Ӈаасан
נגנסנית
אוראלית (סאמוידית, צפוני)
נגאנאסנית (Ӈаасан, ובכינוי נוסף טאבגי) היא שפה אוּרלית סמוֹיֶדית המדוברת בחצי האי טַיְמִיר, בקצה הצפוני ביותר של אירואסיה (השפה הצפונית ביותר בעולם מבחינת שטח). קרובה מאוד לאֶנֶצית בתוך ענף הסמוידית הצפונית. מפורסמת בספרות הבלשנית בזכות המורפולוגיה האגלוטינטיבית כמעט־המושלמת שלה, הרמוניית התנועות ומערכת ההדרגה העיצורית — שתוארו בפירוט בידי טֶרֶשְצֶ'נקו (1979), הלימסקי (1998) וּוַגנר־נאג'י (2018). בסכנת הכחדה חמורה: נותרו רק כ־125 דוברים שוטפים, כולם קשישים. הנגאנאסנים הם רועי איילי צפון מסורתיים והקבוצה האחרונה באירואסיה ששימרה מנהגים דתיים שמאניים אל תוך המאה ה־20.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בנגנסנית
מים
быʼ
/bɨʔ/
אש
туй
/tuj/
שמש
коу
/kou/
ירח
кичез̌әә
/kitʃeðəː/
כוכב
хотəдиə
/xotəˈdʲiə/
אמא
ниӈӈы
/niŋːɨ/
אבא
десы
/desɨ/
אני
мəнə
/məˈnə/
אתה
тəнə
/təˈnə/
שם
ним
/nʲim/
עין
сейми
/sejmi/
יד
дютү
/dʲyty/
לב
сәә
/səə/
אהבה
тонды
/tondɨ/
עץ
та
/ta/
בית
мāʼ
/maːʔ/
כלב
баӈка
/baŋka/
חתול
кокса
/koksa/
לאכול
нягү
/ɲaɡu/
לשתות
быр
/bɨr/
אחד
ӈуо
/ŋuo/
שתיים
сити
/sʲiˈti/
שלום
нерум
/nerum/
תודה
нюәдыра
/ɲuədɨra/
טוב
ӈуойнюй
/ŋuojɲuj/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Uralic (Samoyedic, Northern) קשורות
| משמעות | נגנסנית | ננצית | סלקופית | חנטית | מאנסי | אסטונית | ארזיה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | быʼ /bɨʔ/ | ӣд /iːd/ | ӱт /yt/ | йиңк /jiŋk/ | вит /vit/ | vesi /vesi/ | ведь /vedʲ/ |
| אש | туй /tuj/ | ту /tu/ | тӱ /ty/ | тут /tut/ | най /naj/ | tuli /tuli/ | тол /tol/ |
| שמש | коу /kou/ | хаер /xajer/ | чэлы /tɕeːlɨ/ | хатәл /xatəl/ | хотал /xotal/ | päike /pæike/ | чи /tʃi/ |
| ירח | кичез̌әә /kitʃeðəː/ | ирий /irij/ | ариаа /ariaː/ | тылащ /tɯlaɕ/ | э̄тпос /eːtpos/ | kuu /kuː/ | ков /kov/ |
| כוכב | хотəдиə /xotəˈdʲiə/ | нумгы /numˈɡɨ/ | кыска /ˈkɨska/ | хус /xus/ | сов /soβ/ | täht /tæht/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ |
| אמא | ниӈӈы /niŋːɨ/ | небя /nebja/ | эма /ema/ | ӑңки /ɐŋki/ | ся̄нь /ɕaːnʲ/ | ema /emɑ/ | ава /ava/ |
| אבא | десы /desɨ/ | нися /nʲisʲa/ | ача /atʃa/ | ащи /aːsʲi/ | ӓщ /æɕ/ | isa /isɑ/ | тетя /tʲetʲa/ |
| אני | мəнə /məˈnə/ | мань /manʲ/ | ман /man/ | ма /ma/ | ам /am/ | mina /ˈminɑ/ | мон /mon/ |
| אתה | тəнə /təˈnə/ | пыдар /pɨˈdar/ | тан /tan/ | нӑӈ /naŋ/ | наӈ /naŋ/ | sina /ˈsinɑ/ | тон /ton/ |
| שם | ним /nʲim/ | нюм /nʲum/ | ним /nim/ | нэм /nem/ | нам /nam/ | nimi /ˈnimi/ | лем /lʲem/ |
| עין | сейми /sejmi/ | сэв /sew/ | сай /saj/ | сэм /sem/ | сам /sam/ | silm /silm/ | сельме /sʲelʲmʲe/ |
| יד | дютү /dʲyty/ | ӈуда /ŋuda/ | уты /utɨ/ | йош /joʃ/ | кат /kat/ | käsi /kæsi/ | кедь /kedʲ/ |
| לב | сәә /səə/ | сей /sej/ | сидя /sidʲa/ | сӑм /sɐm/ | сым /sɨm/ | süda /sydɑ/ | седей /sedej/ |
| אהבה | тонды /tondɨ/ | садось /sadosʲ/ | нанымба /nanɨmba/ | наматты /namatːɯ/ | эрыглыктэ /erɨɡlɨkte/ | armastus /ɑrmɑstus/ | вечкема /vetʃkema/ |
| עץ | та /ta/ | пя /pja/ | по /po/ | юх /jux/ | йив /jiv/ | puu /puː/ | чувто /tʃuvto/ |
| בית | мāʼ /maːʔ/ | мяˮ /mjaʔ/ | мат /mat/ | хӑт /xɐt/ | кол /kol/ | maja /mɑjɑ/ | кудо /kudo/ |
| כלב | баӈка /baŋka/ | вэно /weno/ | канак /kanak/ | ампи /ampi/ | амп /amp/ | koer /koer/ | киска /kiska/ |
| חתול | кокса /koksa/ | кошка /koʂka/ | кетча /ketʃa/ | кошка /koʃka/ | кошка /koʃka/ | kass /kɑsː/ | катка /katka/ |
| לאכול | нягү /ɲaɡu/ | ёлась /jolasʲ/ | амгу /amɡu/ | лэты /lətɯ/ | тэныгкве /tenɨɡkwe/ | sööma /søːmɑ/ | ярсамс /jarsams/ |
| לשתות | быр /bɨr/ | я /ja/ | ӱдыргу /ydɨrɡu/ | яңхты /jaŋxtɯ/ | айныгкве /ajnɨɡkwe/ | jooma /joːmɑ/ | симемс /sʲimems/ |
| אחד | ӈуо /ŋuo/ | ӈопой /ŋopoj/ | уккур /ukːur/ | ит /it/ | акв /akw/ | üks /yks/ | вейке /vejke/ |
| שתיים | сити /sʲiˈti/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | шиты /ˈʃitɨ/ | кат /kăt/ | китыг /kʲitəɣ/ | kaks /kɑks/ | кавто /ˈkavto/ |
| שלום | нерум /nerum/ | аньˮторова /anʔtorova/ | тӱла /tyla/ | вуща /wuɕa/ | пася /pasja/ | tere /tere/ | шумбрат /ʃumbrat/ |
| תודה | нюәдыра /ɲuədɨra/ | спасибо /spasibo/ | пасьпе /pasʲpe/ | пӑсиве /pɐsive/ | пасипа /pasipa/ | tänan /tænɑn/ | сюкпря /sʲukprʲa/ |
| טוב | ӈуойнюй /ŋuojɲuj/ | сава /sawa/ | нот /not/ | ям /jam/ | ёмас /jomas/ | hea /heɑ/ | паро /paro/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.