunna /sʊnːa/ | Sunne /sʊnə/ | Sunna /ˈsʊnːa/ | Sunn /sʊn/ | Sonne /sonə/ | Sonne /ˈsɔnə/ | זון /zun/ |
| ירח | Maa /maː/ | Mond /moːnd/ | Mánu /ˈmaːnʊ/ | Maa /maː/ | Mond /moːnd/ | Mond /moːnt/ | לבֿנה /ləvɔnə/ |
| כוכב | Stärn /ʃtærn/ | Stärn /ʃtærn/ | Stäru /ˈʃtæru/ | Stern /ʃtɛrn/ | Schtern /ʃtɛrn/ | Stern /ʃtɛrn/ | שטערן /ʃtɛrn/ |
| אמא | Müeter /myə̯tər/ | Mueter /muə̯tər/ | Mu̜eter /ˈmuə̯tər/ | Mudder /mʊdɐ/ | Mädder /mɛdɐ/ | Mutter /ˈmʊtər/ | מאַמע /mamə/ |
| אבא | Atti /atːi/ | Vatter /fatər/ | Vattär /ˈfatːær/ | Vadder /fadɐ/ | Vadder /fadɐ/ | Vater /ˈfaːtər/ | טאַטע /tatə/ |
| אני | ich /ix/ | ich /ɪx/ | ich /ɪç/ | i /i/ | i /i/ | ich /ɪx/ | איך /ix/ |
| אתה | du /du/ | du /duː/ | du /du/ | du /du/ | du /du/ | du /duː/ | דו /du/ |
| שם | Name /ˈnamə/ | Name /ˈnaːmə/ | Namu /ˈnamu/ | Nama /ˈnamɐ/ | Nama /ˈnamə/ | Name /ˈnaːmə/ | נאָמען /ˈnɔmən/ |
| עין | Oug /oʊɡ/ | Aug /aʊ̯ɡ/ | Oig /ɔɪ̯ɡ/ | Aach /aːx/ | Aug /aʊɡ/ | Auge /ˈaʊɡə/ | אויג /ɔɪɡ/ |
| יד | Hand /hant/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hant/ | האַנט /hant/ |
| לב | Hërz /hɛrts/ | Härz /hærts/ | Härz /hærts/ | Herz /hɛrts/ | Herz /hɛɐts/ | Herz /hɛrts/ | האַרץ /harts/ |
| אהבה | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /ˈliə̯bi/ | Liebe /liːbə/ | Liab /liə̯b/ | Liebe /ˈliːbə/ | ליבע /libə/ |
| עץ | Boum /boʊm/ | Baum /baʊ̯m/ | Boum /bɔʊ̯m/ | Bauma /baʊmaː/ | Baum /baum/ | Baum /baʊm/ | בוים /bɔɪm/ |
| בית | Hus /huːs/ | Huus /huːs/ | Hus /huːs/ | Haus /haʊs/ | Hous /haus/ | Haus /haʊs/ | הויז /hɔɪz/ |
| כלב | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnd/ | Hung /hʊŋk/ | Hund /hʊnt/ | Hond /hond/ | Hund /hʊnt/ | הונט /hunt/ |
| חתול | Chatz /xats/ | Chatz /xats/ | Chatza /ˈxatsa/ | Katz /kats/ | Katz /kats/ | Katze /ˈkɑtːsə/ | קאַץ /kats/ |
| לאכול | ässe /æsə/ | ässe /æsə/ | ässu /ˈæsːʊ/ | esse /ɛsə/ | essa /ɛsə/ | essen /ˈɛsn̩/ | עסן /ɛsn/ |
| לשתות | trinke /trɪŋkə/ | trinke /trɪŋkə/ | trichu /ˈtrɪxʊ/ | trinke /trɪŋkə/ | drengga /dɾɛŋɡə/ | trinken /ˈtrɪŋkn̩/ | טרינקען /trɪŋkən/ |
| אחד | eins /æɪ̯ns/ | eis /æɪ̯s/ | eis /æɪ̯s/ | ans /ans/ | oine /ɔinə/ | eins /aɪ̯ns/ | איינס /eɪns/ |
| שתיים | zwei /tsʋei/ | zwöi /tsʋøi/ | zwei /tsvɛi/ | zwaa /tsvaː/ | zwoi /tsvoɪ̯/ | zwei /tsvai/ | צוויי /tsvej/ |
| שלום | Grüössi /ɡryə̯sːi/ | Grüezi /ɡryə̯tsi/ | Tagwol /ˈtaɡʋol/ | Grüß Gott /ɡrʏs ɡɔt/ | Grüß Gott /ɡryːs ɡɔt/ | Hallo /haˈloː/ | שלום־עליכם /ʃoləm aleɪxəm/ |
| תודה | Vergelts Gott /fɛrɡɛlts ɡɔt/ | Merci /mɛrsi/ | Vergälts Gott /ferˈɡæltsɡot/ | Vergelt's Gott /fɛɐɡɛlts ɡɔt/ | Danggschee /daŋkʃeː/ | danke /ˈdaŋkə/ | אַ דאַנק /a daŋk/ |
| טוב | guet /ɡuə̯t/ | guet /ɡuə̯t/ | güet /ɡyə̯t/ | guad /ɡuə̯d/ | guad /ɡuə̯d/ | gut /ɡuːt/ | גוט /ɡut/ |
| קוקייה | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gutzgauch /ˈɡʊtsɡaʊx/ | Guckguck /ˈɡʊkɡʊk/ | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | קוקאווקע /kuˈkavkə/ |
| מחשב | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /kɔmˈpjuːdɐ/ | — | Computer /komˈpjuːtər/ | קאָמפּיוטער /kɔmˈpjutɛr/ |
| סושי | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | — | Sushi /ˈsuʃi/ | סושי /ˈsuʃi/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.