Lazuri
לאז
קרטוולית
לאזית (שם עצמי Lazuri) היא שפה קרטוולית הקרובה מאוד למגרלית, המדוברת בפי כ-150,000 אנשים בעיקר לאורך חוף הים השחור בצפון-מזרח טורקיה (מחוזות ריזה וארטווין) ובאוכלוסיות קטנות באדجara שבגאורגיה. הלאזים הם עם ממוצא נוצרי שהמיר את דתו לאסלאם בתקופה העות'מאנית וכיום מזדהה בעיקר כטורקים מוסלמים סונים ממוצא קווקזי. מבחינה לשונית, הלאזית שייכת לענף הזאני של הקרטוולית לצד המגרלית (xmf), ויחד עמה היא יוצרת רצף דיאלקטי משני עברי הגבול הטורקי-גאורגי. לשפה הלאזית אין מעמד רשמי בטורקיה, שבה היא דוכאה במסגרת מדיניות ההומוגניזציה הלשונית של הרפובליקה הטורקית מאז 1923, וכעת היא בסכנת הכחדה חמורה משום שהדורות הצעירים מדברים טורקית בלבד. המכון הלאזי (Laz Enstitüsü) שהוקם ב-2013 הוא מאמץ ההחייאה המרכזי בן זמננו.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בלאז
מים
წკარი
/tsʼkari/
אש
დაჩხური
/datʃxuri/
שמש
მჟორა
/mʒora/
ירח
თუთა
/tʰutʰa/
כוכב
მურუცხი
/murutsxi/
אמא
ნანა
/nana/
אבא
ბაბა
/baba/
אני
მა
/ma/
אתה
სი
/si/
שם
ჯოხო
/dʒoxo/
עין
თოლი
/tʰoli/
יד
ხე
/xe/
לב
გური
/ɡuri/
אהבה
ოროფა
/oropa/
עץ
ჯა
/dʒa/
בית
ოხორი
/oxori/
כלב
ჯოღორი
/dʒoɣori/
חתול
კატუ
/kʼatʼu/
לאכול
ჩამუ
/tʃamu/
לשתות
ხცემა
/xtsema/
אחד
არ
/ar/
שתיים
ჟურ
/ʒur/
שלום
ბრუნდი
/brundi/
תודה
ბერეკეთი
/berekʰetʰi/
טוב
ჯურა
/dʒura/
קוקייה
guguli
/ɡuɡuli/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Kartvelian קשורות
| משמעות | לאז | מגרלית | גאורגית | סוואנית | סראנאן טונגו | נאוואטל הואסטקה מרכזי | נאוואטל הואסטקה מערבי |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | წკარი /tsʼkari/ | წყარი /tsʼqʼari/ | წყალი /tsʼqʼali/ | ლიც /litsʼ/ | watra /watra/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ |
| אש | დაჩხური /datʃxuri/ | დაჩხირი /datʃxiri/ | ცეცხლი /tsetsxli/ | ლემესგ /lemesɡ/ | faya /faja/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ |
| שמש | მჟორა /mʒora/ | ბჟა /bʒa/ | მზე /mze/ | მიჟ /miʒ/ | son /son/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ |
| ירח | თუთა /tʰutʰa/ | თუთა /tʰutʰa/ | მთვარე /mtʰvare/ | დოშდულ /doʃdul/ | mun /mun/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ |
| כוכב | მურუცხი /murutsxi/ | მურიცხი /muritsxi/ | ვარსკვლავი /varskvlavi/ | ანჩხ /antʃx/ | stari /ˈstari/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ |
| אמא | ნანა /nana/ | დიდა /dida/ | დედა /deda/ | დი /di/ | mama /mama/ | nana /nana/ | nana /nana/ |
| אבא | ბაბა /baba/ | მუმა /muma/ | მამა /mama/ | ფუ /pʰu/ | papa /papa/ | tata /tata/ | tata /tata/ |
| אני | მა /ma/ | მა /ma/ | მე /me/ | მი /mi/ | mi /mi/ | na /na/ | na /na/ |
| אתה | სი /si/ | სი /si/ | შენ /ʃen/ | სი /si/ | yu /ju/ | ta /ta/ | ta /ta/ |
| שם | ჯოხო /dʒoxo/ | ჯოხო /dʒɔxɔ/ | სახელი /saxeli/ | ჟახ /ʒax/ | nen /nɛn/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ |
| עין | თოლი /tʰoli/ | თოლი /tʰoli/ | თვალი /tʰvali/ | თე /tʰe/ | ai /ai/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ |
| יד | ხე /xe/ | ხე /xe/ | ხელი /xeli/ | შდიხ /ʃdix/ | anu /anu/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ |
| לב | გური /ɡuri/ | გური /ɡuri/ | გული /ɡuli/ | გვი /ɡwi/ | ati /ati/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ |
| אהבה | ოროფა /oropa/ | ჸოროფა /ʔorofa/ | სიყვარული /siqʼvaruli/ | ხოჩა /xotʃa/ | lobi /lobi/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ |
| עץ | ჯა /dʒa/ | ჯა /dʒa/ | ხე /xe/ | ხან /xan/ | bon /boŋ/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ |
| בית | ოხორი /oxori/ | ოხორი /oxori/ | სახლი /saxli/ | კოჯ /kʼodʒ/ | oso /oso/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ |
| כלב | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ჯოღორი /dʒoʁori/ | ძაღლი /dzaɣli/ | ჯეღ /dʒeʁ/ | dagu /daɡu/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ |
| חתול | კატუ /kʼatʼu/ | კატა /kʼatʼa/ | კატა /kʼatʼa/ | ფისკ /pʰisk/ | poesi /pusi/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ |
| לאכול | ჩამუ /tʃamu/ | ჭკომუა /tʃʼkʼomua/ | ჭამა /tʃʼama/ | ჭიმედ /tʃʼimed/ | nyan /ɲan/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ |
| לשתות | ხცემა /xtsema/ | წუმა /tsʼuma/ | დალევა /daleva/ | ლიშგი /liʃɡi/ | dringi /driŋi/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ |
| אחד | არ /ar/ | არ /ar/ | ერთი /ertʰi/ | ეშხუ /eʃxu/ | wan /wan/ | ce /se/ | ce /se/ |
| שתיים | ჟურ /ʒur/ | ჟირი /ʒiri/ | ორი /ori/ | ჲორი /jori/ | tu /tu/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ |
| שלום | ბრუნდი /brundi/ | გეგაჯანას /ɡeɡadʒanas/ | გამარჯობა /ɡamardʒoba/ | ხოჩაპ /xotʃapʰ/ | odi /odi/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ |
| תודה | ბერეკეთი /berekʰetʰi/ | გიდიდი /ɡididi/ | მადლობა /madloba/ | ხოჩამდ /xotʃamd/ | grantangi /ɡrantaŋi/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ |
| טוב | ჯურა /dʒura/ | ჯგირი /dʒɡiri/ | კარგი /kʼarɡi/ | ხოჩა /xotʃa/ | bun /bun/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ |
| קוקייה | guguli /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | — | — | — | — |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.